II OZ 919/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 18 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia .G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 166/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K.G., K.G. i E.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Skarżący K.G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym przyznanie mu adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych przez wnioskodawcę wynika, że K.G. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną M.G. i półrocznym synem Wiktorem. Rodzina mieszka w 360-metrowym domu. Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej pod firmą V.I.P. Consulting K.G., z której zadeklarował 4182 zł miesięcznego dochodu. Żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1840,95 zł brutto. Skarżący jest właścicielem dwóch działek letniskowych: jedna zabudowana o powierzchni 1040 m² o wartości ok. 250 000 zł, druga niezabudowana o powierzchni 1350 m² o wartości ok. 67 500 zł. Skarżący spłaca przy tym dwa kredyty. Pierwszy zaciągnięty w 2008 r. w wysokości 6900 zł, którego spłata przypada na listopad 2014 r. Drugi kredyt zaciągnięty został na 8 lat w styczniu 2012 r. w wysokości 33 157,89 zł z przeznaczeniem na zakup pojazdu. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że w lutym 2012 r. nie została z nim przedłużona umowa o dzieło, stanowiąca dotąd główne źródło utrzymania jego i rodziny. Dodatkowo w styczniu 2012 r. urodził mu się syn, co skutkowało znacznie większymi kosztami utrzymania rodziny, które obecnie pochłaniają cały jej dochód. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 6 lipca 2012 r. K.G. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, że gdy aktywa jego majątku skoreluje się z pasywami, to niewątpliwie będzie spełniał przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Wskazał w szczególności, że fakt zaciągnięcia kredytów powoduje, że nie posiada już zdolności do zaciągnięcia kolejnych zobowiązań na pokrycie kosztów wynajęcia profesjonalnego doradcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 166/11, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że dokonując analizy złożonych przez skarżącego oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, doszedł do przekonania, że jego wniosek o ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wraz z żoną osiąga stałe, wysokie dochody (ok. 6000 zł na trzy osoby w rodzinie). Małżeństwo dysponuje przy tym znacznym majątkiem nieruchomym – domem o powierzchni 360 m² (o niewątpliwie bardzo wysokiej wartości) oraz dwiema działkami letniskowymi (w tym jedną zabudowaną) o łącznej wartości ponad 310 000 zł. Ze złożonego przez stronę wniosku, jak też z dodatkowych wyjaśnień nie wynika, by nieruchomości te były w jakikolwiek sposób obciążone. Okoliczność ta praktycznie determinuje wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Po pierwsze - dysponowanie wolnymi od obciążeń składnikami majątku może uzasadniać przekonanie, że strona jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego (w tym wynajęcia adwokata) bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Po drugie - posiadanie znacznego majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy, zwłaszcza kiedy ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów sądowych, w tym kosztów wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd wskazał również, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych, choć ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o możliwości ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Dlatego też za niezasadne należy uznać podnoszone w sprzeciwie argumenty, że okoliczność zaciągnięcia kredytów, w tym na zakup auta, powoduje, że strona nie już możliwości zaciągnięcia nowych kredytów (brak jej już zdolności kredytowej), tym razem w celu pozyskania środków na wynajęcie adwokata. W ocenie Sądu zaciągnięcie wysokiego kredytu i zakup z tych środków auta w żaden sposób nie może być uznane za wydatek, któremu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Także fakt, że zakupione auto objęte jest zabezpieczeniem bankowym nie powoduje, że skarżący nie miał obowiązku jego wykazania w złożonym oświadczeniu majątkowym. Samochód pozostaje bowiem wciąż własnością (współwłasnością) wnioskodawcy, który miał obowiązek pod groźbą odpowiedzialności karnej wykazać ten składnik majątku w złożonym oświadczeniu. Uwzględniając zatem fakt, że wnioskodawca osiąga wysokie dochody i posiada wolne od obciążeń składniki majątkowe o znacznej wartości (dom, działki letniskowe), uznać należy, zdaniem Sądu, że pokrycie kosztów wynajęcia profesjonalnego doradcy w niniejszej sprawie nie będzie wiązało się dla strony z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Zażaleniem K.G. zaskarżył powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponosić koszty zastępstwa procesowego bez uszczerbku dla utrzymania dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł m.in., że nie wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazał, że nie jest w stanie przy obecnych cenach usług prawnych oraz osiąganych dochodach zapewnić sobie pełnomocnika z wyboru i jednocześnie ponosić wysokie koszty postępowania sądowego a także utrzymania rodziny. Zarzut, iż strona występująca na drogę sądową winna mieć świadomość ponoszenia kosztów tego postępowania jest dalece chybiony i w ocenie strony niestosowny - strona nie jest w stanie oszacować kosztów postępowania. Podniesiono, także, że skarżący posiada auto w kredycie i samochód ten do chwili spłaty kredytu jest we współwłasności z bankiem co w połączeniu z przewłaszczeniem na zabezpieczenie powoduje niemożliwym wskazanie go jako aktywu do momentu całkowitej jego spłaty. Zdaniem skarżącego absurdalnym jest też fakt rozpatrywania wydatków na zaciągnięte kredyty w kategorii wydatków nie będących niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb - między innymi w takim właśnie celu zostały one zaciągnięte. Ponadto fakt powoływania się i podpierania przez Sąd orzeczeniami jakie zapadły w innych postępowaniach nie ma znaczenia w niniejszym postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270, dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Natomiast sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki wnioskodawcy i jego rodziny, ale również stan majątkowy. Mając powyższe na względzie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie Sąd I instancji przyjął, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala na stwierdzenie, że w niniejszej sprawie spełniły się przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Takie okoliczności jak wykazany przez skarżącego jego stan majątkowy (m.in. dom o powierzchni 360 m² oraz dwie działki letniskowe o łącznej wartości ponad 310 000 zł) oraz wysokość comiesięcznych dochodów skarżącego i jego żony (ok. 6000 zł miesięcznie), nie pozwalają na zaliczenie go do osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy, czyli do osób najuboższych, które z uwagi na trudną sytuację nie mogą ponieść kosztów postępowania, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny. Wskazać także należy, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że kredyty zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (vide: postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 752/12; postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 81/12; postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2011 r. , sygn. akt II OZ 1083/11). Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.