I SA/Sz 839/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Protokolant Anna Świątek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi D. w P. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]. nr [...] w sprawie zwrotu wierzycielowi tytułów wykonawczych o numerach: [...]. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego tytuły wykonawcze o numerach: [...], wystawione na G. J. oraz tytuły wykonawcze o numerach: [...], wystawione na H. K. Naczelnik Urzędu Skarbowego ww. postanowieniem z dnia [...] zwrócił te tytuły wykonawcze wierzycielowi. Uzasadniając swoje orzeczenie, organ egzekucyjny powołując się na art. 2 pkt 10 i art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 192 poz. 1378, ze zm.), wskazał, iż tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w art. 27 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej, ponieważ błędnie został oznaczony wierzyciel. Pismem z dnia 13 lipca 2010 r. nr: [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wniósł zażalenie, wskazując, iż Dyrektor tego Ośrodka w sprawach świadczeń alimentacyjnych działa prawidłowo z upoważnienia Prezydenta Miasta. Ponadto - według strony - zastosowanie ma rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1999 r., w sprawie instrukcji kancelaryjnej dla organów gmin i związków międzygminnych (Dz. U. z 1999 r. Nr 112, poz. 1319, ze zm.), w sytuacji gdy tytuły wykonawcze wystawione są z upoważnienia wierzyciela, zastosowanie ma załącznik nr 6 do ww. rozporządzenia. Zgodnie z rozdz. V ust. 3 tego załącznika, w przypadku załatwiania spraw przez kierowników jednostek organizacyjnych z upoważnienia organów gminy, stosuje się blankiet korespondencyjny lub pieczęć nagłówkową jednostki upoważnionej. Organ odwoławczy zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ II instancji powołując się na przepis art. 26 § 1, art. 27 § 1 pkt 1, art. 29 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.) - zwanej dalej: u.p.e.a. - stwierdził, iż przedmiotowe tytuły wykonawcze nie spełniają wymogu określonego przepisem art. 27 § 1 pkt 1 tej ustawy, bowiem oznaczenie wierzyciela jest nieprawidłowe. W związku z tym uzasadnione było odstąpienie od egzekucji przez organ I instancji i zwrócenie tytułów wierzycielowi. Na potwierdzenie słuszności swojego stanowiska organ powołał się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt: I SA/Sz 659/08, I SA/Sz 722/08 i I SA/Sz 51/09. Odnosząc się do przesłanki z art. 27 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tj. oznaczenia wierzyciela, organ II instancji powołał się na treść przepisu art. 5 § 1 pkt 1 u.p.e.a. oraz na przepisy art. 2 pkt 10 i art. 12 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a następnie wyjaśnił, że powołane w tym ostatnim przepisie upoważnienie obejmuje swoim zakresem jedynie kompetencje organu właściwego wierzyciela w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego i wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych. Organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działał w sprawach świadczeń alimentacyjnych z upoważnienia wierzyciela - Prezydenta Miasta. Decyzje ustalające wysokość zobowiązania dłużnikom zostały wydane przez Prezydenta Miasta, a w jego imieniu podpisała je upoważniona osoba, tj. Kierownik (Dyrektor) Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ II instancji powołując się na art. 6 § 2 u.p.e.a. oraz na § 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, ze zm.), podkreślił, że tytuł wykonawczy wystawia wierzyciel. Wskazał także, iż ww. rozporządzenie z dnia 22 listopada 2001 r. jest rozporządzeniem szczególnym w stosunku do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej dla organów gmin i związków międzygminnych (Dz. U. z 1999 r. Nr 112, poz. 1319 ze zm.) i to ono ma w przedmiotowej sprawie zastosowanie. Skoro zatem decyzja ustalająca wysokość zobowiązania została wystawiona przez Prezydenta Miasta Piły - jako wierzyciela - to oznaczenie tego właśnie organu powinno znajdować się w tytule wykonawczym. Zdaniem organu odwoławczego, upoważnienie udzielone Dyrektorowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie jest upoważnieniem dla Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do wystawienia tytułów wykonawczych w jego własnym imieniu. Wprawdzie Miejski Ośrodek jest jednostką organizacyjną Miasta, którego pracą kieruje Kierownik Ośrodka, ale działa on na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezydenta Miasta, czyli w jego imieniu. