III SA/Gd 308/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski (spr.), Sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 listopada 2010 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 29 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. W związku z podejrzeniem choroby zawodowej u E. K., postanowieniem z dnia 15 lipca 2008 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wszczął postępowanie administracyjne. Decyzją z dnia 18 maja 2009 r. organ nie stwierdził choroby zawodowej, przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka obustronny. Decyzją z dnia 26 czerwca 2009 r. organ odwoławczy utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy. E. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 19 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 400/09 uchylił decyzje obu instancji. W uzasadnieniu Sąd powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 uznający, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (w zakresie w jakim nie określają wytycznych dotyczących rozporządzenia), jak i rozporządzenie z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie stwierdził u E. K. choroby zawodowej – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka obustronnego, wymienionej w pozycji 20/1 w wykazie chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Przedstawiając w uzasadnieniu przebieg zatrudnienia organ wskazał, że strona: - w latach 1983 -1989 pracowała jako księgowa w Hurtowni Zaopatrzenia Rzemiosła w S.; - w latach 1989 – 1992 pracowała w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w S.; - w latach 1992 – 1994 była osobą bezrobotną; - w latach 1994 – 2007 pracowała w Urzędzie Skarbowym w S. na stanowisku referent, inspektor. Obecnie strona jest na emeryturze. W trakcie zatrudnienia E. K. pisała na maszynie mechanicznej (typu Łucznik), ręcznie oraz na komputerze. W 2006 r. rozpoznano u niej obustronny zespół cieśni nadgarstka. W związku z tym była trzykrotnie operowana w 2007 i 2008 r. Organ podkreślił, że rozstrzygał w oparciu o orzeczenie lekarskie nr [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w G. oraz orzeczenie lekarskie nr [...] Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Jednostki te, w oparciu o zgromadzony materiał, zgodnie nie rozpoznały u strony choroby zawodowej. Odwołując się od tej decyzji E. K. zarzuciła organowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez niewłaściwą ocenę stanu faktycznego. Jej zdaniem, ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika narażenie na czynniki szkodliwe w miejscu pracy. Charakter pracy jak i okres jej wykonywania przesądzają, że choroba została spowodowana czynnikami zawodowymi. Po rozpatrzeniu odwołania [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 29 kwietnia 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji. Zdaniem organu odwoławczego ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji były prawidłowe. W szczególności WOMP w G. orzekł, że zgodnie z aktualny stanem wiedzy medycznej sposób wykonywania pracy przez stronę nie stwarzał warunków ucisku na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka i obwodowego układu nerwowego. Podobnie IMP w Ł. stwierdził, że strona w trakcie wykonywania obowiązków zawodowych nie wykonywała ruchów zginania i prostowania w obrębie nadgarstka w długotrwałych przedziałach czasowych połączonych z koniecznością zamykania dłoni i chwytania narządzi palcami. Praca na klawiaturze komputera nie stwarza warunków ucisku na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka. Organ odwoławczy podkreślił, że od wydania decyzji z 2009 r. w sprawie nie zaistniały nowe okoliczności ani dowody, które wymagałyby ponownej opinii lekarskiej. W tych okolicznościach należy uznać, że schorzenie zdiagnozowane u strony nie zostało spowodowane warunkami pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. K. powtórzyła zarzuty odwołania. Podniosła, że praca maszynistki oraz pisanie na komputerze wiązało się ze znacznym wysiłkiem fizycznym. Przez około 20 lat wykonywała ruchy monotonne, jednostajne, które wywołały chorobę. Poza pracą nie wykonywała, żadnych czynności które mogłyby stać się przyczyną tego schorzenia. W jej ocenie orzeczenia lekarskie są nieuzasadnione, gdyż wprowadzając dane do komputera wykonywała szybkie ruchy zginania i prostowania dłoni. Jak wynika z opinii i artykułów, do których dotarła, zespół cieśni nadgarstka dotyka m.in. osoby pracujące na komputerze. Nadto skarżąca powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r. III RN 110/98 (baza Lex nr 36781), w którym wyrażono pogląd, że w razie ustalenia, iż choroba zawodowa znajduje się w wykazie chorób zawodowych, a praca była wykonywana w warunkach narażenia na jej powstanie, zakłada się istnienie związku przyczynowego miedzy tą chorobą, a warunkami narażającymi na jej powstanie. W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sądy administracyjne zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga jest niezasadna. Kodeks pracy w art. 2351 stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), zwane dalej rozporządzeniem. Uregulowania tego rozporządzenia stały się podstawą rozstrzygnięć organów. W § 2 rozporządzenie stanowi, że wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia. Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Na wstępnie należy wskazać, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte w 2008 r. i po części prowadzone, w czasie obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Na podstawie tego aktu prawnego zostały wydane także opinie lekarskie w rozpoznawanej sprawie. Paragraf 11 obecnie obowiązującego rozporządzenia formułuje ogólną zasadę, że do postępowań wszczętych po dniu 3 września 2002 r., stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. U skarżącej rozpoznano schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych pod poz. 20. 1), tj. zespół cieśni w obrębie nadgarstka. W związku z tym schorzeniem miała trzy operacje. Kwestią sporną pozostawało ustalenie związku przyczynowego między warunkami w jakich wykonywała pracę skarżąca (szeroko ujętymi), a zdiagnozowanym schorzeniem. Orzeczenia lekarskie, a za nimi organy twierdziły, że takiego związku nie ma, z kolei skarżąca twierdziła, że taki związek istnieje. Należy podkreślić, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez uprawniony organ niezbędne jest rozpoznanie choroby wskazanej w wykazie chorób zawodowych, oraz stwierdzenie, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowa występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (por. wyrok. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 stycznia 2010 r. III SA/Lu 542/2009, baza Lex Polonica nr 2242552). Oceniając to drugie zagadnienie należy wskazać na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinia organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., I SA 1200/98, baza Lex nr 45833). Zatem podstawowym - choć nie jedynym - warunkiem rozpoznania choroby zawodowej jest pozytywna opinia lekarska wydana w trybie w/w rozporządzenia. Wprawdzie istnieje kontrola czy możliwość podważenia takich opinii ale w ograniczonym zakresie. Organ administracyjny orzekający na podstawie takiej opinii winien zwrócić uwagę na jej właściwe uzasadnienie i spełnienie przesłanek formalnych. Zgodnie z prawem tylko właściwie uzasadniona opinia lekarska może być powołana jako podstawa wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. W przeciwnym razie może być ona zakwestionowana w postępowaniu administracyjnym czy sądowoadministracyjnym. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r. I SA 1801/00 (baza Lex nr 77663), iż warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organ inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest uprzednie jej lekarskie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze, zaś orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jest wiążące dla organów inspekcji sanitarnej i prowadzi do odmowy stwierdzenia choroby. W kontekście powyższych uwag należy rozumieć związanie organu opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, a zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. Zatem jeżeli orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany; nie może orzec o chorobie zawodowej w sytuacji gdy opinie lekarskie mówią o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2007 r. VII SA/Wa 2429/06, baza Lex nr 334113; wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2005 r. I SA/Wa 184/05, baza Lex nr 192632). W niniejszej sprawie dwa orzeczenia lekarskie zgodnie stwierdzają brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej. WOMP w G. w orzeczeniu lekarskim z dnia 16 grudnia 2008 r. nr 224/08, stwierdził, że wykonywanie pracy przez E. K. nie stwarza warunków ucisku na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka i nie prowadzi do przeciążenia w zakresie układu ruchy i obwodowego układu nerwowego. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia u pacjentki zawodowego podłoża rozpoznanego schorzenia. Z kolei Instytut Medycyny Pracy w Ł. z dnia 26 marca 2009 r. stwierdził, że w oparciu o badania neurologiczne oraz wywiad, w trakcie pracy (pisanie na klawiaturze komputerowej) skarżąca nie wykonywała czynności które stwarzałyby warunki ucisku na nerw pośrodkowy w kanale nadgarska. Badania w trakcie wykonywania obowiązków zawodowych świadczą, że nie wykonywała ona ruchów zginania i prostowania w obrębie nadgarstka w długotrwałych przedziałach czasowych połączonych z koniecznością zamykania dłoni lub chwytania narzędzi palcami. W ocenie Sądu obie wyżej wymienione opinie lekarskie zostały sporządzone prawidłowo oraz zawierają przekonywujące uzasadnienie. W tych okolicznościach organ nawet przy spełnieniu przez skarżącą innych przesłanek nie mógł orzec o stwierdzeniu choroby zawodowej. Na marginesie Sąd podkreśla, że istnienie domniemania związku przyczynowego, o jakim mówił Sąd Najwyższy w cytowanym przez skarżącą orzeczeniu, nie może prowadzić do podważenia orzeczeń lekarskich wydanych w sprawie. Organy nie mogły na tej podstawie orzec wbrew opiniom specjalistów. Ponadto żaden przepis nie nakłada na orzecznicze jednostki medyczne lub organy orzekające w sprawie chorób wykazania, co konkretnie było przyczyną danego schorzenia. Jednostka czy organ ustalają jedynie, czy schorzenie powstało w związku z warunkami pracy. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.