II SA/Bd 1370/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Krystyna Witt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J. M. na czynność Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie wykreślenia z ewidencji producentów i anulowania numeru ewidencyjnego oddala skargę. Pismem z dnia [...] 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego w B. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego zawiadomił J. M. o wykreśleniu z ewidencji producentów oraz o anulowaniu nadanego jej numeru ewidencyjnego. Organ wskazał, że J. M. została wpisana do ewidencji producentów w dniu [...] 2008 r., w toku natomiast prowadzonego postępowania organ stwierdził, że w ewidencji producentów figuruje mąż J. M. – M. M., a żona wyraziła zgodę na wpis męża do ewidencji. W myśl przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (art. 12 ust. 4) w przypadku małżonków nadaje się jeden numer identyfikacyjny, temu z małżonków, co do którego współmałżonek wyraził pisemną zgodę, przy czym, wg organu, ustawa nie dopuszcza odmiennego traktowania małżonków w zależności od istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej lub jej braku, przy wpisie do ewidencji. Dokonanie na rzecz skarżącej darowizny gruntów przez męża, a także późniejsze nabycie do majątku odrębnego innych nieruchomości gruntowych nie ma wpływu na powstanie uprawnienia do uzyskania odrębnego od męża numeru identyfikacyjnego. W odpowiedzi na powyższe pismo J. M. wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa polegającego na wykreśleniu jej z ewidencji. Odwołująca się podniosła, że wraz z małżonkiem są posiadaczami odrębnych gospodarstw rolnych, zakwestionowała również brak zgodności z przepisami prawa europejskiego. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ, pismem z dnia [...] 2008 r., podtrzymał stanowisko zawarte w piśmie z dnia [...] 2008 r., wskazując, że jest związany przepisami ustawy o krajowym systemie producentów, a zwłaszcza art. 12 ust. 4, w którym zawarto ograniczenie w nadawaniu numerów identyfikacyjnych poprzez zapis, iż w przypadku małżonków oraz współposiadaczy gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny. Ustawa nie dopuszcza odmiennego traktowania małżonków w zależności od istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej lub jej braku przy wpisie do ewidencji. Organ nie ma przy tym obowiązku ustalania istnienia odrębnych gospodarstw rolnych. W skardze J. M. zarzuciła ARiMR naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 12 ust. 4 i art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, a także art. 2 lit. a rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. Skarżąca podniosła, że powoływany art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów zinterpretowany został przez organ w oderwaniu od pozostałych przepisów ustawy oraz przepisów europejskich, do których odsyła ustawa. Wskazała jednocześnie, że przepisy nie wykluczają uznania za odrębnego producenta rolnego każdego z małżonków, jeżeli posiadają oni odrębne gospodarstwa rolne, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2009 r. – sygn. akt II SA/Bd 131/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził bezskuteczność czynności Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] 2008 r., nr [...], polegającej na wykreśleniu skarżącej J. M. z ewidencji producentów oraz anulowaniu numeru ewidencyjnego [...], stwierdzając jednocześnie, że zaskarżona czynność nie może być wykonana. W skardze kasacyjnej, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. zarzucił Sądowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 4 i ust. 6 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, poprzez przyjęcie, że na organie ciąży obowiązek rozpatrzenia sprawy i jej rozstrzygnięcia w oparciu o takie dokumenty jak: umowa notarialna o rozdzielności majątkowej małżeńskiej, umowa kupna gruntów rolnych, protokół przetargu na dzierżawę nieruchomości rolnej, których ten przepis prawa nie wymaga w przypadku złożenia wniosku wpis do ewidencji przez jedno z małżonków wraz ze zgodą drugiego, a które w dodatku zostały złożone po czasie. Organ zarzucił ponadto błędne przyjęcie, że postępowanie wymaga, aby w sprawie ustalenia dopuszczalności pozostawienia wpisu J. M. w ewidencji producentów, organ rozpatrzył sprawę w oparciu o przedłożone przez skarżącą dokumenty, a także inne dowody dopuszczalne w toku postępowania administracyjnego, czy składniki majątków odrębnych małżonków M. można uznać za odrębne gospodarstwa rolne w rozumieniu przytoczonych uprzednio definicji. Wyrokiem z dnia 30 września 2010 r. (sygn. II GSK 802/09), Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. wyrok, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Bydgoszczy i zasądzając od J. M. na rzecz organu kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu wyroku NSA podzielił