II SA/Po 541/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2010r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] z dnia [...] 2010 r. Burmistrza Miasta i Gminy S., II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ T.Świstak /-/ E. Brychcy /-/ B.Drzazga Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. K. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] 2010 r. Nr [...]. U podstaw powołanego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Organ I instancji – działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] 2010 r. wydaną na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 3 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) orzekł, że D. K. zobowiązany jest do zwrotu kwoty 1738,21 zł odpowiadającej wysokości wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń jego córce M. K. w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 30 września 2009 r., wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na mocy decyzji z [...] 2008 r. przyznano świadczenie pieniężne z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. K. w wysokości 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009 r. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Stosownie do przepisu art. 27 ust. 2 powołanej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń. Mając na względzie powołane przepisy oraz fakt, że zakończył się okres świadczeniowy organ I instancji zobowiązany był nakazać D. K. zwrot należności z tytułu otrzymywanych w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. przez jego córkę M. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1738,21 zł wraz z ustawowymi odsetkami. D. K. nie zgadzając się z powyższą decyzją wniósł od niej odwołanie. Zażądał umorzenia należności w całości lub w części podając, że od 2002 r. odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na 2015 r. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku, zaś a spłata zadłużenia wraz z odsetkami po opuszczeniu zakładu karnego doprowadzi go do bardzo trudnej sytuacji finansowej. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z [...] 2010 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 27 ust. 1, ust. 1 a, ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Następnie stwierdził, że mając na uwadze zakończenie okresu świadczeniowego dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu należności w kwocie 1738,28 zł. Kolegium wskazało jednocześnie, że organ I instancji winien w odrębnym postępowaniu rozpatrzyć wniosek o umorzenie należności w oparciu o przepisy art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. D. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powołaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] 2010 r. żądając uchylenia należności, względnie odsetek od tych należności. Ponadto powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o oddalenie skargi, przytaczając stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to obowiązek wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż przesłanki formalne, jakie powinna spełniać każda decyzja administracyjna określa przepis art. 107 k.p.a. Istotnym elementem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. W szczególności uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). Chodzi bowiem o to, że strona może skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Organ musi zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje stanowisko, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy nakazuje uznać, ze doszło przy jej wydaniu do naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnić należy, że obowiązek sporządzenia rzetelnego uzasadnienia decyzji wiąże się z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone obowiązki. Chodzi, więc o to, aby adresaci tych decyzji wykonali nałożone na nich obowiązki bez zbędnej zwłoki nie w obliczu groźby użycia środków przymusu, ale w przekonaniu, że obowiązki te są zgodne z prawem. Organy administracji publicznej związane są również zasadą praworządności (art. 7 kpa). Winny zatem w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Emanacją tej zasady w postępowaniu dowodowym są przepisy art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Pierwszy z nich stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero zaś na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że organy orzekające nie wypełniły przesłanek prawidłowej decyzji w rozumieniu art. 107 § 1 i 3 kpa. Ponadto na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie sposób stwierdzić, czy ustalenia organów są prawidłowe. Zważyć należy, iż organy w zasadzie poza przytoczeniem przepisów prawa (art. 27 ust. 1, art. 27 ust. 1a, art. 27 ust. 2, art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) oraz przedstawieniem przebiegu postępowania nie wykazały dlaczego skarżący zobowiązany jest do zwrotu należności w wysokości 1738,21 zł. Ograniczyły się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, iż mając na uwadze zakończenie okresu świadczeniowego dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu należności w podanej wyżej kwocie. Organ odwoławczy ponadto nakazał organowi I instancji rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu urągało wspomnianym wyżej zasadom postępowania administracyjnego podanie w uzasadnieniach obu decyzji jedynie finalnej kwoty, do zwrotu której zobowiązana jest strona. Koniecznym było dokładne przedstawienie sposobu obliczenia należnej kwoty. Tymczasem organy nie wyjaśniły stronie w jaki sposób wielkość ta (kwota 1738,21 zł) została ustalona, a w szczególności nie podały wykazu ewentualnych wpłat dokonywanych przez dłużnika za pośrednictwem komornika sądowego, czy też innego dowodu dokonywania tych wpłat. nie stwierdziły też, że takowych wpłat dłużnik alimentacyjny nie dokonał. Przedstawione zaniechanie stanowi oczywiste naruszenie art. art. 7, art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 kpa. Organy w uzasadnieniach swych rozstrzygnięć właściwie nie wykazały skarżącemu dlaczego zobligowany jest do zapłaty należności w kwocie 1738,21 zł. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Powołany przepis jednoznacznie przesądza o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do jakich należy nie tylko globalna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji (zarówno wpłat jak i wypłat). Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich w uzasadnieniu decyzji pozwoli stronie (a także sądowi administracyjnemu) na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości oraz na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek. Brak powyższych elementów w uzasadnieniu decyzji organów orzekających uniemożliwia stronie skuteczną ochronę swych praw oraz zrozumienie podstaw nałożonych na nią obowiązków. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie nie tylko przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, ale także daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno, jeśli idzie o ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Nie uzasadnienie zaś decyzji w sposób właściwy narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7-10 k.p.a.), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, z dnia 16 marca 1998 r., sygn. II SA 96/98, publ. Lex nr 41681; z dnia 28 października 1998 r., sygn. I SA/Gd 1651/96; z dnia 13 grudnia 1988 r., sygn. II SA 497/88 publ. ONSA 1989, nr 2, poz. 68, Lex nr 10079 i z dnia 8 maja 1998 r., sygn. I SA/Lu 380/97 – niepubl.). Wobec powyższego, skoro decyzje organów I i II instancji wydane w niniejszej sprawie nie odpowiadały wymogom art. 107 § 3 k.p.a., a ponadto naruszono przepisy z zakresu prowadzenia postępowania administracyjnego tj. normy art.7, 8, 11, 77 § 1, 80 kpa zaistniała konieczność ich uchylenia. Dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 orzeczono jak w pkt. I sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organy orzekające mając na uwadze treść art. 153 p.p.s.a. uwzględnią poczynione w niniejszym wyroku rozważania, w szczególności ustalą rzeczywistą wysokość oraz daty dokonanych wpłat przez D. K. i dopiero wówczas ustalą, czy skarżący zobowiązany jest do zwrotu wypłaconych jego córce świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jeśli tak to w jakiej kwocie. Ustalenia te powinny być poparte precyzyjnym wyjaśnieniem kwoty należnej do zwrotu. Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.). /-/T. Świstak /-/E. Brychcy /-/B. Drzazga