I OZ 935/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 638/10 oddalające wniosek A. Z. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie K. M. od orzekania w sprawie ze skargi A. Z. na Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II SAB/Ol 73/09 w przedmiocie wydania aktu administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Na mocy postanowienia z dnia 21 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek A. Z. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie K. M. od orzekania w sprawie ze skargi A. Z. na Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II SAB/Ol 73/09. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia podał, że przedmiotowy wniosek jest bezzasadny. Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Sąd I instancji wskazał, że wykładnia gramatyczna powołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia. Przedmiotowa sprawa dotyczy niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r. uwzględniającego skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w sprawie równoważnika pieniężnego za remont lokalu mieszkalnego. Zatem skarga na działalność organu polegająca na niewykonaniu wyroku sądu nie mieści się w dyspozycji art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., gdyż nie jest to skarga na decyzję lub postanowienie. Treść art. 18 § 1 jednoznacznie wskazuje, że zawarte w nim wyliczenie jest wyczerpujące. Z uwagi na wskazany wyżej charakter tego wyliczenia przyjmuje się, że objęte w nim przyczyny wyłączenia sędziego nie powinny być interpretowane rozszerzająco. Okoliczności wyżej przedstawione w ocenie Sądu Wojewódzkiego uzasadniają stwierdzenie braku przeszkód prawnych, aby sędzia K. M., która brała udział w wydaniu wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organu w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 73/09, uczestniczyła w rozpoznaniu skargi na niewykonanie przez organ tego wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył także, że biorąc pod uwagę treść złożonego przez sędziego K. M. oświadczenia, brak jest podstaw do uznania, że istnieją inne przesłanki, które skutkowałyby wyłączeniem jej od rozpoznania niniejszej sprawy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z. żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. art. 18 § 1 pkt 6 a w zw. z art. 21 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie, iż w sprawie niniejszego postanowienia i rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędziego WSA w Olsztynie K. M. od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 638/10 brał udział wyłączony mocą ustawy P.p.s.a. sędzia WSA w Olsztynie A. J.-S. z powodu rozpoznawania przedmiotu sprawy o sygn. akt II SA/Ol 638/10 oraz sędzia WSA w Olsztynie B. J. z powodu rozstrzygania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 41/09 postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. zaskarżonym zażaleniem skarżącego do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, tj. sprawy związanej bezpośrednio i odnośnie przedmiotu bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia [...] maja 2009 r. i zobowiązania do wydania w jego zakresie decyzji administracyjnej Dyrektora Aresztu Śledczego w B. odnośnie uprawnienia do równoważnika pieniężnego za remont lokalu mieszkalnego, czym wypełnione zostały przesłanki art. 21 p.p.s.a. w zw. z art. 18 § 1 pkt. 6 a p.p.s.a. i zatem z mocy art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., zaskarżone postanowienie jest nieważne, gdyż sprawa ta tyczyła się decyzji administracyjnej i bezczynności w jej zakresie., 2. art. 18 § 1 pkt 6 a w zw. z art. 22 § 2 na skutek art. 151 w zw. z art. 135 p.p.s.a., przez arbitralne przyjęcie, że w świetle sprawy w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II SA/Ol 850/10 w zakresie skargi skarżącej z dnia [...] lipca 2010 roku od decyzji administracyjnej Dyrektora Okręgowego SW w O. utrzymującej decyzję administracyjną Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w przedmiocie odmowy wypłat ekwiwalentu pieniężnego za remont lokalu mieszkalnego i zakresu wniosku o wyłączenie składu sędziowskiego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 638/10 nie zachodziły w ogóle przesłanki oraz samoistne przesłanki z mocy ustawy P.p.s.a., art. 18 § 1 pkt 6a, do wyłączenia ze sprawy sędziego WSA w Olsztynie, tj. sędziego WSA K. M., który w sprawie o sygn. akt SAB/Ol 73/09 orzekał wyrokiem z dnia 14 stycznia 2010 r. stwierdzającym bezczynność organu w zakresie wydania przedmiotowej decyzji administracyjnej Dyrektora Aresztu Śledczego w B. podjętej do rozpoznania w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 850/10, czym wypełnione zostały przesłanki art. 21 p.p.s.a. w zw. z art. 18 § 1 pkt 6a) p.p.s.a. 3. art. 22 § 2 p.p.s.a. na skutek art. 19 p.p.s.a. w zw. z art. 18 §1 pkt 1-7, § 2 i 3 p.p.s.a. poprzez subiektywne przyjęcie, iż sprawa wniosku skarżącego o wyłączenie składu orzekającego WSA w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 638/10 w osobie sędzi WSA w Olsztynie K. M. z powodów rozpoznania sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 73/09 spowodowało, iż nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy oraz okoliczności do przyjęcia, że działanie polegające na rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 73/09 