I FZ 33/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Op 629/10 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej od wyroku tegoż Sądu z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Op 629/10 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 września 2010 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Op 629/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę kasacyjną K. P. od wyroku tegoż Sądu z 20 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Op 629/10 w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z 8 września 2010 r. Nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2006 r. W uzasadnieniu WSA wskazał, iż skarżący za pośrednictwem pełnomocnika z urzędu – doradcy podatkowego E. K. wniósł skargę kasacyjną po upływie terminu do jej wniesienia, nie składając przy tym wniosku o przywrócenie tego terminu. Odpis wyroku z 20 lipca 2011 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu 20 września 2011 r., a zatem termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał 20 października 2011 r. W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu, a wyznaczony doradca podatkowy wniósł skargę kasacyjną dopiero 23 grudnia 2011 r. Odrzucenie skargi kasacyjnej nastąpiło na podstawie art. 178 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1270; dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł, że ustanowienie pełnomocnika nastąpiło już po upływie terminu do złożenia skargi kasacyjnej i dopiero wówczas pełnomocnik miała możliwość działania w sprawie, w tym do wniesienia skargi kasacyjnej. Autorka zażalenia powołała się na orzecznictwo sądowoadministracyjne i poglądy doktryny dotyczące ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w przypadku wyznaczenia pełnomocnika z urzędu na tzw. etapie postępowania międzyinstancyjnego, w tym zwłaszcza na postanowienie NSA z 15 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 253/05. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i ponowne rozpoznanie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadniając zażalenie, strona próbuje de facto dowieść, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy przyznanego w postępowaniu międzyinstancyjnym zmienia zasady liczenia terminów w postępowaniu sądowoadministracyjnym ustanowionych w ustawie p.p.s.a. na rzecz zasad wynikających z orzecznictwa i doktryny. Otóż tak nie jest. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej został wyraźnie i jednoznacznie określony w art. 177 § 1 p.p.s.a. i nie zostały ustawowo określone żadne odstępstwa od tej normy. Zgodnie z tym przepisem skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Autorka zażalenia również ma tego świadomość, gdyż już na wstępie zażalenia wskazuje, iż "pełnomocnik został ustanowiony już po upływie terminu do złożenia skargi kasacyjnej". Argumentując a minori ad maius, skoro pełnomocnik został ustanowiony po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, to "tym bardziej" sporządził ją i wniósł do sądu po tymże terminie. Będąc tego świadomym, pełnomocnik nie sporządziła jednak wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Należy zgodzić się z argumentacją autorki zażalenia, że nie można wymagać, aby pełnomocnik z urzędu znał sprawę i sporządził skargę kasacyjną przed jego wyznaczeniem, ale od profesjonalnego pełnomocnika można wymagać szczególnej staranności w prowadzeniu spraw mocodawcy, w tym przestrzegania terminów procesowych. W przypadku zaś, gdy pełnomocnik ma świadomość, iż pismo zostanie bez wątpienia wniesione po upływie tego terminu, to można od niego wymagać, aby składając to pismo, zadbał o skuteczność tej czynności procesowej poprzez złożenie wniosku o przywrócenie tego terminu. Tylko takie działanie świadczy o rzetelnej trosce o sprawy mandanta i dbałości o możliwość skorzystania przez niego z prawa do sądu. Jak wynika z uzasadnienia zażalenia, pełnomocnik zdawała sobie sprawę z tego, że praktyką orzeczniczą pozostaje uwzględnianie wniosków o przywrócenie terminu uchybionego z powodu prowadzenia postępowania incydentalnego, jakim jest postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Co do zasady należy zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym przez autorkę zażalenia na podstawie postanowienia NSA z 15 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 253/05 w tej części, w której wyrażono pogląd, iż "skorzystanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną z prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie może stawiać tej strony w sytuacji gorszej od osoby, która z tego prawa nie korzysta i może wnieść skargę kasacyjną bez przeszkód w ustawowym terminie." Stanowczo nie można jednak zgodzić się z dalszą treścią tezy cytowanego orzeczenia, jakoby "termin do wniesienia skargi kasacyjnej powinien (...) biec od dnia, w którym pełnomocnik ustanowiony z urzędu powziął wiadomość o wyznaczeniu go przez właściwy organ samorządu zawodowego do reprezentowania oznaczonej osoby w konkretnej sprawie." Pogląd ów należałoby uznać za niedozwoloną prawotwórczą działalność władzy sądowniczej w zakresie ustalenia innego dnia początku biegu terminu niż określony w ustawie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej zaczyna bowiem biec zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a. od doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie ma wpływu na bieg tego terminu. Wielokrotnie podkreślano zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i literaturze przedmiotu, że mimo braku podstawy do uznania, że termin ten został w takiej sytuacji przerwany, zawieszony lub przedłużony, to w razie niechybnego uchybienia tego terminu, postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy może stanowić uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął się od dnia doręczenia zaskarżonego wyroku z uzasadnieniem stronie, tj. 20 września 2011 r., a termin ten nie ulegał przerwaniu (zawieszeniu, przedłużeniu), to wniesienie skargi kasacyjnej po 20 października 2011 r., który był ostatnim dniem tego terminu, było czynnością dokonaną bez wątpienia po terminie i dla swojej skuteczności wymagało złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. Wszak w świetle art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Autorka zażalenia skupia się na kwestii zasad, według których ustala się, kiedy taki wniosek winien być złożony. Z akt tej sprawy wynika zaś, że stosowny wniosek został złożony dopiero 12 stycznia 2012 r. i podlegał odrzuceniu, co było przedmiotem prawomocnie zakończonego postępowania w sprawie przywrócenia terminu (vide postanowienie NSA z 17 lipca 2012 r., sygn. akt I FZ 238/12). Rozpoznając zażalenie na postanowienie odrzucające skargą kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny nie bada kwestii przywrócenia terminu. Odrzucenie skargi kasacyjnej miało zresztą związek nie z kwestią, czy wniosek o przywrócenie terminu był złożony w terminie, a z tym, że wniesienie skargi kasacyjnej nastąpiło po upływie ustawowego terminu do dokonania tej czynności, przy jednoczesnym braku wniosku o przywrócenie terminu. Brak tego wniosku – wobec oczywistego faktu uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – skutkował odrzuceniem tej skargi na podstawie cytowanego art. 178 p.p.s.a., które to działanie Sądu pierwszej instancji należy uznać za prawidłowe. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.