zarzut błędnej wykładni przez Sąd art. 12 ust. 4 ww. ustawy, wskazując, że przynależność producenta rolnego w programach pomocowych w ramach Unii Europejskiej nie jest obligatoryjna. Prawa i obowiązki uczestnika programu pomocowego normują prawa europejskiego i krajowego. Kwestia wpisu do ewidencji producentów oraz nadania numeru identyfikacyjnego normowana jest zasadniczo bezwzględnie z obowiązującymi przepisami prawa publicznego. NSA wskazał trafność interpretacji art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, dokonanej przez organy, z uwagi na brak regulacji zezwalającej na nadanie osobnych numerów identyfikacyjnych małżonkom, którzy prowadzą odrębne gospodarstwa rolne, stanowiące majątek odrębny każdego z nich. NSA zwrócił ponadto uwagę na potrzebę rozważenia przez Sąd kwestii, czy organy zastosowały prawidłowy tryb wykreślenia skarżącej z ewidencji producentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.,) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Cytowany art. 190 ustawy znajduje zastosowanie, gdy doszło do orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1, Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a mianowicie, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. W takim wypadku sąd ten związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA (vide pkt 2 tezy wyroku NSA z 4 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1064/09, LEX nr 550070). Zauważyć należy, iż wykładnia prawa dokonana przez NSA nie może wykraczać poza zakres kognicji i orzekania, wyznaczony zasadą związania granicami skargi kasacyjnej, natomiast przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez WSA granice sprawy podlegają zawężeniu do granic, w jakich NSA rozpoznał skargę kasacyjną (por. wyr. NSA z dnia 20 września 2006 r., II OSK 1117/05, LEX nr 238489). Biorąc pod uwagę wyżej wskazane przepisy, a także przepisy prawa materialnego mające w niniejszej sprawie zastosowanie uznać należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a dodatkowe argumenty zawarte w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej z dnia [...] 2010 r. złożone przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny są w istocie swej niedopuszczalną polemiką ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, a w szczególności dokonaną przez ten Sąd wykładnią prawa. Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy wydając wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z akt sprawy tymczasem wynika, że w dniu [...] 2008r. J. M., będąca w niniejszej sprawie stroną skarżącą, złożyła do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o wpis do ewidencji producentów, w związku z czym w dniu [...] 2008 r. została do przedmiotowej ewidencji wpisana, jak również wydano jej zaświadczenie o nadanym numerze indentyfikacyjnym [...]. W toku prowadzonego postępowania, organ dokonał ustaleń, z których wynika, iż mąż skarżącej wpisany jest do ewidencji producentów od dnia [...] 2004 r. i posiada numer identyfikacyjny [...]. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania kontroli podlega więc czynność Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] 2008 r., nr [...], polegająca na wykreśleniu skarżącej J. M. z ewidencji producentów oraz anulowaniu numeru ewidencyjnego [...], będąca w niniejszej sprawie kwestią sporną. Przepisem prawa materialnego, który w przedmiotowej sprawie ma znaczenie kluczowe, jest art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76 ze zm.), zgodnie z którym w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer identyfikacyjny nadaje się temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. Nadanie numeru ewidencyjnego stanowi czynność materialno – techniczną dokonywaną w sytuacji spełnienia przesłanek uzasadniających dokonanie tej czynności, przesłanki te zawarte zostały w przywołanej ustawie o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, dalej określanej, jako "ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów". W przypadku ustalenia, iż małżonek osoby wpisanej do ewidencji producentów już w tym rejestrze figuruje i posiada własny numer identyfikacyjny, drugiego małżonka należy z tego rejestru wykreślić. Zauważyć należy, że wspomniany art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów nie różnicuje małżonków ze względu na istniejący pomiędzy nimi ustrój majątkowy. Nie jest zatem istotne dla czynności wpisania dla rejestru ustalenie, iż małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa nie powiązane z sobą pod względem funkcjonalnym, czy ekonomicznym, kluczowy jest bowiem fakt istnienia związku małżeńskiego. W wyroku z dnia 8 lipca 2009 r. (sygn. akt II GSK 1092/08) Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż kwestię statusu producenta rolnego, jego prawa i obowiązki normują obowiązujące w tej mierze prawa wspólnotowego i krajowego. NSA