II OSK 620/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz /spr./ sędzia del. WSA Elżbieta Kremer Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Gd 308/10 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną II OSK 620 / 11 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę E. K. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2010 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie choroby zawodowej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku nie stwierdził u E. K. choroby zawodowej przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Powyższe rozstrzygnięcie utrzymał w mocy organ odwoławczy decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Obie powyższe decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 400/09 ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 uznający, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, jak i rozporządzenie z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Ponownie rozpoznając sprawę, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nie stwierdził u E. K. choroby zawodowej- przewlekłej choroby układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka obustronnego, wymienionej w pozycji 20/1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869- zwanego dalej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.). Przedstawiając w uzasadnieniu swej decyzji przebieg zatrudnienia, organ wskazał, że strona: - w latach 1983- 1989 pracowała jako księgowa w [...] w S.; - w latach 1989- 1992 pracowała w [...] w S.; - w latach 1992- 1994 była osobą bezrobotną; - w latach 1994- 2007 pracowała w [...] w S. na stanowisku referent, inspektor. - obecnie jest na emeryturze. W trakcie zatrudnienia E. K. pisała na maszynie typu Łucznik oraz na komputerze. W 2006 r. rozpoznano u niej obustronny zespół cieśni nadgarstka. W związku z tym była trzykrotnie operowana w 2007 i 2008 r. Organ stwierdził, że swe rozstrzygnięcie podjął w oparciu o orzeczenia lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Gdańsku oraz Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, w których w oparciu o zgromadzony materiał nie rozpoznano u strony choroby zawodowej. Odwołując się od tej decyzji E. K., zarzuciła organowi niewłaściwą ocenę stanu faktycznego, uznając, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika narażenie na czynniki szkodliwe w miejscu pracy. Zdaniem skarżącej charakter pracy, jak i okres jej wykonywania przesądzają o tym, że choroba została spowodowana czynnikami zawodowymi. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010r. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu odwoławczego ustalenia poczynione przez organ I instancji były prawidłowe. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Gdańsku orzekł, że zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej sposób wykonywania pracy przez stronę nie stwarzał warunków ucisku na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka i obwodowego układu nerwowego. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi również stwierdził, że strona w trakcie wykonywania obowiązków zawodowych nie wykonywała ruchów zginania i prostowania w obrębie nadgarstka w długotrwałych przedziałach czasowych połączonych z koniecznością zamykania dłoni i chwytania narządzi palcami. Praca na klawiaturze komputera nie stwarzała warunków ucisku na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka. Stąd też organ uznał, że schorzenie zdiagnozowane u strony nie zostało spowodowane warunkami pracy. W skardze na powyższą decyzję E. K. powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu. Podkreśliła przy tym, że praca maszynistki oraz pisanie na komputerze wiązało się ze znacznym wysiłkiem fizycznym i przez około 20 lat wykonywała ruchy monotonne, jednostajne, które wywołały chorobę cieśni nadgarstka. Poza pracą nie wykonywała, żadnych czynności, które mogłyby stać się przyczyną tego schorzenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniesioną skargę nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia. Wskazując na definicję choroby zawodowej (art. 2351 Kodeks pracy) oraz na tryb postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej (art. 237 § 1 Kodeksu pracy w związku z § 2, § 8 ust. 1 i § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2009 r.), Sąd zauważył, że kwestią sporną pozostawało ustalenie związku przyczynowego między warunkami, w jakich skarżąca wykonywała pracę (szeroko ujętymi), a zdiagnozowanym schorzeniem. