II SA/Po 681/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2010 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ J. Zieliński /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz Decyzją z dni [...] maja 2010 roku Wójt Gminy B., na podstawie art. 2 ust. 2, art. 3, art. 5, art. 6, art. 17, art. 23, art. 25, art. 26, art.32, art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255), odmówił przyznania I. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę J. J. Organ wyjaśnił w uzasadnieniu, że wnioskiem z dnia [...] maja 2010 roku skarżąca zwróciła się o przyznanie jej przedmiotowego świadczenia. Do tego pisma załączono: orzeczenie o niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności oraz wyrok i zarządzenie Sądu Rejonowego w Koninie. Z dokumentów wynika, że J. J. ma lekki stopień niepełnosprawności, który nie uprawnia do przyznania pomocy finansowej. Wyrok Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 31 marca 2009 roku, sygn. akt IV U 181/08, zmienił natomiast wyłącznie pkt 7 orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności poprzez wskazanie, że córka skarżącej J. J. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Tymczasem nie zmodyfikowano pkt 8 orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę fakt, iż J. J. ukończyła 16 lat i orzeczono jej lekki stopień niepełnosprawności bez konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, należy dojść do wniosku, że nie ziściły się żadne z przesłanek, o jakich mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pismem z dnia [...] czerwca 2010 roku I. J. odwołała się od powyższej decyzji, gdyż w jej ocenie wyrok Sądu Rejonowego w Koninie z dnia 31 marca 2009 roku uprawnia ją do domagania się świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie pismem z dnia [...] lipca 2010 roku I. J. wyjaśniła, że z opinii biegłych, wydanych w toku postępowania sądowego, wynika, iż stopień niepełnosprawności jej córki jest znaczny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie decyzją z dnia [...] lipca 2010 roku, znak [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko Wójta Gminy B., wskazując, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego spełnienia wymagań z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. w orzeczeniu o niepełnosprawności musi być wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Co do J. J. brak wskazania o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, stąd wnioskowane świadczenia skarżącej nie przysługuje. I. J. złożyła skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, powtarzając wcześniejszą argumentację. Ponadto skarżąca załączyła orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2010 roku, w którym ustalono u J. J. znaczny stopień niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255). Zgodnie z art. 17 ust. 1 powoływanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (1) matce albo ojcu, (2) innym osobom, na których zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59) ciąży obowiązek alimentacyjny lub (3) opiekunowi faktycznemu dziecka. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w przy[adku nie podejmowania lub zrezygnowania z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad: (1) osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łączenie ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, (2) osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku postępowania organy administracji publicznej zgodnie twierdziły, iż w stosunku do I. J. – ze względu na orzeczenie wobec jej córki jedynie lekkiego stopnia niepełnosprawności oraz braku wskazania o konieczności stałego współudziału na co dzień jej matki w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji – nie spełniła się żadna przesłanka, przemawiająca za przyznaniem przedmiotowego świadczenia. Oceniając prawidłowość decyzji obu instancji podkreślić należy, że z treści art. 17 ust. 1 powoływanej ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo posiadanie niższego stopnia niepełnosprawności, lecz z jednoczesnymi dodatkowymi wskazaniami, wymienionymi wyżej. Ustawodawca definiuje pojęcie znacznego stopnia niepełnosprawności przez odesłanie do (a) znaczenia, jakie nadaje mu ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123 poz. 776), (b) całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczonej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118) bądź też (c) stałej albo długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczonej na gruncie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7 poz. 24). W kontekście rozważanej sprawy podstawowego znaczenia nabiera ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jak wynika z art. 4 tejże ustawy do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy tylko w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Szczegółowy tryb postępowania przy określaniu stopnia niepełnosprawności reguluje, wydane na podstawie art. 6c ust. 9 cytowanej