I FZ 180/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 1140/10 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi D. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 31 sierpnia 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 1140/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." odmówił D. T. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 31 sierpnia 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. Sąd pierwszej instancji podniósł, że strona we wniosku w żaden sposób nie wskazała wystąpienia którejkolwiek z przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., a zatem nie było podstaw by w jej przypadku zastosować instytucję ochrony tymczasowej. Wniosek strony nie zawierał bowiem żadnego uzasadnienia, a argumentów przemawiających za jego uwzględnieniem nie można było wywieść z okoliczności sprawy. W sporządzonym osobiście zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i stwierdził, że wykonanie zaskarżonego aktu spowoduje znaczne szkody. W uzasadnieniu strona przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania przed organami podatkowymi oraz okoliczności wydania zaskarżonej decyzji wymiarowej. Opisała również trwające postępowanie egzekucyjne i jego wpływ na prowadzoną działalność gospodarczą. Skarżący podniósł, że stwierdzenie Sądu pierwszej instancji o braku uzasadnienia złożonego wniosku było bezpodstawne, gdyż w złożonej skardze informował o zajęciu praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunku bankowego, co powinno zostać wzięte pod uwagę. Strona wskazała ponadto, że dotychczasowe działania organów spowodowały "paraliż ekonomiczny" jej osoby oraz brak możliwości prowadzenia działalności zarobkowej. Fakt wycofania się przez skarżącego z rynku spowodował, że jego miejsce zajęła konkurencja, a zatem przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy będzie wymagało ogromnych nakładów sił. Dodatkowo skarżący podniósł, że posiadane wcześniej specjalistyczne uprawnienia utraciły swoją ważność, a ich przywrócenie wymaga dodatkowych kosztów. Ma on również problem z zatrudnieniem wysoko wykwalifikowanych pracowników, bowiem uchodzi za osobę niewypłacalną i niegwarantującą stałego zatrudnienia. W ocenie skarżącego, umożliwienie mu ponownego podjęcia działalności w możliwie najkrótszym czasie pozwoliłoby odbudować wcześniejszą pozycję na rynku. W piśmie z dnia 4 maja 2011 r., stanowiącym uzupełnienie zażalenia, ustanowiony na zasadzie prawa pomocy pełnomocnik – radca prawny złożył brakujący odpis zażalenia i wniósł o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Tytułem uzupełnienia zażalenia stwierdził, że skarżący, w efekcie wykonania zaskarżonej decyzji, ponosi szkodę finansową skutkującą zaprzestaniem działalności gospodarczej z powodu zachwiania płynności finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Żadna ze wskazanych w zażaleniu okoliczności nie wskazuje na to, aby postanowienie Sądu pierwszej instancji było niezgodne z prawem. Na wstępie podkreślić należy, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 P.p.s.a. sąd może, na wniosek skarżącego, wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Warunkiem wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności jest wykazanie przez stronę okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko wskazujące, że skarżący jest zobligowany do wnikliwego przedstawienia argumentów i materiałów pozwalających sądowi na wszechstronną analizę przesłanek skorzystania z art. 61 § 3 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 39/09, LEX nr 489786). Trzeba zatem podkreślić, że choć sąd może sięgać do informacji wynikających z akt sprawy, to nie może jednak zastępować strony w poszukiwaniu racji przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonego aktu. W rozpatrywanej sprawie strona we wniosku nie przedstawiła argumentów przemawiających za przyznaniem jej tymczasowej ochrony sądowej w formie przewidzianej przez art. 61 § 3 P.p.s.a. Skarżący nie podał informacji pozwalających na przyjęcie, że w momencie gdy składał skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zachodziło niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wnioskując o wstrzymanie zaskarżonej decyzji strona nie przedstawiła żadnych okoliczności (poza informacją o wszczęciu postępowania egzekucyjnego), które dawałyby podstawę do uznania, że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Trafnie zauważył to Wojewódzki Sąd Administracyjny, podnosząc w motywach zaskarżonego postanowienia, że w istocie wniosek o wstrzymanie zaskarżonej decyzji nie zawiera żadnego uzasadnienia. Jeśli chodzi natomiast o stanowisko pełnomocnika zawarte w piśmie z dnia 4 maja 2011 r., dotyczące uzupełnienia treści zażalenia, to nie znajduje ono potwierdzenia w skardze. Ponadto strona nie złożyła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację, które mogłyby przekonać Sąd o konieczności udzielenia ochrony tymczasowej. Stąd też w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do podważenia zasadności zaskarżonego orzeczenia. Jeśli chodzi o argumentację zawartą w złożonym zażaleniu, należy podzielić pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2010 r., sygn. akt II OZ 676/10 (publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA), że przytoczenie okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu dopiero w zażaleniu na postanowienie odmawiające wstrzymania zaskarżonej decyzji z uwagi na brak uzasadnienia przez stronę wniosku, nie stanowi wystarczającej podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, nawet w przypadku wystąpienia tych przesłanek, w sytuacji gdy nie można sądowi pierwszej instancji zarzucić naruszenia prawa. Ponadto opisane przez skarżącego okoliczności świadczą o tym, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza została już zakończona, zanim rozpoczęło się postępowanie przed sądem administracyjnym. Dlatego też na tym etapie nie można działań podejmowanych przez organy oceniać w kategoriach niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Co najwyżej uniemożliwiają lub utrudniają one stronie podjęcie ponownie działalności gospodarczej. Jednakże takiej przesłanki art. 61 § 3 P.p.s.a. nie zawiera. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny jednocześnie nadmienia, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności, o czym stanowi art. 61 § 4 P.p.s.a. To jednak w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. oraz poparcie zawartych we wniosku twierdzeń stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć bowiem wiedzę o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności, jak również możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. Podkreślenia wymaga, że przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. post. NSA z dnia 28 lipca 2009 r., I FSK 450/09). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. W kwestii wniosku pełnomocnika strony o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej to stosownie do art. 209 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie był władny by orzekać w tej kwestii w ramach wydanego postanowienia. Zgodnie z powołanym przepisem, wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Niezależnie jednak od powyższych rozważań należy zauważyć, że w myśl art. 250 P.p.s.a. wynagrodzenie doradcy prawnego w zakresie poniesionych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jak również zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków, przysługuje mu bez względu na wynik sprawy. Art. 250 P.p.s.a. stanowi bowiem lex specialis w stosunku do art. 203 i 204 tej ustawy. Jednakże sądem właściwym do rozstrzygnięcia o przyznaniu lub odmowie przyznania wynagrodzenia za wykonane zastępstwo prawne jest wojewódzki sąd administracyjny, który postanowił o przyznaniu stronie prawa pomocy. Stosowne postanowienie zapada na posiedzeniu niejawnym i może zostać wydane przez sąd w składzie jednego sędziego, jak również przez referendarza sądowego zgodnie z art. 258 § 1 i 2 pkt 8 P.p.s.a.