II OSK 1385/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms sędzia NSA Jacek Chlebny sędzia del. WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Protokolant Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 8 września 2010 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 457/08 w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowanie z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Decyzją z dnia 13 sierpnia 2008 r. Burmistrz Miasta Malborka, powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 k.p.a. orzekł o wymeldowaniu B. S. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego nr [...] przy ulicy [...] w Malborku. Z wnioskiem o wymeldowanie B. S. z miejsca pobytu stałego wystąpiła J. P.. Organ ustalił, że B. S. w spornym lokalu nie przebywa. On sam oświadczył, że w przedmiotowym lokalu nie przebywa od października 2003 r. - mieszka u brata w lokalu położonym w Malborku przy ul. [...]. Obecnie przebywa w Zakładzie Karnym w S. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł B. S. wskazując, że jest ona dla niego krzywdząca i godząca w jego interes prywatny. Podniósł, że organ I instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych oraz nieprawidłowo ocenił przesłanki, na podstawie których dokonał wymeldowania. Podał, że jego nieobecność w spornym lokalu jest spowodowana pobytem w Zakładzie Karnym, a lokalu nie opuścił dobrowolnie, lecz na skutek działań jego siostry J. P. Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy uznał, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że B. S. w spornym lokalu nie zamieszkuje. Przed aresztowaniem sporadycznie w nim przebywał. Jego centrum życiowe znajdowało się w innym miejscu. Okoliczność tę potwierdził sam skarżący wskazując, że w przedmiotowym lokalu nie przebywał od czasu opuszczenia Zakładu Karnego w 2003 roku. Co więcej - B. S. został aresztowany nie w spornym lokalu, lecz w miejscu zamieszkania swojego brata, tj. w mieszkaniu położonym przy ul. [...] w Malborku. Organ podał również, że organ prowadzący postępowanie opiera się na obowiązujących przepisach i stwierdza, czy osoba, w stosunku do której postępowanie się toczy faktycznie nie zamieszkuje w lokalu. W sprawie niniejszej ta przesłanka została spełniona. Organ wskazał, że instytucja zameldowania ma charakter jedynie ewidencyjny i powinna odzwierciedlać istniejący stan faktyczny. Pobyt w zakładzie karnym może być traktowany, jako pobyt czasowy bez zamiaru zmiany pobytu stałego, jednak z zebranego materiału dowodowego wynika, że ostatnim miejscem pobytu stałego B. S. nie był sporny lokal, a tylko wówczas można byłoby wydać decyzję o odmowie wymeldowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. S. zarzucił powierzchowne zebranie materiałów dowodowych i stronniczość w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Stwierdził, że jego centrum życiowe było trudne do określenia ze względu na to, że podstępnie został wyrzucony z przedmiotowego lokalu przez siostrę J. P. i jej byłego męża P. P., wobec tego nie można mówić o dobrowolnym opuszczeniu przez niego lokalu. Wyjaśnił, że nie przebywał w lokalu z powodu przykrych wydarzeń losowych, tj. pobytu w zakładzie karnym od 2000 do 2003 r. oraz od 2006 r. do chwili złożenia skargi. Dlatego zamieszkiwał u brata przy ul. [...] w Malborku, jednak tylko czasowo, bez zamiaru zmiany pobytu stałego. Wskazał, że w dniu 1 czerwca 2006 r. nie został zatrzymany w mieszkaniu brata, lecz w centrum miasta. Podniósł ponadto, że w jego przypadku zameldowanie nie ma charakteru jedynie ewidencyjnego, bowiem utrata stałego meldunku pozbawi go prawa do otrzymania zasiłku stałego oraz utrudni uzyskanie świadczeń lekarskich i ubezpieczenia zdrowotnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Organ dodał ponadto, odnosząc się do wywodów skarżącego dotyczących skutków braku zameldowania, że po opuszczeniu zakładu karnego skarżący winien zameldować się w miejscu pobytu i z poświadczeniem zameldowania zgłosić się do Ośrodka Pomocy Społecznej, a także do najbliższego oddziału NFZ w celu rejestracji. Wyrokiem z dnia 28 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił tę skargę. W uzasadnieniu sąd I instancji stwierdził, że w myśl art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przez opuszczenie miejsca stałego pobytu w rozumieniu przywołanego przepisu należy rozumieć dobrowolne i trwałe zaniechanie zamieszkiwania w nim, w wyniku którego miejsce to przestało być miejscem koncentracji życiowych interesów osoby w nim zameldowanej. W przedmiotowej sprawie niesporna jest okoliczność, że skarżący w przedmiotowym lokalu nie mieszka. Skarżący w toku postępowania administracyjnego podał, że