II GSK 1521/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Trzciński (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Gabriela Jyż Protokolant Monika Tutak-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 149/10 w sprawie ze skargi "M.W.P." Spółki z o.o. w Z.G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów cywilnoprawnych o charakterze zlecenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz "M.W.P." Spółki z o.o. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. II GSK 1521/10 UZASADNIENIE 1. Wyrok zaskarżony w niniejszej sprawie zapadł na tle następującego stanu faktycznego: Decyzją z dnia [...] listopada 2009 roku Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, po rozpatrzeniu odwołań M.W.P. sp. z o.o. od decyzji dyrektora L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2009 roku w sprawie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez M.B. w okresach: od [...] stycznia 2005 r. do [...] stycznia 2005 r., od [...] marca 2005 r. do [...] maja 2005 r., od [...] czerwca 2005 r. do [...] grudnia 2005 r., od [...] stycznia 2006 r. do [...] stycznia 2006 r., od [...] lutego 2006 r. do [...] kwietnia 2006 r., od [...] maja 2006 r. do [...] października 2006 r., od [...] listopada 2006 r. do [...] listopada 2006 r., od [...] lutego 2007 r. do [...] marca 2007 r., od [...] kwietnia 2007 r. do [...] kwietnia 2007 r., od [...] maja 2007 r. do [...] stycznia 2008 r., od [...] kwietnia 2008 r. do [...] kwietnia 2008 r., z tytułu umów cywilnoprawnych o charakterze umów o świadczenie usług, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu, zawartych z M.W.P. Spółka z o.o., nazwanych przez strony "umowami o dzieło", na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzył postępowania odwoławcze. Powodem umorzenia było to, że w ocenie organu odwoławczego spółka, jako płatnik, nie jest stroną postępowania dotyczącego stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem organu, stronami takiego postępowania byli jedynie właściwy miejscowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz M.B. Odwołujący się jest płatnikiem składek, a zatem w myśl art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych przedmiotowa decyzja została doręczona mu jako osobie zainteresowanej. 2. W skardze złożonej do WSA w Warszawie spółka M.W.P. podniosła zarzut naruszenia zasady praworządności – przez dopuszczenie do sytuacji, w której organ wydaje decyzje wpływającą bezpośrednio na obowiązek skarżącego, odmawiając mu jednocześnie prawa do dokonania weryfikacji instancyjnej wydanego orzeczenia – oraz art. 28 k.p.a. – przez jego niewłaściwą wykładnię i odmówienie skarżącemu statusu strony pomimo istnienia po jego stronie interesu prawnego. WSA w Warszawie, wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 149/10, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu, a także zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania. WSA uznał za błędne stanowisko organu, iż skarżąca nie była w świetle art. 28 k.p.a. stroną postępowania dotyczącego objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta. Zdaniem WSA, ustalenie w toku postępowania prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, a nie umowy o dzieło, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie takie powoduje, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy. WSA stwierdził ponadto, że okoliczność, iż wysokość zaległości zostanie określona później – tj. decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika – nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc interes prawny do uczestniczenia w tym postępowaniu. W konsekwencji, w przekonaniu WSA, obie strony umowy zlecenia mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z tych względów WSA uznał, iż organ wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącej, a więc rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego było błędne. 3. Wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 149/10, został zaskarżony skargą kasacyjną organu, tj. Prezesa NFZ. Wyrokowi temu zarzucono: - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 109 ust. 1 i 5 i art. 110 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – przez ich nieuwzględnienie, a z których jednoznacznie wynika, że organy NFZ rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, a tym samym, że czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne; - naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 p.u.s.a. przez uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie: a) pominięciu przez organ przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i 4 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, skutkujących naruszeniem art. 28 k.p.a. i błędnym przyjęciu, że skarżący miał interes prawny do występowania w charakterze strony w toczącym się przed Prezesem NFZ postępowaniem dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta; b) naruszenia