II OZ 45/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 774/10 o odrzuceniu wniosku uczestniczki postępowania M. W. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 774/10 w sprawie ze skargi Polskiego Związku Działkowców - Rodzinny Ogród Działkowy [...] w K. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] maja 2010 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek uczestniczki postępowania M. W. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 774/10. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 16 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie ze skargi Polskiego Związku Działkowców Rodzinny Ogród Działkowy [...] w K. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] maja 2010 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Odpis wyroku został doręczony pełnomocnikowi uczestniczki M. W. – A. W. w dniu 9 grudnia 2010 r. W dniu 8 stycznia 2011 r. M. W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2011 r. ustanowił dla uczestniczki adwokata. Zarządzeniem z dnia 13 maja 2011 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Krakowie, w wykonaniu opisanego wyżej postanowienia, wyznaczył dla M. W. pełnomocnika w osobie adw. A. C. W dniu 8 czerwca 2011 r. pełnomocnik adw. A. C. wniósł skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, podając jednocześnie, że zarządzenie o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla uczestniczki M. W. zostało mu doręczone w dniu 18 maja 2011 r., przy czym z uwagi na jego nieobecność w tym dniu w kancelarii, informacja została mu przekazana 19 maja 2011 r. Wskazał również, iż z uwagi na fakt, że ww. zarządzenie nie zawierało adresu M. W. dopiero badanie akt sprawy pozwoliło na skontaktowanie się z klientem, najpierw listownie, a następnie osobiście. Zdaniem pełnomocnika, ustanie przyczyny uchybienia terminu może nastąpić po upływie 30 dni od uzyskania przez profesjonalnego pełnomocnika wiedzy o wyznaczeniu lub też po wcześniejszym sporządzeniu skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie ma miejsce drugi z ww. przypadków. Skarga kasacyjna została sporządzona w dniu 7 czerwca 2011 r., zatem termin do jej złożenia upływa w dniu 14 czerwca 2011 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji wniosek o przywrócenie terminu należało odrzucić, bowiem zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Postępowanie przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", termin do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 30 dni od doręczenia stronie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. W związku z doręczeniem stronie wyroku wraz z uzasadnieniem w dniu 9 grudnia 2010 r., termin do złożenia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 10 stycznia 2011 r. (z uwagi na fakt, że ostatni dzień terminu przypadał w sobotę, stosownie do treści art. 83 § 2 P.p.s.a., został on przedłużony do poniedziałku). Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem, przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd ustaje w dniu, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik powziął wiadomość o wyznaczeniu go do reprezentowania M. W. w dniu 19 maja 2011 r., przyjąć zatem należało, że ten dzień jest dniem, od którego należy liczyć siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Termin ten upłynął w dniu 26 maja 2011 r. Skoro wniosek o przywrócenie terminu został złożony w dniu 8 czerwca 2011 r., nastąpiło to już po upływie terminu. Sąd nie podzielił poglądu zaprezentowanego w uzasadnieniu wniosku, że przyczyna uchybienia terminu ustaje po upływie 30 dni od uzyskania przez profesjonalnego pełnomocnika wiedzy o wyznaczeniu lub też po wcześniejszym sporządzeniu skargi kasacyjnej. Z chwilą doręczenia zarządzenia o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu wraz z odpisem postanowienia Sądu w tym zakresie, pełnomocnik był zobligowany do zapoznania się ze sprawą i w razie stwierdzenia do tego podstaw - sporządzenia skargi kasacyjnej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. W., zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci przepisu art. 32 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji, ustanawiających równe prawo do sądu obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym i nieproporcjonalnym różnicowaniu uprawnień pełnomocników procesowych, a w rezultacie uprawnień reprezentowanych osób, w zależności od statusu majątkowego stron postępowania, skutkujące uznaniem, że wyznaczony pełnomocnik z urzędu powinien sporządzić skargę kasacyjną w terminie 7 dni od uzyskania wiedzy o wyznaczeniu, podczas gdy pełnomocnik z wyboru dysponuje, co do zasady, okresem 30 dni (ponad cztery razy dłuższym) na sporządzenie tego rodzaju środka zaskarżenia; 2. naruszenie przepisów postępowania w postaci: a) naruszenie przepisu art. 86 § 1 P.p.s.a. obligującego sąd do przywrócenia terminu w przypadku, gdy strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, poprzez niezastosowanie polegające na zaniechaniu przywrócenia terminu, podczas gdy status majątkowy uczestniczki Pani M. W. potwierdzony przyznaniem prawa pomocy uniemożliwiał terminowe wniesienie skargi kasacyjnej, która to czynność została następnie dokonana we właściwym czasie przez wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, b) naruszenie przepisu art. 87 § 1 P.p.s.a. wskazującego na zachowanie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu w przypadku złożenia takiego wniosku w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ustanie przyczyny uchybienia terminu należy utożsamiać z uzyskaniem przez wyznaczonego pełnomocnika wiedzy o wyznaczeniu, podczas gdy w rzeczywistości ustanie przyczyny uchybienia terminu następuje dopiero w dniu, w którym wyznaczony pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej, a więc po upływie odpowiedniego okresu dla sporządzenia tego rodzaju środka zaskarżenia, nie później jednak niż 30 dni od dnia uzyskania wiedzy o wyznaczeniu; c) naruszenie przepisu art. 88 P.p.s.a. nakazującego odrzucenie spóźnionego wniosku o przywrócenie terminu poprzez bezpodstawne zastosowanie polegające na wydaniu postanowienia