stan taki istniał od chwili opuszczenia przez niego zakładu karnego w październiku 2003 r. Skarżący przebywał od tego czasu w mieszkaniu swojego brata, położonym w Malborku przy ul. [...], aż do czasu ponownego osadzenia w zakładzie karnym. Mając te fakty na uwadze, zdaniem sądu, organy w sprawie niniejszej prawidłowo ustaliły, że centrum życiowym skarżącego nie znajduje się w lokalu, w którym jest on zameldowany na pobyt stały. Skarżący bowiem od października 2003 r. do ponownego osadzenia w zakładzie karnym w 2006 r. mieszkał u brata. To, czy w 2006 r. został zatrzymany w mieszkaniu brata, czy w centrum miasta (jak twierdzi skarżący w skardze) nie ma większego znaczenia, bowiem miejscem zamieszkania skarżącego było w tym momencie mieszkanie brata. Zdaniem Sądu organy prawidłowo uznały, że opuszczenie miejsca stałego pobytu przez skarżącego miało charakter dobrowolny, co pozwalało na wydanie decyzji o wymeldowaniu go z miejsca pobytu stałego. W związku z twierdzeniami skarżącego, że opuszczenie przez niego spornego lokalu było pozbawione cech dobrowolności, sąd przywołał ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoby dotychczas zameldowane zostały usunięte z lokalu i do niego nie dopuszczone, a nie skorzystały we właściwym czasie z przysługujących im środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 521/06, w: system informacji prawnej LEX nr 338851). Zdaniem sądu, z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania można wystąpić zarówno będąc na wolności, jak i przebywając w zakładzie karnym. Skarżący, który twierdził, że został przez siostrę zmuszony od opuszczenia lokalu nawet nie podnosił, by starał się kiedykolwiek o przywrócenie mu naruszonego posiadania. Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że brak jest podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Odnosząc się na koniec do twierdzeń skarżącego, że brak meldunku pozbawi go świadczeń sąd stwierdził, iż tego rodzaju zarzut nie może być skutecznie podniesiony w sprawie o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł B. S., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegające na uznaniu, iż przez dobrowolne opuszczenie lokalu należy uznać sytuację, w której osoby dotychczas zameldowane zostały usunięte z lokalu i do niego nie dopuszczone, a nie skorzystały we właściwym czasie z przysługujących im środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, a także naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, tj. art. 141 § 1 P.p.s.a. oraz naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit a P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organ w toku postępowania przepisów prawa materialnego w szczególności art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wskazując na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą oraz doktryną opuszczenie lokalu w rozumieniu tego przepisu musi mieć charakter trwały. Winno ono być następstwem zamiaru osoby opuszczającej, przy czym zamiar ów należy pojmować nie wyłącznie, jako wolę wewnętrzną ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Ustalenie zatem, czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga zbadania tak pojmowanego zamiaru, a w szczególności wykazania, że nastąpiło zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem pobytu wskazujące, że centrum życiowe osoby wymeldowywanej znajduje się w innym miejscu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2003 r. SA/Rz 2093/2000). Zdaniem skarżącego kasacyjnie, nie ulega wątpliwości, iż w niniejszej sprawie nastąpiło błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że B. S. dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal. Wskazać należy, iż skarżący nie przebywał w spornym lokalu, z uwagi na pobyt w Zakładzie Karnym oraz na skutek działań siostry J. P., która skutecznie uniemożliwiła mu zamieszkanie, B. S. nie potwierdził okoliczności, że jego centrum życiowe znajduje się w innym miejscu. Skarżący wskazał jedynie, że wobec podstępnego wyrzucenia przez siostrę z przedmiotowego lokalu czasowo zamieszkał u brata. Pełnomocnik podkreślił, że sąd pierwszej instancji uznał, że przez dobrowolne opuszczenie lokalu należy uznać sytuacje, w której osoby dotychczas zameldowane zostały usunięte z lokalu i do niego nie dopuszczone, a nie skorzystały we właściwym czasie z przysługujących im środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Wskazał również, iż skarżący nie podnosił, by starał się kiedykolwiek o przywrócenie mu naruszanego posiadania. Wobec powyższego nie jest wiadomo, dlaczego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący o takie przywrócenie posiadania się nie starał. Powyższa okoliczność