przez organ art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i błędne przyjęcie, że rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania było nieuprawnione. Wskazując na ww. podstawy skargi kasacyjnej organ wniósł o a) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, b) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych organ stwierdził w szczególności, że stronami postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję był M.B., którego dotyczyła decyzja, oraz ZUS, na wniosek którego wszczęto postępowanie. Stroną postępowania nie był natomiast płatnik składek, tj. M.W.P. Sp. z o.o. Zdaniem organu, postępowanie nie dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku ww. spółki, a ponadto przepisy prawa materialnego nie wymieniają jej wśród podmiotów, które mogą żądać podjęcia przez organ określonej czynności. 4. W odpowiedzi na skargą kasacyjną pełnomocnik M.W.P. Sp. z o.o. wniósł o: a) oddalenie skargi kasacyjnej w całości; b) w przypadku stwierdzenia braku naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi zgodnie z wnioskiem; c) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych; d) rozpoznanie sprawy także pod nieobecność skarżącego i jego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Skarga kasacyjna powinna być oddalona. W dotychczasowym orzecznictwie NSA wielokrotnie rozstrzygano już sprawy, w których pojawiało się pytanie o krąg stron postępowania dotyczącego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym w związku z ustaleniem przez organ, iż umowa nazwana przez strony umową "o dzieło" była w rzeczywistości umową zlecenia. Chodzi w szczególności o sprawy zakończone wyrokami NSA: z dnia 22 września 2011 r. (sygn. akt II GSK 929/10), z dnia 27 września 2011 r. (sygn. akt II GSK 948/10, II GSK 950/10), z dnia 28 września 2011 r. (sygn. akt II GSK 879/10), z dnia 11 października 2011 r. (sygn. akt II GSK 951/10, II GSK 952/10, II GSK 993/10, II GSK 994/10, II GSK 995/10, II GSK 996/10, II GSK 997/10, II GSK 998/10, II GSK 68/11) oraz z dnia 8 listopada 2011 r. (sygn. akt II GSK 992/10). NSA w obecnym składzie nie widzi podstaw dla odstępowania czy uzupełniania poglądów wyrażonych w uzasadnieniach tych wyroków. Dlatego też poprzestanie na powtórzeniu zawartej tam argumentacji. 2. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, iż postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Inaczej mówiąc – przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 310/05). Podobnie w wyroku z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 163/06, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. W przedmiotowej sprawie ustalenie przez NFZ, że kontrahent M.W.P. Sp. z o.o. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego powoduje, że ww. spółka, jako płatnik tych składek, będzie zobowiązana – na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie będą podlegały ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle powyższych regulacji należy więc podzielić pogląd Sądu I instancji, że postępowanie przed organem Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny – w składzie orzekającym w niniejszej sprawie – nie podzielił stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 378/10, że "z faktu, iż jak wynika z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych płatnik składki na ubezpieczenie zdrowotne, , wywieść można jedynie, że są to czynności techniczne, co uzasadnia przyjęcie interesu faktycznego skarżącej". Trudno bowiem mówić o tym, że płatnika obciążają jedynie "czynności techniczne", skoro jest obowiązany bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 87 ust. 1 ustawy), a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 93 ust. 1 ustawy). Statusu płatnika jako strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nie zmienia okoliczność, iż zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, skoro kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma znaczenie "przesądzające" o obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sąd I instancji trafnie bowiem zauważył, iż w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. W związku z powyższym, skoro stroną tej umowy jest zleceniodawca, czy też zamawiający dzieło, to nie zasługuje na akceptację pogląd, iż nie ma on interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym ustalenia treści tej umowy, skoro ustalenia w tym zakresie dotyczą również jego interesów chronionych w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego (umowie zlecenia – art. 734 i nast. k.c., czy też umowie o dzieło – art. 627 i nast. k.c.). W każdym razie M.W.P. Sp. z o.o., powołując się na okoliczność, iż jest płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne, wykazała dostatecznie, iż jest legitymowana do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. 3. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.