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy uznał, iż oznaczenie wierzyciela na pierwszej stronie wymienionych tytułów wykonawczych nie jest właściwe, bowiem jako wierzyciela należało wskazać Prezydenta Miasta. Ponadto, w części D tytułów wykonawczych w poz. 45 powinna być odciśnięta pieczęć urzędowa wierzyciela, tj. Prezydent Miasta oraz podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego. Odnosząc się do powołanego w zażaleniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2008 r., sygn. akt I SA/GI 932/07, organ zauważył, że powołany wyrok został wydany w innym stanie faktycznym, a ponadto z uwagi na art. 153 ustawy z dnia 8 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270, ze zm.) nie ma charakteru wiążącego w rozpoznawanej sprawie. Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu odwoławczego Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta , pismem z dnia 23 września 2010 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na ww. orzeczenie, zarzucając naruszenie: 1) przepisu pkt V ppkt 3 załącznika nr 6 do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej dla organów gmin i związków międzygminnych przez przyjęcie, że tytuły wykonawcze wystawione przez skarżącego na pierwszej stronie powinny wskazywać Prezydenta Miasta , a w części D tych tytułów w poz. 45 powinna być odciśnięta pieczęć urzędowa wierzyciela, tj. Prezydenta Miasta ; 2) art. 29 § 2 u.p.e.a. przez przyjęcie, że przedmiotowe tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w art. 27 § 1 tej ustawy. Strona skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji; przekazanie sprawy Naczelnikowi Urzędu Skarbowego do dalszego powadzenia. W uzasadnieniu skargi strona przytoczyła argumenty zaprezentowane w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Organ odwoławczy odniósł się także do zarzutu naruszenia przepisu pkt V ppkt 3 załącznik nr 6 do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej dla organów gmin i związków międzygminnych, wskazując, że w przypadku załatwiania spraw przez kierowników jednostek organizacyjnych z upoważnienia organów gminy, stosuje się blankiet korespondencyjny lub pieczęć nagłówkową jednostki upoważnionej. Przez załatwianie sprawy w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego należy natomiast rozumieć m.in. rozstrzygnięcie sporu co do prawa, usunięcie wątpliwości co do prawa przez jego ustalenie, stworzenie prawa przez jego nadanie, doprecyzowanie lub wyznaczenie obowiązku. Organ odwoławczy uznał, że powołany przepis nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ wystawienie i skierowanie przez wierzyciela do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego nie jest załatwieniem sprawy w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, zatem upoważnienie udzielone Dyrektorowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie jest upoważnieniem dla Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do wystawienia tytułów wykonawczych w jego własnym imieniu. MOPS mógłby wystawiać tytuły wykonawcze we własnym imieniu w przypadku upoważnienia go przez Radę Gminy w trybie art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, ze zm.), jednak przepis art. 12 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest przepisem szczególnym do art. 39 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym, przez co wyłącza jego stosowanie (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 948/09). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zasadnie organ egzekucyjny uznał, że należało odstąpić od egzekucji i zwrócić wierzycielowi tytuły wykonawcze wystawione przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej , działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta , bowiem w tytułach tych nie oznaczono prawidłowo wierzyciela, tj. podano Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, zamiast Prezydenta Miasta . Zgodnie z art. 29 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego przysługuje wierzycielowi – nie będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym - zażalenie. Stosownie do art. 27 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tytuł wykonawczy zawiera oznaczenie wierzyciela. Na podstawie zaś art. 5 § 1 pkt 1 tej ustawy, uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest -w odniesieniu do obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego - właściwy do orzekania organ I instancji. W myśl art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o organie właściwym wierzyciela - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Ustawodawca w art. 12 ust. 1 i 2 ww. ustawy postanowił, że postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela. Organ właściwy wierzyciela może jednak upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę, pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 1, a także do wydawania w tych