II SA/Po 369/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2010 r. sprawy ze skargi M. K., U. O., R. O., M. R. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2010r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z [...] 2009 r. Nr [...], II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżących kwotę [...],- zł. ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/E. Brychcy /-/J. Zieliński /-/B. Drzazga Na wniosek z dnia [...] maja 1999 r. - między innymi stron w osobach: M. K., U. O., R. O. i M. R. reprezentowanych przez pełnomocnika P. H. oraz stron w osobach: H. K., J. K., W. K., S. K. i C. K. reprezentowanych przez pełnomocnika R. N. - zostało wszczęte przez Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...]. Wyrokiem z dnia 29 maja 2007 r. w sprawie o sygn akt III SA/Po 319/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2003 r. ([...]) oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2002 r. ([...]) w pkt I, wydane w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008 r. ([...]) Wojewoda Wielkopolski wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do załatwienia sprawy o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Pismem z dnia [...] listopada 2008 r. Starosta [...], rozpoznając ponownie sprawę, zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w przedmiocie zwrotu wyżej opisanej nieruchomości. Zawiadomienie organ doręczył między innymi R. N., pełnomocnikowi C. K., na adres: ul. [...]. Pismo skierowane do R. N. pod wcześniej wskazany adres: ul. [...] nie zostało podjęte (zwrot z adnotacją: adresat nieznany). Decyzją z dnia [...] 2009 r. ([...]), wydaną na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 kpa oraz art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1, art. 142, art. 216 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), Starosta [...], odmówił wnioskodawcom, w tym C. K., zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul.[...], stanowiącej działkę nr [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...]. Decyzja organu I instancji została skierowana między innymi do C. K. reprezentowanej przez R. N. i wysłane na adres: R. N. ul.[...]. Pismo nie zostało podjęte (zwrot po dwukrotnym awizowaniu w dniach [...] października i [...] listopada 2009 r. z adnotacją: nie podjęto w terminie). Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli pełnomocnicy wnioskodawców, w tym R. N. w imieniu między innymi C. K. Jako adres do doręczeń R. N. w skazał: [...] Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja ta również została skierowana do C. K. reprezentowanej przez R. N. i doręczona na adres: [...]. W uzasadnieniu organ II instancji między innymi wskazał, iż odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2009 r. wniosła C. K., reprezentowana przez R. N., która wraz z J. C. K., S. E. K., W. A. K., K. K. i H. J. K., nabyła spadek po J. K. - współwłaścicielu wywłaszczonej nieruchomości. Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego wnieśli M. K., U. O., R. O. i M. R., reprezentowani przez pełnomocnika P. H. W skardze wskazano jako jednego z uczestników postępowania C. K. Skarżący zarzucili naruszenie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...], stała się zbędna na cel wywłaszczenia oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 7 kpa. Skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości ora z zasądzenia kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W toku postępowania sądowego tutejszy Sąd na podstawie odpisu skróconego aktu zgonu nr [...] Urzędu Stanu Cywilnego w P. z dnia [...] października 2010 r. ustalił, iż C. K. zmarła w dniu [...] 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl zaś przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2010 r., którą organ odwoławczy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2009 r. odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości między innymi C. K. Badając legalność wydanych w sprawie decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd stwierdził, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzającą ją decyzja Starosty [...] zostały wydane w warunkach uzasadniających stwierdzenie ich nieważności w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy obydwu instancji prowadziły bowiem postępowanie i skierowały wydane w sprawie decyzje do wnioskodawczyni C. K. (reprezentowanej przez pełnomocnika R. N.), która w zmarła w dniu [...] 2004 r. Prowadzenie postępowania wobec osoby zmarłej oraz wydanie decyzji, która została w stosunku do tej osoby skierowana, zakwalifikowane musi być jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Tego rodzaju uchybienie w postępowaniu, w którym jednym z adresatów decyzji jest osoba, która obiektywnie nie mogła być stroną postępowania, a tym samym, nie mogła się zapoznać z treścią decyzji i ewentualnie podjąć w stosunku do niej określonych działań, nie daje się pogodzić z kryteriami praworządności. Postępowanie administracyjne toczy się bowiem przed określonym organem, mającym do prowadzenia tego postępowania kompetencję, oraz w stosunku do strony, o której prawach organ właściwy może w tym postępowaniu orzec. Jeśli stroną postępowania jest osoba fizyczna, o jej prawach czy obowiązkach można orzec, jeśli podmiot ten ma zdolność prawną. Zdolność ta na gruncie art. 8 Kodeksu cywilnego pojawia się co do zasady wraz z urodzeniem, a kończy się wraz ze śmiercią osoby. To zaś oznacza, że nie można orzec wobec osoby zmarłej o jej prawach czy obowiązkach. Tym samym przymiot strony, przysługujący osobie fizycznej w postępowaniu administracyjnym, wygasa wraz z jej śmiercią. W konsekwencji nie tylko nie można wszcząć postępowania ani wydać w stosunku do osoby zmarłej decyzji, ale też tak wydana decyzja nie może - z powodu braku możliwości fizycznego doręczenia jej osobie zmarłej - wywołać odpowiednich skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1429/08 wraz z powołanym tam orzecznictwem; wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 1959/06). Należy zatem w pełni zaakceptować pogląd, wyrażony również w wyroku NSA z dnia 21 sierpnia 2008 r., II OSK 952/07 (Lex nr 496188), iż prowadzenie postępowania oraz wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej powoduje wydanie decyzji obarczonej wadą nieważności w postaci naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa (pogląd przytoczony w ślad za stanowiskiem NSA wyrażonym w wyroku z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1071/09, dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w wyroku tym powołano wyżej wskazane orzecznictwo). Jednocześnie wyjaśnić należy, iż stwierdzenie wystąpienia wyżej opisanej wady prawnej w podjętych w sprawie rozstrzygnięciach powoduje, że Sąd zwolniony był z obowiązku merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Nie badał w związku z tym sprawy pod kątem wystąpienia innych naruszeń przepisów prawa procesowego i materialnego, jak również nie oceniał zasadności podniesionych w skardze zarzutów. Godzi się jednak zauważyć, iż prowadząc ponownie postępowanie organy winny nie tylko mieć na względzie powyższe rozważania i zadbać o to, by postępowanie było prowadzone z udziałem żyjących osób uprawnionych do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zaś rozstrzygnięcia zapadłe w sprawie zostały skierowane tylko do podmiotów posiadających zdolność prawną, ale również by dokonywać prawidłowych, skutecznych prawnie, doręczeń. Co do prawidłowości postępowania organu I instancji w tym ostatnim zakresie zachodzą poważne wątpliwości. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa procesowego (radcy prawnego), Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. uwzględniając wysokość kosztów sądowych poniesionych przez stronę skarżącą i treść wniosku pełnomocnika procesowego skarżących. Co do wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w pkt III wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a. /-/ E. Brychcy /-/ J. Zieliński /-/ B. Drzazga