oraz podjęte decyzje mogłyby wywoływać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 638/10., 4. art. 141 §4 w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie oraz wadliwe ustalenie faktów sprawy, iż w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 638/10 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do przyczyn wyłączenia składu sędziowskiego w sprawie II SA/Ol 638/10, którego dotyczył wniosek o wyłączeniu. W bardzo obszernym uzasadnieniu skarżący podniósł, że sędzia, którego wniosek o wyłączenie dotyczy musi złożyć dokładnie "skonkretyzowane oraz właściwie i należycie uzasadnione wyjaśnienia" W przedmiotowej sprawie sędzia K. M. takiego oświadczenia nie złożyła. Na pewno oświadczeniem takim nie jest złożone przez nią pismo z dnia [...] października 2010 r., które zawiera pustą, zapożyczoną z art. 19 p.p.s.a formułę. Takie oświadczenie powinno opierać się na skonkretyzowanych i wszystkich podstawach wyłączenia. Z treści znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia nie wynika, czy pomiędzy sędzią a skarżącym nie zachodzą ustawowe przesłanki do wyłączenia z art. 18 p.p.s.a. oraz, czy nie łączy skarżącego z w/w sędzią więź tego rodzaju, iż szczegółowa jej analiza mogłaby wywołać wątpliwość co do jej bezstronności. Brak tego rodzaju oświadczenia powoduje, że Sąd I Instancji nie mógł dokonać prawidłowej oceny wniosku skarżącego, a następnie ten wniosek oddalić, a także dokonać właściwej oceny czy nie zachodziły przesłanki wyłączenia całego składu orzekającego lub poszczególnych sędziów niezależnie od postawy podanej we wniosku tj. sędziego K. M., który w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 73/09 orzekał wyrokiem z dnia 14 stycznia 2010 r. stwierdzającym bezczynność organu w zakresie wydania w przedmiotowej sprawie decyzji administracyjnej Dyrektora Aresztu Śledczego w B. podjętej do rozpoznaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 838/10. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie zachodzi nieważność postępowania, gdyż w składzie orzekającym wydającym przedmiotowe orzeczenie znajdował się sędzia WSA A. J.-S. z powodu rozstrzygania sprawy II SO/Ol 638/10 oraz sędzia B. J. wyłączony mocą ustawy p.p.s.a. z powodu rozstrzygania sprawy o sygn. akt II SO/Ol 41/09 postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. związanej bezpośrednio z przedmiotem bezczynności w rozpoznawaniu wniosku skarżącego z dnia 7 maja 2009 r. i zobowiązania do wydania w jego zakresie decyzji administracyjnej Dyrektora Aresztu Śledczego w B. odnośnie uprawnienia do równoważnika pieniężnego za remont lokalu mieszkalnego. Zdaniem skarżącego przedmiotowe postanowienie obarczone jest innymi rażącymi wadami procesowymi. Przytaczając orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego wskazał, że odnosząc się do przesłanki względne wyłączenia sędziego, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego są zwrotem niedookreślonym. Sąd I instancji nie dokonał oceny, czy takie przesłanki zaistniały. Sąd I instancji nie dokonał oceny, czy takie przesłanki zaistniały. Ponadto Sąd ten nieprawidłowo, przyjął, iż instytucja wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a., ogranicza się do ustalenia, czy sędziowie mają wyraźnie pozostawać w relacjach osobistych ze stronami i nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, iż skarżący kwestionuje to, że sędzia ten orzekał w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 73/09. Wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony powinno dokonywać się przez ocenę konkretnych relacji. Na sędzim w szczególności ciąży obowiązek niejako na wyrost powiadamiania Sąd o każdej przesłance, która mogłaby wywoływać wątpliwość co do jego bezstronności, nie tylko w ocenie sądu, lecz również w odbiorze społecznym. Skarżący w końcu poruszył kwestię wyłączenia sędziego wskazując, instytucja wyłączenia sędziego jest ściśle związana z zasadami niezależności, bezstronności i niezawisłości sędziego w świetle art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle okoliczności przedstawionych powyżej skarżący podniósł, że twierdzenie Sądu I instancji, iż podstawą wyłącznie nie może być możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziego K. M. z powodu rozpoznawania sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 73/09 wyrokiem uwzględniającym skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w sprawie wydania decyzji administracyjnej dotyczącej ekwiwalentu pieniężnego za remont lokalu mieszkalnego, gdyż nie jest to skarga na decyzję lub postanowienie jest błędne. "Skarga niniejszej sprawy zaskarżonego postanowienia tyczy się decyzji administracyjnej Dyrektora Areszty Śledczego w B. oraz postępowania organu administracji w tym zakresie, tj. czynności do jej wydania i tym samym wykonania wyroku WSA w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2010 roku ze sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 73/09". Sąd I instancji jednocześnie zobligowany był stosować "środki prawa do usunięcia naruszenia prawa i ustalić okoliczności sprawy celem jej właściwego rozstrzygnięcia oraz dać tym działaniom w treści zaskarżonego postanowienia i właściwy w zaskarżonym postanowieniu, art. 141 § 4 p.p.s.a., w taki sposób aby jasno i precyzyjnie z jego uzasadnienia wyraz ten wynikał, grzyw sprawie brak jest odniesienia się do art. 18 w zw. z art. 22 § 2 na skutek art., 151 w zw. z art. 135 p.p.s.a. w stosunku do ww. Sędziów WSA w Olsztynie oraz do art. 19 p.p.s.a. w rozumieniu i znaczeniu treści z niego płynących w trunku do rzeczywistych faktów sprawy oraz powyżej wskazanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które to muszą być stosowane w pierwszej kolejności przed orzeczeniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 153 w zw. z art. 171 p.p.s.a.