sprawach decyzji. Z przytoczonej regulacji prawnej wynika, że organ egzekucyjny jest zobligowany do badania z urzędu dopuszczalności egzekucji. Jeżeli organ ten stwierdzi, że tytuł wykonawczy zawiera braki formalne, bowiem nie spełnia wymogów stawianych przez ustawodawcę w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a., wówczas organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, a tytuł wykonawczy zwraca wierzycielowi. W przepisie art. 27 § 1 u.p.e.a. określono niezbędne elementy tytułu wykonawczego. Jedną z przesłanek uprawniających do uznania tytułu za nieprawidłowy jest błędne oznaczenie wierzyciela - którym jest właściwy do orzekania organ I instancji. Cytowany wyżej przepis art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawiera definicję legalną "organu właściwego wierzyciela", wobec czego uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie organem właściwym wierzyciela jest Prezydent Miasta . Natomiast dając w art. 12 ust. 1 i 2 ww. ustawy wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi uprawnienie do upoważnienia innej osoby do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także do wydania decyzji, ustawodawca nie określił, iż uprawnienie to obejmuje także możliwość upoważnienia tejże osoby do wystawienia tytułu wykonawczego we własnym imieniu. W świetle powyższych rozważań uznać należy, że stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej jest prawidłowe. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że z mocy przepisów ustawy egzekucyjnej Naczelnik Urzędu Skarbowego po uprzednim stwierdzeniu, iż tytuł wykonawczy nie spełnia wymogu określonego w art. 27 § 1 pkt 1 tej ustawy - bowiem nieprawidłowo oznaczono wierzyciela - nie jest uprawniony do przystąpienia do egzekucji i w związku z tym jest zobowiązany do zwrócenia tytułu wykonawczego wierzycielowi. Należy przyznać rację organowi odwoławczemu, który za wierzyciela uznał Prezydenta Miasta , gdyż Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w postępowaniach w sprawach przedmiotowych świadczeń alimentacyjnych działał jedynie z upoważnienia wierzyciela, tj. Prezydenta Miasta . Decyzje ustalające wysokość zobowiązania dłużnikom były wydane przez Prezydenta Miasta , a zostały podpisane w jego imieniu przez upoważnioną osobę tj. Dyrektora ww. Ośrodka. Wypada zaznaczyć, że upoważnienie to jest udzielone przez prezydenta, a swoim zakresem obejmuje jedynie kompetencje w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego i wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych, co jednoznacznie wynika z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (art. 12 ust. 2). Nie obejmuje ono zatem upoważnienia dla Dyrektora MOPS do wystawienia tytułów wykonawczych w jego własnym imieniu. W ocenie Sądu, na aprobatę zasługuje stanowisko organu odwoławczego, który uznał, że w ww. tytułach wykonawczych jako wierzyciela należało wskazać Prezydenta Miasta , a w części D tytułów wykonawczych w poz. 45 powinna być odciśnięta jego pieczęć urzędowa oraz powinien być złożony podpis z podaniem imienia, nazwiska stanowiska służbowego podpisującego. Według Sądu, za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przepisu pkt V ppkt 3 załącznika nr 6 do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej dla organów gmin i związków międzygminnych (Dz. U. Nr 112, poz. 1319, ze zm.). Należy zgodzić się z organem II instancji, który podniósł, że zgodnie z tym przepisem w przypadku załatwiania spraw przez kierowników jednostek organizacyjnych z upoważnienia organów gminy, stosuje się blankiet korespondencyjny lub pieczęć nagłówkową jednostki upoważnionej. Przez załatwienie sprawy w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego należy jednak rozumieć m.in. rozstrzygnięcie sporu co do prawa, usunięcie wątpliwości co do prawa przez jego ustalenie, stworzenie prawa przez jego nadanie, doprecyzowanie lub wyznaczenie obowiązku. Zatem wystawienie i skierowanie przez wierzyciela do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego nie jest załatwieniem sprawy w rozumieniu przepisów K.p.a., a wobec tego uznać należy, że w rozpatrywanej sprawie powołany powyżej przepis nie znajduje zastosowania. Przepis tej rangi nie mógłby też zmieniać zasad wynikających z ww. przepisów ustawy egzekucyjnej i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Reasumując, Sąd uznał, że Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz zastosował do tak ustalonego stanu faktycznego obowiązujące przepisy prawa. Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organ odwoławczy przepisów proceduralnych. Wobec powyższego, skargę należało oddalić na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).