ustawy, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 roku w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 139 poz. 1328). Zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 10 – 13 tego rozporządzenia, obligatoryjnym elementem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności stanowi podanie m.in. (1) okresu, na jaki orzeczono dany stopień niepełnosprawności, (2) daty lub okresu jej powstania, (3) daty lub okresu powstania jej ustalonego stopnia oraz (4) wskazań co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w świetle § 15 cytowanego rozporządzenia, osoba zainteresowana, która uzyskała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności na czas określony, może wystąpić o jego ponowne wydanie nie prędzej niż na 30 dni przed upływem terminu ważności posiadanego orzeczenia. Wcześniej można wystąpić z wnioskiem w zasadzie tylko w razie zmiany stanu zdrowia. Odnosząc powyższe rozważania do specyfiki przedmiotowej sprawy, należy wskazać, iż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2008 roku zostało wydane tylko na czas określony, tj. do dnia [...] lipca 2010 roku. Na jego mocy ustalono u córki skarżącej jedynie lekki stopień niepełnosprawności. Wyrok z dnia 31 marca 2009 roku Sądu Rejonowego w Koninie zmienił wyłącznie pkt 7 tego orzeczenia, uznając, iż J. J. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Modyfikacja nie objęła natomiast pkt 8, który regulował kwestię konieczności stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. O wymogu łącznego spełnienia obu przesłanek, opisanych w pkt 7 i 8 orzeczenia o niepełnosprawności, w razie ustalenia stopnia niepełnosprawności innego niż znaczny, wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lipca 2007 roku, sygn. akt I OSK 1678/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia .nsa.gov.pl). Orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2008 roku stanowiło zatem podstawę dla wydania decyzji przez Wójta Gminy B., a organ ten nie miał uzasadnionych podstaw by odmówić mu moc wiążącej. Jednakże z pism załączonych przez I. J. do skargi wynika, iż w dniu [...] czerwca 2010 roku zostało wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, znak [...]. W jego świetle u córki skarżącej stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności, przy czym za datę początkową ustalonego stopnia niepełnosprawności przyjęto dzień [...] marca 2010 roku. Trzeba mieć na uwadze, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wywołuje skutek ex tunc, tzn. nie od momentu jego wydania, lecz od chwili w nim wskazanej jako punkt początkowy zaistnienia stanu niepełnosprawności. Stanowisko to podziela się w judykaturze (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2008 roku, sygn. akt IV SA/Po 758/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 listopada 2006 roku, sygn. akt IV SA/Po 662/05, tamże; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 kwietnia 2006 roku, sygn. akt IV SA/Po 1034/05, tamże). Należy w rezultacie dojść do wniosku, iż zaistniała podstawa do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168). Wedle tej normy, ostateczną decyzję administracyjną można wzruszyć m.in. w przypadku, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy (1) nowe okoliczności faktyczne lub dowody, (2) istniejące w dniu wydania decyzji, a (3) nie znane organowi, który ja wydał. Wszystkie trzy przesłanki muszą być jednak spełnione łącznie. W tej mierze nie ulega wątpliwości, iż dokument z dnia [...] czerwca 2010 roku stanowił źródło nowych, istotnych informacji w sprawie. Z akt administracyjnych wynika, że przedmiotowe orzeczenie zapadło przed wydaniem decyzji przez Kolegium, nie było ono jednak znane organowi II instancji w chwili rozstrzygania sprawy. Trzeba przy tym zauważyć, że z uwagi na skutek ex tunc orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wskazanie daty [...] marca 2010 roku ma moc wsteczną. Należy zatem uznać, że niepełnosprawność w stopniu znacznym istniała u córki skarżącej już w tej dacie, a w efekcie również w dacie złożenia wniosku o zasiłek, jak i w dacie wydawania decyzji przez Wójta Gminy B. W tym stanie rzeczy spełnione zostały warunki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczenia rodzinnych, gdyż przy znacznym stopniu niepełnosprawności opiekun nie musi mieć orzeczonego wymogu stałego współudziału w procesie leczenia, rehabilitacji oraz edukacji. W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania dających podstawę do wznowienia postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wada ta polegała na ujawnieniu się w toku kontroli sądowej nowych okoliczności w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2010 roku, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organy powinny uwzględnić treść wymienionego wyżej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2010 roku. Sąd orzekł o wykonalności na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ W. Batorowicz /-/ E. Podrazik /-/ J. Zieliński