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały wyszczególnione w art. 18. Z kolei wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest w art. 19 p.p.s.a. W świetle przedstawionych przez skarżącego we wniosku i zażaleniu okoliczności, jak również analizując treść zaskarżonego postanowienia należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego K. M. od orzekania w sprawie ze skargi A. Z. Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy sprawach, dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że przedmiotowa skarga dotyczy niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II SAB/Ol 73/09 uwzględniającego skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w sprawie dotyczącej ekwiwalentu pieniężnego za remont lokalu mieszkalnego. Słusznie zatem przyjął, iż skarga na działalność organu, polegającą na niewykonaniu wyroku sądu, nie mieści się w dyspozycji powołanego przepisu, z uwagi na fakt, iż nie jest to skarga na decyzję lub postanowienie. W świetle powołanej wyżej przesłanki bezzasadnym jest uznanie, iż sędzia K. M., która brała udział w wydaniu wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organu w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 73/09, nie mogła uczestniczyć w rozpoznaniu skargi na niewykonanie przez organ tego wyroku. Nadmienić wypada, że w świetle tego rodzaju okoliczności brak także podstaw, aby uznać, że z mocy prawa od rozpoznania przedmiotowego wniosku w świetle art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. zostali wyłączeni sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. J. oraz A. J.-S. Wszakże sprawa rozpoznawana przez B. J., w której uczestniczył skarżący, dotyczyła wyłącznie kwestii wymierzenia organowi grzywny za nieprzekazanie wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu skargi wraz z aktami sprawy w przepisanym terminie. Sprawa ta zatem nie dotyczyła przedmiotowej skargi na niewykonanie przez organ wyroku Sądu Wojewódzkiego. Brak także przesłanek, aby wyłączyć od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego A. J.-S., skoro rozpoznaje ona przedmiotową sprawę merytorycznie. Ustawodawca nie zabrania powierzać rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, sędziom, którzy znajdują się w składzie orzekającym sądu meriti, zaś których taki wniosek nie obejmuje. Odnosząc się z kolei do zarzutu niezłożenia przez sędziego określonego w art. 22 § 2 p.p.s.a. oświadczenia, należy zauważyć, iż zgodnie z tym przepisem wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Sędzia K. M., wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu, złożyła wymagane oświadczenie w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Jego treść w pełni odpowiada wymaganiom postawionym przez ustawodawcę w tym zakresie. Błędnym jest przy tym twierdzenie, iż nie zawiera ono wszystkich istotnych elementów oraz że powinno ono zawierać odniesie do każdej z przesłanek określonych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Wszakże oświadczenie o nieistnieniu jakichkolwiek przesłanek uzasadniających złożony wniosek nie musi odnosić się do każdej z nich z osobna. Zbiorcze oświadczenie o nieistnieniu tego rodzaju przeszkód jest tożsame z oświadczeniem w którym sędzia po kolei odnosiłby się do każdej z opisanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. podstaw wyłączenia. Warto przy tym zaznaczyć, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje ugruntowany pogląd, iż skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10). Biorąc pod uwagę stanowisko Sądu Najwyższego, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.08.1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55) – które zresztą skarżący sam zacytował – należy uznać, że A. Z. nie wskazał, ani też nie udowodnił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby jego wniosek. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący zarówno we wniosku o wyłączenie, jak i w zażaleniu na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziego, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziego K. M. W swoim uzasadnieniu ograniczył się zasadniczo do zaprezentowania poglądów Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego odnoszących się do przedmiotowej kwestii, w tym w szczególności, do kwestii znaczenia (również ze względu na interes społeczny), jakie przy rozpoznawaniu sprawy instytucja wyłączenia. Zarówno w jednym jak i drugim piśmie procesowym brak odpowiedniej argumentacji, która wskazywałaby na uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego K. M. w przedmiotowej sprawie. Również analiza akt sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wobec tego sędziego zaistniała którakolwiek z przesłanek wyłączenia określona w art. 18 § 1 pkt 1 - 7 p.p.s.a bądź art. 19 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu