II SA/Sz 560/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w dniu 7 października 2010r. na rozprawie sprawy ze skargi J. C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w [...] Placówka Terenowa w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznanie prawa do emerytury rolniczej p o s t a n a w i a odrzucić skargę Decyzją z dnia [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) przyznał J.C. emeryturę rolniczą od dnia [...] r. Wnioskiem z dnia [...] r. J.C., działając poprzez pełnomocnika - adwokata J.S., zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Placówki Terenowej [...], o wydanie decyzji uchylającej przyznane mu prawo do emerytury rolniczej. W uzasadnieniu wniosku powołał się na art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) jednocześnie wskazując procesową podstawę złożenia wniosku, tj. art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W ocenie wnioskodawcy, za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawia jego słuszny interes, polegający na możliwości otrzymania wyższego świadczenia emerytalnego z ZUS. Zdaniem J.C., uchylenie decyzji jest jedyną możliwością przyznania świadczenia przez ZUS, który w chwili obecnej odmawia przyznania emerytury argumentując to tym, że część wymaganych okresów pracy została zaliczona do emerytury rolniczej. Wraz z wnioskiem J.C. złożył m.in. oświadczenie z dnia [...] r. o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego w [...] r. pod wpływem błędu w sprawie wniosku o przyznanie świadczenia emerytalnego z KRUS. Decyzją z dnia [...] Kierownik Placówki Terenowej KRUS w [...], działający z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, w oparciu o art. 105 w zw. z art. 155 i art. 180 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 2 ust. 2, art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, umorzył postępowanie w sprawie wniosku strony z dnia [...] r. o uchylenie decyzji z dnia [...]. Organ uznał, że wniosek zmierzający do wszczęcia postępowania w kierunku uchylenia decyzji z dnia [...] r. w sprawie ustalenia uprawnień do świadczenia nie znajduje oparcia w art. 155 k.p.a. i brak jest także innej podstawy prawnej do wydania oczekiwanej przez stronę decyzji, czemu na przeszkodzie stoi treść art. 83a ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W części zawierającej pouczenie o możliwych środkach odwoławczych organ stwierdził, że stosownie do art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, od podjętej decyzji nie przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, lecz prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. J.C. zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy stając na stanowisku, że skoro art. 83a ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza stosowanie trybu określonego w art. 83a ust. 1-3, to należy uchylić decyzję z dnia [...] r. na zasadach ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, czyli na mocy art. 154 i 155 k.p.a. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powołując się na art. 127 § 3 w zw. z art. 107 k.p.a., decyzją z dnia [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu treści podjętego rozstrzygnięcia organ podał, że z normy zawartej w ust. 2 art. 44 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, iż prawo do świadczeń z ubezpieczenia lub ich wysokość ustala się ponownie, na wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedstawione nowe dowody lub ujawnione nowe okoliczności, mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Zdaniem organu, wniosek zmierzający do wszczęcia postępowania w kierunku uchylenia decyzji organu z dnia [...] r. nie znajduje oparcia w art. 155 k.p.a. Przepis ten nie może mieć zastosowania, albowiem zgodnie z art. 180 k.p.a., przepisy kodeksu stosuje się w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych tylko w takim zakresie, w jakim przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych nie zwierają uregulowań odmiennych. Przepisem szczególnym, który odmiennie reguluje możliwość zastosowania art. 155 k.p.a. jest art. 83a ust. 4 w zw. z art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 83a ust. 2 zezwala na uchylenie, zmianę, stwierdzenie z urzędu nieważności decyzji ostatecznych wydawanych przez organ ubezpieczeniowy, lecz jego ust. 4 wyraźnie wyłącza taką możliwość w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości. Zgodnie z pouczeniem zamieszczonym w wyżej opisanej decyzji J.C. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie formułując zarzut naruszenia art. 154 i art. 155 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania. Odpowiadając na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Obowiązkiem sądu w pierwszej kolejności było zbadanie dopuszczalności skargi polegające na ustaleniu, m.in., czy mieści się ona w katalogu spraw należących do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku stwierdzenia braku kognicji sądu do rozpoznania sprawy skarga podlega odrzuceniu, stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oznaczanej dalej skrótem "p.p.s.a.". Zgodnie z treścią art. 3 § 2 w/w ustawy, kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. W myśl § 3 powołanego przepisu, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi do sądu administracyjnego stała się decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydana w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej emeryturę rolniczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Niewątpliwie sprawy związane ze świadczeniami przewidzianymi w/w ustawą objęte są zakresem działalności organów administracji publicznej, gdyż wydaje je Prezes KRUS, który zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest centralnym organem administracji rządowej. Powyższe sugerowałoby właściwość sądu administracyjnego w sprawach ubezpieczeń społecznych rolników, który to sąd sprawuje kontrolę administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 p.p.s.a. Jednakże w art. 36 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zawierającym katalog spraw w których decyzje wydaje Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jednoznacznie wskazano, iż od decyzji w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-9, a także w przypadku niewydania decyzji, przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 36 ust. 3). Wyjątek w tym zakresie stanowią sprawy wymienione w art. 36 ust. 1 pkt 10, czyli te o których mowa w art. 41a i art. 55 w/w ustawy. Przepisy art. 41a i art. 55 dotyczą decyzji o charakterze uznaniowym - spraw umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek oraz przyznania świadczeń w drodze wyjątku. Tylko ten zakres przedmiotowych spraw został poddany kognicji sądownictwa administracyjnego, przy czym dodatkowo należy wyjaśnić, że wyłącznie sprawy, o których mowa w art. 41a w/w ustawy, mocą rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zostały przekazane wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Powoływany w uzasadnieniu skarżonej decyzji art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego możliwość zastosowania rozważał organ w związku z odesłaniem do przepisów tejże ustawy zawartym w art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, również nie daje podstaw do uznania, że w przypadku jego zastosowania właściwym sądem do rozpoznania sprawy byłby sąd administracyjny. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, zgodnie z którym, od decyzji organu emerytalno-rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i tożsamo ubezpieczeń społecznych rolników, wydanej zarówno w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, z wyłączeniem właściwości sądów administracyjnych (postanowienia NSA z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1424/10; z dnia 5 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1852/07; z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1373/08; z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 420/08, postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 8 grudnia 2009 r., (dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl) To, że w art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zamieszczony jest zapis, iż "decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylane, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego" stanowi jedynie o tym, że w sprawach o ubezpieczenia społeczne przesłanki postępowania nadzwyczajnego unormowano w kodeksie postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu, zasadnicze znaczenie dla określenia właściwości sądu ma przedmiot sprawy, a nie tryb w jakim organ podjął lub ma podjąć rozstrzygnięcie. Za wyjątkiem spraw określonych w art. 41a i art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W sytuacji, gdy postępowanie odnosi się do decyzji przyznającej świadczenie emerytalne, wydanej w trybie zwykłym, co do której przepisy ustawy przewidują możliwość jej kwestionowania wedle przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, ewentualne uchylenie lub zmiana takiej decyzji również podlega kognicji sądownictwa powszechnego. Przyjęcie przeciwnego poglądu opowiadającego się za poddaniem kontroli rozstrzygnięć organów dotyczących tego samego stosunku prawnego sądownictwu powszechnemu czy administracyjnemu, tylko z uwagi na tryb prowadzonego postępowania, jest nie do pogodzenia z wykładnią systemową wewnętrzną aktu, zasadą spójności systemu prawa oraz z założeniem o racjonalności ustawodawcy. W tym stanie rzeczy, skargę, jako niepodlegającą kognicji sądu, należało odrzucić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a.