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wydane w niniejszej sprawie dwa orzeczenia lekarskie zgodnie stwierdzały brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej. Wojewódzki Ośrodek Medyny Pracy w Gdańsku w orzeczeniu lekarskim z dnia 16 grudnia 2008 r. stwierdził, że wykonywanie pracy przez E. K. nie stwarzało warunków ucisku na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka i nie prowadziło do przeciążenia w zakresie układu ruchy i obwodowego układu nerwowego. Brak było, zatem podstaw do stwierdzenia u pacjentki zawodowego podłoża rozpoznanego schorzenia. Z kolei Instytut Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 26 marca 2009 r. stwierdził w oparciu o badania neurologiczne oraz wywiad, że w trakcie pracy (pisanie na klawiaturze komputerowej) skarżąca nie wykonywała czynności, które stwarzałyby warunki ucisku na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka. Badania w trakcie wykonywania obowiązków zawodowych świadczą, że nie wykonywała ona ruchów zginania i prostowania w obrębie nadgarstka w długotrwałych przedziałach czasowych połączonych z koniecznością zamykania dłoni lub chwytania narzędzi palcami. W ocenie Sądu obie wyżej wymienione opinie lekarskie zostały sporządzone prawidłowo oraz zawierają przekonywujące uzasadnienie. W tych okolicznościach organ nawet przy spełnieniu przez skarżącą innych przesłanek nie mógł orzec w warunkach niniejszej sprawy o stwierdzeniu choroby zawodowej. Z przedstawionych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. K., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: 1. przepisów postępowania, w tym art. 3 § 1, art. 106 § 2- 4, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 w związku z art. 153 p.p.s.a. oraz art. 231 k.p.c. w związku z art. 106 § 5.p.p.s.a., § 1 ust. 1 pkt 1 i 3, § 5 ust. 1 i 2, § 6 ust. 1, ust. 2 pkt 5 i ust. 3, § 7 ust. 1 i 2 i § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w związku z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. prawa materialnego, w tym art.2351 Kodeksu pracy i załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych - poz. 20 pkt 1, które miało wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, skarżąca wniosła "o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania (celem uzupełnienia materiału dowodowego, odnoszącego się do sposobu wykonywania pracy przez skarżącą z ponowną jego oceną przez biegłych i wydania właściwej decyzji o chorobie zawodowej)" oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według spisu lub norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona wskazała, iż organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie przeprowadziły żadnych nowych dowodów ani nawet jakiegokolwiek postępowania orzeczniczo- lekarskiego w oparciu o wskazany przez Sąd obowiązujący stan normatywny i z uwzględnieniem aktualnego, ciągle zmieniającego się stanu wiedzy lekarskiej, a jedynie zwróciły się do skarżącej o przesłanie w terminie 7 dni ewentualnie posiadanych nowych dowodów dotyczących pracy w [...]. Skarżąca przedstawiła warunki, w jakich była wykonywana przez nią praca, a powodujące w jej ocenie możliwość powstania przedmiotowej choroby. Zdaniem autora kasacji Sąd pierwszej instancji przeoczył konieczność ponownej oceny i wnikliwej analizy sytuacji faktycznej skarżącej oraz uznał oparte na tych samych przesłankach decyzje i oceny tego samego, nieaktualnego już wobec zmian wiedzy materiału dowodowego, wbrew zgłaszanym i podtrzymywanym przez skarżącą zarzutom za niebudzące wątpliwości i zgodne z prawem. Taka sytuacja naruszała art. 153 p.p.s.a. Organ był, bowiem zobowiązany do ponownej wnikliwej analizy sytuacji faktycznej skarżącej, której należało dokonać, tak w oparciu o wyjaśnienia i twierdzenia lub zeznania skarżącej strony, jak i konfrontację tych wyjaśnień, twierdzeń i zeznań z przynajmniej uzupełniającą opinią lub badaniem biegłego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając w granicach określonych przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. wniesioną kasację, stwierdzić trzeba, iż rozpoznawana skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Wyjaśnić trzeba, iż związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia przedstawionymi w skardze kasacyjnej. W związku z tym, przedstawienie w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzutów jako "naruszenie przepisów postępowania, w tym ..." oraz "naruszenie prawa materialnego, w tym...", co sugerować by mogło, iż skarżąca dopatruje się również naruszenia innych norm prawnych, poza wyraźnie wymienionymi, należało uznać za bezskuteczne w zakresie użycia zwrotu "w tym" i ograniczyć badanie podstaw kasacji, jedynie do tych wyraźnie wymienionych. W okolicznościach niniejszej sprawy nie była kwestionowana tak przez organy administracyjne, jak i Sąd pierwszej instancji okoliczność, iż u skarżącej zdiagnozowano jednostkę chorobową określoną jako zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Zaistniały spór dotyczył natomiast ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy stwierdzeniem tej choroby, a warunkami pracy, jakie wykonywała skarżąca. W tym zakresie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną, skarżąca nie zdołała podważyć oceny Sądu pierwszej instancji o prawidłowości ustaleń organów administracyjnych dotyczących braku istnienia tego narażenia zawodowego, a więc w konsekwencji istnienia również związku przyczynowego pomiędzy rozpoznaną u niej chorobą, a warunkami pracy. Odnosząc się do poszczególnych podstaw kasacji, za nieusprawiedliwione uznać trzeba zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 106 § 2- 4 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a., art. 153 p.p.s.a. i art. 231 k.p.c. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. Przede wszystkim zauważyć należało, iż postępowanie dowodowe, o którym mowa w art. 106 p.p.s.a. ma charakter uzupełniający i ograniczony do dowodów z dokumentów z zachowaniem przesłanek opisanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. Wymaga też podkreślenia, iż użycie zwrotu "może" wskazuje na uprawnienie, a nie obowiązek sądu do przeprowadzenia takiego dowodu. Niedopuszczalnym jest również kwestionowanie za pomocą tego przepisu poczynionych ustaleń faktycznych w sprawie (por. B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3. Warszawa 2009, str. 305). Istotnym dla oceny zarzuty naruszenia art. 106 § 2- 4 p.p.s.a. jest też i to, że skarżąca nie sprecyzowała ani jaki to dokument miałby być przedmiotem tego dowodu, ani też nie wykazała jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Stwierdzić należy, iż zarzuty skarżącej sprowadzają się do żądania od sądu administracyjnego nieograniczonego poszukiwania dowodów, na okoliczność zakwestionowanego stanu faktycznego ustalonego w sprawie przez organy administracyjne. Takie oczekiwanie ze strony skarżącej jest jednak z założenia obarczone błędem ze względu na treść art. 133 § 1 p.p.s.a., nakazującą sądowi administracyjnemu, co do zasady, dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji na podstawie akt sprawy, a więc materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym przez organ. Wbrew, bowiem wywodom zaprezentowanym w uzasadnieniu wniesionej kasacji sądy administracyjne nie dokonują ustaleń w sprawie, nie przeprowadzają dowodu z biegłych, nie przesłuchują stron, ani też świadków. Nie można również dopatrzeć się w ocenie Sądu pierwszej instancji naruszenia art. 153 p.p.s.a. W zapadłym w sprawie wyroku z dnia 19 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję organów obu instancji ze względu na stwierdzoną niekonstytucyjność materialnoprawnych podstaw wydanych w sprawie rozstrzygnięć w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07. Stwierdzenie natomiast przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku, że "organy administracyjne w tej sytuacji będą miały możliwość ponownej wnikliwej analizy sytuacji faktycznej skarżącego i rozpoznania sprawy stwierdzenia u niej choroby zawodowej w oparciu o obowiązujący stan normatywny..." nie stanowi takiej oceny prawnej ani wskazań, co do dalszego postępowania, które by organy ponownie rozpatrujący sprawę naruszyły, a Sąd pierwszej instancji, kontrolując te rozstrzygnięcia, ich nie dostrzegłby. Przechodząc do zarzutów naruszenia przepisów rozporządzenia, zauważyć należało, iż kontrolowane decyzje, wydane zostały w oparciu o orzeczenia lekarskie- w I instancji orzeczniczej przez uprawnionego lekarza Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Gdańsku w orzeczeniu z dnia 16 grudnia 2008 r., w oparciu o wymagane dokumenty z uwzględnieniem sposobu wykonywania pracy. W sprawie zostały również sporządzone oceny narażenia zawodowego. Powyższe okoliczności wykluczają, zatem zasadność zarzutu naruszenia § 5 ust. 1 i 2 oraz § 6 ust. 1, ust. 2 pkt 5 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. W wyniku wniesienia odwołania od orzeczenia lekarskiego z dnia 16 grudnia 2008 r., zostało wydane drugie orzeczenie przez Instytut Medycyny Pracy z dnia 26 marca 2009 r., co prowadzi z kolei do wniosku o braku naruszeń w zakresie § 7 ust. 1 i 2 oraz § 8 ust. 1 i 2 cyt. rozporządzenia. Co prawda powyższe orzeczenia lekarskie zostały wydane na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., jednakże jak stanowi § 11 ust. 1 in fine rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., jako czynności powyższe dokonane w toku wszczętego uprzednio postępowania pozostają skuteczne również i w niniejszym postępowaniu, pomimo zmiany stanu prawnego Stąd też przedstawiona w tym zakresie przez skarżącą argumentacja musiała być uznana za pozbawioną umocowania w obowiązującym stanie prawnym. Także odpowiednie powiązanie przepisów przedstawionych w zarzucie opartym na naruszeniu art. 175 ust. 1 Konstytucji RP pozostaje bez jakiegokolwiek związku z treścią kontrolowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Chybionym w okolicznościach niniejszej sprawy pozostawał również zarzut skargi kasacyjnej oparty na naruszeniu § 1 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć tego przepisu, gdyż wskazuje on jedynie na przedmiot regulacji tego rozporządzenia. Brak jest też usprawiedliwienia dla podstawy kasacji opartej na zarzucie naruszenia art. 2351 Kodeksu pracy oraz poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem cyt. rozporządzenia. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej w sprawie nie wykazano "przynajmniej wysokiego prawdopodobieństwa, że (choroba skarżącej) wynikała z warunków pracy i sposobu wykonywania przez skarżącą pracy", a wprost przeciwnie stwierdzono, że sposób wykonywania pracy wykluczał powstanie tej choroby. Z przytoczonych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdzając wystąpienia przesłanek z art. 183 § 2 p.p.s.a., na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.