również nie została ustalona przez organ w toku postępowania, co z kolei powinno skutkować uwzględnieniem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Skarżący podkreślił, że nie miał zamiaru opuszczenia lokalu mieszkalnego nr [...] przy ulicy [...] w Malborku, a po opuszczeniu Zakładu Karnego chciałby ponownie w przedmiotowym lokalu zamieszkać. Mając na uwadze powyższe należy uznać, że nastąpiło naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy wyrażające się w błędnym ustaleniu faktycznym sprawy, a zatem zaskarżone orzeczenie powinno zostać uchylone w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania celem prawidłowego i pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 15 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd ten rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, stosownie do przepisów ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Rozpatrując skargę kasacyjną w tym zakresie należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Należy przy tym zauważyć, że w ocenie NSA, przeprowadzona przez sąd pierwszej instancji kontrola legalności zaskarżonej decyzji została dokonana w oparciu o całokształt okoliczności faktycznych sprawy, z uwzględnieniem wszystkich przepisów prawnych istotnych w rozpoznawanej sprawie. Autor skargi kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi zarówno naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), jak i naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r. sygn. akt FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120). Naczelny Sąd Administracyjny w ramach zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. stwierdza, że zobowiązany jest on jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami, wynikającymi z powyższej normy prawnej. Natomiast na gruncie tej podstawy kasacyjnej Sąd nie może badać zasadności przyjętej podstawy prawnej rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 23 listopada 2005 r., sygn. akt I FSK 408/05), a zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. będzie skuteczny tylko wtedy, gdy połączony zostanie z innymi uchybieniami Sądu zaistniałymi na etapie rozpoznawania skargi (wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2005 r., sygn. akt FSK 1947/04). Ponadto okoliczność, że stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest odmienne od prezentowanego przez stronę skarżącą nie oznacza, że takie uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym, określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 2 listopada 2005 r., sygn. akt I FSK 232/05). Podkreślenia wymaga fakt, że w uzasadnieniu wyroku powinno znaleźć się nie tylko wskazanie treści przepisów obowiązujących w danej sprawie, lecz także ich interpretacja w odniesieniu do analizowanego stanu faktycznego (wyrok NSA z dnia 6 września 2005 r., sygn. akt FSK 2099/04). Kwestionowany wyrok wymaganiom tym odpowiada bowiem Sąd pierwszej instancji prawidłowo i wyczerpująco odniósł się do wszystkich zarzutów skargi. Autor skargi kasacyjnej, w zakresie naruszenia przepisów postępowania, zarzucił naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że postępowanie organów było dotknięte wadami, które uniemożliwiały prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynikało, że zarzut ten był powiązany z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (wskazanymi w petitum skargi kasacyjnej, jako naruszenie prawa materialnego) poprzez zaakceptowanie wadliwych ustaleń faktycznych, co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W świetle tego, co zostało wyżej przedstawione, zarzuty naruszenia przepisów postępowania dotyczące podstawy faktycznej przyjętej przez Sąd pierwszej instancji, nie mogły być uznane za skuteczne, gdyż będąc w istocie powtórzeniem zarzutów zawartych w skardze, miały charakter polemiki z oceną dokonaną przez tenże Sąd. To zaś oznaczało, że ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd pierwszej instancji były prawidłowe i wiązały Naczelny Sąd Administracyjny przy dokonywaniu oceny czy zarzut naruszenia prawa materialnego (powiązany w skardze kasacyjnej w sposób bezpośredni z zarzutami naruszenia przepisów postępowania) był uzasadniony. Jeśli chodzi o ocenę zarzutu naruszenia prawa materialnego, to w tej mierze trzeba – w ślad za utrwalonym już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego – przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, który w oparciu o przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przyjął, że skarżący w spornym lokalu nie zamieszkuje, ponieważ go opuścił i nie skorzystał we właściwym czasie z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stosownie do tego, uznanie pobytu za stały uzależnione jest od łącznego spełnienia określonych przez ustawodawcę przesłanek tj.: faktycznego przebywania pod określonym adresem oraz jednoczesnego zamiaru stałego pobytu w tym miejscu połączonego z wolą koncentracji w nim swoich spraw życiowych. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie przesądza zatem o stałym jego charakterze. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przez "zamiar" należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności. W obecnym stanie prawnym ewidencja ludności jest wyłącznie instytucją służącą odzwierciedleniu stanu faktycznego. Dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu, bądź zajmowanego pomieszczenia i nie może zastępować środków prawnych do ustalenie prawa własności. W kwestii uprawnień do przebywania w danym lokalu wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (OTK-A 2002 r., nr 3, poz. 34), stwierdzającym niezgodność z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Trybunał wyraził pogląd, iż ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał wskazał, że: "Niezależnie od zmian sposobu jego realizacji obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest, bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Należy podkreślić, iż ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób służy także ochronie interesów samych zainteresowanych (np. dzięki zameldowaniu można odnaleźć osobę w przypadku dziedziczenia przez nią majątku) oraz ochronie praw osób trzecich (np. wierzycieli w przypadku "przeprowadzki" dłużnika). Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki". Przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony, bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, w swej dyspozycji zawiera obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy sprowadzający się do zbadania przez organ administracji publicznej, czy dana osoba opuściła lokal mieszkalny bez wymeldowania, czy też nie. Podkreślić w tym miejscu należy, że ustawodawca nie sprecyzował w wymienionym przepisie, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez osobę miejsca stałego pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się wprawdzie pogląd, zgodnie z którym spełnienie przesłanki opuszczenia lokalu przez zainteresowaną osobę, dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono trwałe, dobrowolne i wynika z własnej woli, lecz wypracowane zostało jednocześnie stanowisko, zgodnie z którym o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00). Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić bowiem w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. W konsekwencji, każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i działaniami podejmowanymi przez zainteresowanego po jego opuszczeniu. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej istotne ustalenia poczynione przez sąd pierwszej instancji nie są sprzeczne z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z materiału tego bowiem jednoznacznie wynika, że skarżący kasacyjnie nie przebywa w miejscu stałego zameldowania. Również nie budził wątpliwości fakt, że nie podjął kroków zmierzających do ochrony naruszonego posiadania. W związku z tym brak jest podstaw uzasadniających twierdzenie o braku dobrowolności w opuszczeniu miejsca stałego zameldowania. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jeżeli natomiast strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, to wówczas nie można uznać za dobrowolne opuszczenie przedmiotowego lokalu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954, z dnia 7 czerwca 1991 r., sygn. akt SA/Wr 302/91, ONSA 1991/3-4/65, z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937, z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243, z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 626/07, LEX nr 496243). W związku z tym, że skarżący kasacyjnie nie zakwestionował skutecznie stanu faktycznego, przyjętego przez sąd pierwszej instancji za prawidłowy, brak podstaw do skutecznego zarzucania niewłaściwego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W ustalonym stanie faktycznym, z którego wynikało, że skarżący opuścił dotychczasowe miejsce stałego zameldowania zasadnym było zastosowanie omawianego przepisu. Natomiast autor skargi kasacyjnej mimo, że sformułował również zarzut błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w żaden sposób nie wykazał dlaczego uważa, że rozumienie tego przepisu przez Sąd pierwszej instancji jest nieprawidłowe i jak jego zdaniem prawidłowo powinien być on odczytywany. Zatem zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie mógł zostać uznany za usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.