II OZ 295/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1062/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia [...] października 2010 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 22 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1062/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek E. S. o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z [...] października 2010 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] lutego 2010 r., znak [...]. W toku postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 13 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 1063/10, przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu postanowienia z 22 lutego 2011 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnosząc o ustanowienie adwokata, skarżąca podała, że sprawa jest dla niej trudna, staje się skomplikowana i niezrozumiała, wymagająca pomocy adwokata, na którego jej nie stać. Utrzymuje się z renty oraz zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 768,3 zł, mąż pobiera rentę w wysokości 603,7 zł. Dochody gospodarstwa domowego to kwota 1372 zł. E. S. wymaga specjalistycznej pomocy lekarskiej, w tym kardiologicznej, ginekologicznej, neurologicznej, reumatologicznej i ortopedycznej. Na podstawowe leki wydaje około 300 zł miesięcznie, ponosi wydatki na rehabilitację i na usługi pomocowe osób trzecich. Mieszka z mężem w starym domu składającym się z pokoju i kuchni, wymagającym gruntownego remontu, bez bieżącej wody, sanitariatu, centralnego ogrzewania. Nie korzysta z pomocy społecznej. Razem z mężem posiadają nieruchomość o powierzchni [...] ha, która pozostaje odłogiem. Z uwagi na stan zdrowia uprawiana jest tylko niewielka część i to przy pomocy rodziny. Mąż E. S. także wymaga opieki i pomocy, korzysta z pomocy specjalistów medycznych: kardiologa, neurologa, reumatologa i ortopedy, chirurga-naczyniowca. Mąż ma dwie poważne wady serca i nie może pracować. Na leki wydaje około 100 zł miesięcznie. Wizyty u lekarzy wymagają wydatków na podróż, która kosztuje ich od 30 do 50 zł. Skarżąca ponosi koszty mediów: gazu (około 90 zł), prądu (około 90 zł) oraz telefonu (około 100 zł), z którego często korzysta załatwiając wiele swoich spraw z uwagi na swoją ułomność. Dokonuje także zakupu opału. Skarżąca zaprzestała uczęszczać na rehabilitację z uwagi na brak środków finansowych. Pomocy udziela jej i mężowi rodzina, głównie dostarczając żywość i pomagając także w pracach wokół domu. Oddalając wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał na oczywistą bezzasadność skargi, powołując art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej jako p.p.s.a.). Z akt administracyjnych wynika, że E. S. odmawiała przyjmowania pism przesyłanych jej przez organy listami poleconymi za potwierdzeniem odbioru, w tym zawiadomień o wszczęciu postępowania i wyznaczeniu rozprawy administracyjnej, czy wreszcie decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] lutego 2010 r., znak [...]. Po powzięciu wiadomości o wydaniu decyzji z [...] lutego 2010 r., E. S. domagała się najpierw przesłania kserokopii określonych dokumentów i udostępnienia akt administracyjnych, a następnie pismem z 14 września 2010 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji. Podkarpacki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie, postanowieniem z [...] października 2010 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a następnie postanowieniem z [...] października 2010 r. stwierdził, że odwołanie od decyzji z [...] lutego 2011 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia. Skarżąca pismem z 11 października 2010 r. (nadanym 12 października 2010 r., a które wpłynęło do Sądu 14 października 2010 r.) wniosła skargę na to postanowienie. Skoro zaskarżone postanowienie z [...] października 2010 r. zostało wydane w związku z okolicznością, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca świadomie zdecydowała się na nieodbieranie korespondencji wysyłanej przez organ (a zatem na podstawie art. 47 § 2 k.p.a., pisma uznano za doręczone w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata), to zdaniem Sądu, wymienione okoliczności przemawiają za oczywistą bezzasadnością skargi. W zażaleniu, skarżąca stwierdziła, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie jest bezzasadne. Najpierw, postanowieniem od którego wniosła sprzeciw, sąd odmówił jej przyznania adwokata powołując się na wydawane jej pozwolenia na budowę i remonty, co zdaniem sądu oznaczało posiadanie środków finansowych, a następnie po wniesieniu sprzeciwu – odmowę przyznania prawa pomocy uzasadniono bezzasadnością skargi. Skarżąca zarzuciła organom i sądowi "gmatwanie i komplikowanie" sprawy oraz podkreśliła, że brak odbierania listów nie ma "żadnego znaczenia w sprawie przyznania" adwokata z urzędu. Powołała następnie się na skargę wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego 7 października 2010 r., która dotyczyła niedopuszczenia do akt, "sfałszowania oględzin zbiornika i wydanie opinii niezgodnej ze stanem rzeczywistym". "Skarga była wyłącznie oparta na żądaniach zawartych w piśmie z 14 września 2010 r. skierowanym bezpośrednio do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie". Organ "zataił" pismo z 14 września 2010 r. i wydał postanowienia z [...] i [...] października 2010 r., które nie dotyczyły skargi z 7 października 2010 r. Skarżąca wniosła skargę na postanowienia z [...] i [...] października 2010 r. wskazując, że swoich odwołań nie wnosiła do Wojewódzkiego Inspektora. Skarżąca wyraziła niezadowolenie, że WSA w Rzeszowie nie wszczął postępowania sądowego ze skargi z 7 października 2010 r. a wszczął postępowanie w odniesieniu do skarg na postanowienia z [...] i [...] października 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało uchylić. Przede wszystkim podkreślić należy, że przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego jest zagadnienie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie z [...] października 2010 r. Poza sprawą pozostają wywody skarżącej dotyczące zwłaszcza jej skarga z 7 października 2010 r. o której wspomina w pismach. Zgodnie z art. 243 § 1 pkt 1 zd. 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednakże, zgodnie z art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2010, str. 573, wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 r. I SA 745/02 oraz postanowienia NSA z 19 sierpnia 2009, I OZ 788/09, czy z 1 października 2009 r., I OZ 918/09). Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy nie przysługuje przede wszystkim w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, np. nie ulega wątpliwości, że upłynął termin do jej wniesienia, czy też strona nie wyczerpała toku instancji (postanowienie NSA z 28 stycznia 2009 r., I OZ 35/09). W niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji uznał, że oczywista bezzasadność skargi wynika z faktu, że skarżąca odmawiała przyjmowania korespondencji przesyłanej przez organ administracji, w tym decyzji z [...] lutego 2010 r., a zatem nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu. W aktach znajdują się potwierdzenia odbioru, na których zaznaczone zostały daty, uznane następnie za daty doręczeń poszczególnych pism stosownie do treści art. 47 § 2 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie nie zbadał, czy zasadnie odmówiono przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, złożonego wnioskiem z 14 września 2010 r. (wniosek o przywrócenie terminu złożony 14 września 2010 r. został potraktowany jednocześnie jako odwołanie). Sąd pierwszej instancji nie był władny w postępowaniu, którego przedmiotem jest przyznanie pomocy prawnej, do przyjęcia oceny, że przesłanki warunkujące przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w sposób oczywisty nie zostały spełnione. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekając w sprawie przyznania prawa pomocy ostatecznie przesądziłby kwestię zasadności odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z [...] lutego 2010 r. Poza tym, wcześniej przyznano już skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, nie powołując się na oczywistą bezzasadność skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny winien zatem rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym na zasadach ogólnych, tj. zbadać sytuację materialną skarżącej przedstawioną w formularzu urzędowym i ustalić, czy zachodzą przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie badając sprawę, w razie pojawienia się wątpliwości co do informacji przedstawionych w formularzu PPF, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać skarżącą do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.