wskazał również, że kwestia wpisu do ewidencji producentów oraz nadania numeru identyfikacyjnego, a to dla celów ubiegania się producenta rolnego o świadczenia objęte programami pomocowymi przewidzianymi w Unii Europejskiej normowana jest zasadniczo bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa publicznego. Przepisy prawa prywatnego mogłyby znaleźć zastosowanie tylko wówczas, jeżeli wyraźnie tak stanowiłby odpowiedni przepis normujący kwestie związane z przynależnością rolnika w omawianych programach pomocowych, mający charakter normy prawa publicznego. Taka sytuacja w omawianej sprawie nie występuje. Podobny pogląd na tle interpretacji art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów wyraził NSA w wyroku z dnia 27 sierpnia 2009r., sygn. akt II GSK 23/09 (LEX nr 552756), gdzie w tezie wprost wskazano, iż przepis ów obliguje do nadania numeru identyfikacyjnego jednemu ze współmałżonków, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego współmałżonków. Oznacza to, że posiadanie odrębnego gospodarstwa rolnego przez współmałżonka producenta rolnego, wpisanego do ewidencji producentów i legitymującego się numerem ewidencyjnym, nie uprawnia małżonka posiadającego odrębne gospodarstwo do ubiegania się o wpis do ewidencji i nadanie numeru identyfikacyjnego. Skład rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni podziela zaprezentowane powyżej stanowisko uznając, iż brak jest w obecnym stanie prawnym przepisów prawa materialnego, zezwalających na uwzględnienie skargi. Kwestią bezsporną pozostaje fakt, iż małżonek skarżącej wpisany został do ewidencji producentów na wniosek, wobec którego skarżąca nie sprzeciwiła się, co potwierdziła własnoręcznym podpisem złożonym na wniosku. Odnosząc się do podniesionej przez Naczelny Sąd Administracyjny kwestii prawidłowości trybu wykreślenia skarżącej z ewidencji producentów, zdaniem WSA w Bydgoszczy należy stwierdzić, iż stwierdzenie przez organ braku przesłanek do uwzględnienia wniosku o wpis do rejestru i nadanie numeru identyfikacyjnego nie może skutkować jedynie oświadczeniem organu o anulowaniu numeru identyfikacyjnego – czynność wpisania do ewidencji i nadania numeru winna zostać bowiem uchylona. Brak przesłanek materialnoprawnych do dokonania czynności, oznacza dokonanie tej czynności z naruszeniem przepisów mających w sprawie zastosowanie, co ma wpływ na wynik sprawy. Anulowanie takiej czynności musi zatem zostać dokonane w formie umożliwiającej stronie ochronę jej interesów. Orzecznictwo w tym przedmiocie nie jest co prawda orzecznictwem jednolitym, dominujący jednak pogląd wskazuje na konieczność wydania w podobnej sytuacji decyzji administracyjnej (vide wyroki WSA w Łodzi z dnia 20 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Łd 974/06, WSA z dnia 20 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Łd 975/06, z dnia 25 maja 2007 r., sygn. akt II SA/Łd 980/06, z dnia 25 maja 2007r., sygn. akt II SA/Łd 98106, czy wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt III SA/Po 608/07). Zgodne z tezą zawartą w uzasadnieniu ostatniego z wymienionych orzeczeń wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego jest wprawdzie czynnością materialno-techniczną, ale czynnością z zakresu administracji publicznej dokonywaną zgodnie z wnioskiem strony i bez zastrzeżeń innych zainteresowanych, zatem eliminacja tej czynności z obrotu prawnego powinna następować w formie, umożliwiającej stronie obronę jej interesów. W razie ujawnienia okoliczności, które wskazują, że rejestracja producenta i związane z nią nadanie numeru identyfikacyjnego zostały dokonane pomimo braku wymaganych w tym względzie przesłanek, a brak ten wystąpił już w momencie dokonania wpisu, konieczne staje się wyeliminowanie tej wadliwej czynności, poprzez jej uchylenie w drodze decyzji przy zastosowaniu - na zasadzie analogii - art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76 ze zm.), przewidującego odmowę dokonania wpisu do ewidencji producentów w formie decyzji. Ogólnie bowiem w piśmiennictwie przyjęte zostało stanowisko, które WSA w Bydgoszczy w całej rozciągłości podziela, że jeżeli istnieje wątpliwość co do formy załatwienia sprawy administracyjnej, należy przyjąć, iż sprawa ta załatwiona powinna być w drodze decyzji administracyjnej, co umożliwia stronie kwestionowanie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Należy jedynie zauważyć, iż dostrzeżone uchybienie pozostaje w istocie bez wpływu na treść rozstrzygnięcia będącego przedmiotem skargi, Skarżąca miała bowiem w niniejszej sprawie możliwość ochrony swoich interesów, ze złożeniem skargi do Sądu włącznie. W związku z powyższym Sąd, nie znajdując przesłanek wskazanych treścią przepisów art. 145 § 1 ust. 1 i 2 ustaw z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), na podstawie art. 151 ww. ustawy orzekł, jak w sentencji wyroku.