I FZ 340/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 29 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 2123/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie I FZ 340/10 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 2123/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. L. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 września 2009 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r. Z przedstawionego przez Sąd I instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący mimo wezwania nie przedstawił dokumentów, których analiza pozwoliłaby na ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego możliwości płatniczych. Za szczególnie miarodajne w tym kontekście Sąd I instancji uznał wyciągi ze wszystkich posiadanych rachunków oraz lokat bankowych skarżącego i jego żony. Z jednej strony dokumenty te pozwoliłyby na określenie kwoty zgromadzonych środków oraz miesięcznych wpływów, z drugiej zaś na weryfikację twierdzeń o zobowiązaniach. Skarżący ograniczył się natomiast do opisania stanu swoich rachunków bankowych, nie przedstawiając w tym zakresie żadnych dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie sposób przyjąć, iż zajęcie rachunków bankowych przez komornika stanowi okoliczność przemawiającą za odstąpieniem od przedstawienia żądanych dokumentów. Skarżący, niezależnie od prowadzonej egzekucji, wciąż pozostaje posiadaczem rachunku bankowego, zatem nie powinno stanowić trudności uzyskanie pisemnego potwierdzenia stanu środków oraz zarejestrowanych wpływów i wydatków. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę jego sytuacji materialno-bytowej i możliwości płatniczych. Podkreślono, że okoliczności te nie mogą stanowić domniemania ze strony Sądu, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że jest zrujnowany finansowo. Wskazał, że jego prawa majątkowe zostały zajęte na poczet zaległości podatkowych I. Sp. z o.o., a P. S.A. wystawił tytuły egzekucyjne na kwotę ponad 90.000 zł. To, że I. Sp. z o.o. od stycznia 2006 r. nie wydała skarżącemu świadectwa pracy i RP-7, uniemożliwia skarżącemu podjęcie pracy zgodnie z kwalifikacjami. Dodatkowo skarżący wskazał, że ilość długów wskazanej spółki powoduje, że złożył on do WSA już kilka skarg i liczba ta może łącznie wynosić ponad 10, co uniemożliwia skarżącemu dochodzenie swoich racji na drodze prawnej ze względu na niemożność wniesienia opłat od tych spraw. Skarżący podniósł też, że na dzień 26 lipca 2010 r. pozostaje bez pracy i środków do życia. Do zażalenia dołączono wyrok w sprawie wydania świadectwa pracy i wyciągi z rachunku bankowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody (art. 255 P.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie tryb, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., został wykorzystany – w wezwaniu z 10 lutego 2010 r. skarżący zobowiązany został do nadesłania: zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych (przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) rachunków krajowych oraz zagranicznych, w tym kont i lokal dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; oświadczenia w przedmiocie korzystania (przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) z jakichkolwiek form pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia; wskazania wszystkich źródeł utrzymania wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym; udokumentowania, ewentualnie wykazania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, leki); dokumentów świadczących o posiadanych (przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) zobowiązaniach, np. zaległości czynszowe, kredyty bankowe. Zauważyć należy, że mimo powyższego wezwania, jednoznacznie wskazującego na szereg dokumentów, do których dostarczenia zobowiązano wnioskodawcę, skarżący ograniczył się do opisania swojej sytuacji finansowej, nie popierając jednak swojego oświadczenia żadnymi dokumentami potwierdzającymi ten stan majątkowy. Nie wykazał, że złożył właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego oświadczenia o braku dochodu za dwa lata kalendarzowe, nie przedstawił zeznań podatkowych żony, wyciągów i wykazów z wszystkich banków, w których mają konta, nie przedłożył też żadnych rachunków potwierdzających ponoszone koszty utrzymania ani dokumentów dotyczących kredytów, na które się powołał. Poza tym skarżący był zatrudniony od 31 lipca 2009 r. do 31 maja 2010 r. na umowę zlecenia i w tym czasie jego średnie wynagrodzenie wynosiło 7.500 zł (brutto). Jego żona co miesiąc otrzymuje emeryturę w wysokości 1.355 zł (netto). Wiedząc o konieczności uiszczenia wpisu skarżący mógł zatem poczynić niezbędne oszczędności w celu zapewnienia sobie środków na uiszczenie wpisu. Wskazać przy tym należy, iż panujący między skarżącym i jego małżonką ustrój rozdzielności majątkowej nie oznacza, iż sytuacja majątkowa żony nie może być uwzględniona przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych przez skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: K.r.o.) małżonkowie obowiązani są do wzajemnej pomocy, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. W związku z tym nie można zlekceważyć faktu, że pomimo ustanowionej pomiędzy skarżącym i jego żoną rozdzielności majątkowej, prowadzą oni wciąż wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto żona skarżącego jest na emeryturze i co miesiąc regularnie otrzymuje świadczenie emerytalne, co umożliwia zagospodarowanie części tych środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Konkluzji co do braku udokumentowania sytuacji majątkowej skarżącego nie zmienia również załączony do zażalenia wyciąg z konta. Po pierwsze z oświadczenia skarżącego wynika, iż posiada on więcej rachunków bankowych, podczas gdy przedłożony wyciąg dotyczy tylko jednego z nich, po drugie w wezwaniu wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia wyciągów za okres trzech miesięcy – załączony wyciąg obejmuje okres od 1 czerwca 2010 r. do 8 lipca 2010 r., zawarte w nim informacje nie mogą zatem zostać uznane za miarodajne i wystarczające dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Nadto, mimo wskazania w zaskarżonym postanowieniu właśnie na nieprzedstawienie na wezwanie sądu dokumentacji jako podstawowy argument za oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w żaden sposób się do tej okoliczności nie odniósł. Nie można również pominąć, znanej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu, okoliczności nieujawnienia przez wnioskodawcę wszystkich mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku okoliczności. Zauważyć bowiem należy, że rozstrzygając inne z zażaleń skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 października 2010 r., II FZ 552/10, zwrócił uwagę na nieujawnione wcześniej informacje dotyczące rachunków bankowych, chorej córki mieszkającej w mieszkaniu skarżącego, mieszkania należącego do żony skarżącego, czy sprzedaży samochodu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu z 26 października 2010 r., że sprzeczności i niejasności w składanych wyjaśnieniach nie pozwalają na stwierdzenie, iż skarżący istotnie nie był w stanie ponieść opłat sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd też uznać należy, że prawidłowa i zgodna z prawem jest ocena wniosku skarżącego w zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniu, wnioskodawca nie wykazał bowiem, że spełnił przesłanki konieczne do przyznania mu prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 września 2010 r., II FZ 448/10, dotyczącym innej sprawy skarżącego – argumenty przedstawione w tym orzeczeniu Sąd rozstrzygający przedmiotowe zażalenie w pełni podziela. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji. ----------------------- 2