o odrzuceniu wniosku uczestniczki M. W. o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, podczas gdy złożenie przez wyznaczonego pełnomocnika wniosku o przywrócenie terminu wraz ze sporządzoną skargą kasacyjną w terminie 21 od dnia doręczenia na adres prowadzonej kancelarii zarządzenia o wyznaczeniu, zarówno w kontekście niezbędnych do podjęcia czynności przez ustanowionego pełnomocnika, jak i prawidłowej wykładni przepisu art. 87 § 1 P.p.s.a., wskazują jednoznacznie, że przedmiotowy wniosek o przywrócenie terminu został złożony we właściwym czasie; - które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, na podstawie przepisu art. 188 i art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., wniesiono o: 1. uwzględnienie przedmiotowego zażalenia i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 czerwca 2011 r., wydanego w sprawie II SA/KR 774/10, 2. przywrócenie uczestniczce M. W. terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 listopada 2010 r., sygnatura akt II SA/KR 774/10, 3. rozpoznanie skargi kasacyjnej uczestniczki M. W., datowanej na 7 czerwca 2011 r., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 listopada 2010 r., sygnatura akt: II SA/KR 774/10, - ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku: 4. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia z dnia 29 czerwca 2011 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, - a ponadto: 5. przyznanie, według norm prawem przepisanych, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Pani M. W. z urzędu, albowiem koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w jakiejkolwiek części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 177 § 1 P.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przepis ten jest jednoznaczny i nie pozostawia wątpliwości, co do początku biegu trzydziestodniowego terminu, czy też możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie o przyznanie prawa pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika. Jeżeli zatem stronie skarżącej został doręczony odpis orzeczenia, to od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Termin, o którym mowa w art. 177 § 1 P.p.s.a. jest terminem ustawowym i w przypadku jego uchybienia dopuszczalne jest jego przywrócenie na wniosek strony (art. 86 § 1 P.p.s.a.). Zatem skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej i nadanie sprawie dalszego biegu byłoby w rozpoznawanej sprawie możliwe jedynie w przypadku złożenia przez pełnomocnika, w terminie przewidzianym w art. 87 § P.p.s.a., wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i uwzględnieniu tego wniosku przez Sąd. Zaznaczyć przy tym należy, że zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W związku ze złożeniem przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącej w dniu 8 czerwca 2011 r. skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, w pierwszej kolejności należało ustalić czy wniosek ten został złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. Istotną kwestią dla ustalenia, czy wniosek o przywrócenie terminu wniesiono w terminie jest moment, od którego termin ten należy liczyć. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyjąć, iż przeszkoda w postaci braku profesjonalnego pełnomocnika ustała z dniem, w którym pełnomocnik został powiadomiony, że został w danej sprawie ustanowiony (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 630/11, z dnia 22 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 656/11). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego od daty 19 maja 2011 r. należy liczyć siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną, bowiem od tego dnia pełnomocnik posiadał wiedzę o jego ustanowieniu. Zapoznanie się z zarządzeniem Dziekana ORA przez pełnomocnika, pozwoliło na podjęcie działań zmierzających do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Zatem ustalenia Sądu poczynione w tym zakresie należy uznać za prawidłowe. Wniosek o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną został złożony w dniu 8 czerwca 2011 r., a więc z uchybieniem terminu, o którym mowa powyżej. Nawet gdyby przyjąć najkorzystniejszą dla skarżącego datę, w której rozpoczął bieg siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (tj. 27 maja 2011 r.) to wniosek ten należało złożyć najpóźniej w dniu 3 czerwca 2011 r. Odnosząc się zaś do argumentu podniesionego w zażaleniu, iż pełnomocnik ustanowiony z urzędu po jego wyznaczeniu powinien mieć trzydziestodniowy termin na wniesienie skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, to należy stwierdzić, że stanowisko takie miałoby normotwórczy charakter, gdyż wprowadzałoby do rozstrzygania w przedmiocie przywrócenia terminu pozaustawowy miesięczny termin. Tak daleko idącą ingerencję sądu w treść ustawy P.p.s.a. nie uzasadnia nawet fakt, że w określonej sytuacji pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma de facto krótszy termin na sporządzenie skargi kasacyjnej, której terminowi złożenia uchybił nie ze swojej winy. Jakkolwiek art. 175 § 1 P.p.s.a. przewiduje przymus adwokacko-radcowski, jednakże nie oznacza to, że ubieganie się o przyznanie pełnomocnika z urzędu ma wpływ na interpretację art. 177 § 1 P.p.s.a. Tym samym, skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu jest możliwe wyłącznie, jeżeli zostanie przywrócony termin do dokonania tej czynności, zaś przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje w dniu, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 20 lipca 2011 r., II OZ 625/11 oraz z dnia 28 października 2011 r., II OZ 1039/11). Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji zasadnie postanowił o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Co do wniosku o zasądzenie kosztów stwierdzić należy, iż stosownie do art. 250, 258 § 2 pkt 8 i § 3 oraz art. 259 i 260 P.p.s.a. zwrot nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu następuje przed wojewódzkim sądem administracyjnym, który jest w tym przedmiocie Sądem pierwszej instancji. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego złoży temu Sądowi stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.