II GSK 2430/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Małgorzata Jużków (spr.) Protokolant Anna Wojtowicz-Hess po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 26/11 w sprawie ze skargi D. F. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D. F. na rzecz Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 26/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu skargi D. F. (dalej: skarżąca), oddalił skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: Dyrektor [...] ARiMR, organ odwoławczy) z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. odmówił D. F., wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Przyczyną nieuwzględnienia wniosku było ustalenie, że mąż skarżącej H. F., jest już zarejestrowany w Krajowym Systemie Ewidencji Producentów i został mu nadany numer identyfikacyjny w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (nr [...]). Jako podstawę prawną dla odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej organ wskazał przepis art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. nr 10, poz.76 ze zm., dalej ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów). W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyjaśniła, że przed zawarciem związku małżeńskiego, w dniu [...] lipca 2010 r. zawarła z małżonkiem umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nie posiada ani nie posiadała nigdy gospodarstwa rolnego na zasadach majątkowej wspólności ustawowej. Nie była też z mężem współposiadaczem gospodarstwa rolnego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor [...] ARiMR w W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Według organu odwoławczego przepis art. 12 ust. 4 omawianej ustawy nie różnicuje sytuacji małżonków, którzy wspólnie prowadzą gospodarstwo rolne z małżonkami, którzy posiadają odrębne gospodarstwa rolne niezwiązane ze sobą funkcjonalnie, organizacyjnie, ekonomicznie. Rozstrzygające znaczenie ma dla potrzeb przyznania małżonkom tylko jednego numeru ewidencyjnego ma fakt pozostawania w związku małżeńskim. Decyzja organu odwoławczego została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., który, jak to wskazano wyżej, wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2011 r. skargę oddalił. Sąd I instancji zgodził się z wykładnią językową art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, dokonaną przez organy administracyjne, że w przypadku małżonków nadaje się jeden numer identyfikacyjny, a wskazana ustawa nie przewiduje wyjątków. Posiadanie odrębnego gospodarstwa rolnego przez współmałżonka producenta rolnego, który wpisany jest do ewidencji producentów i legitymuje się numerem identyfikacyjnym, nie uprawnia współmałżonka posiadającego oddzielne gospodarstwo rolne, do ubiegania się o wpis do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Za niezasadne uznał zarzuty o charakterze procesowym, gdyż ustalony w sprawie stan faktyczny oraz to, że organy nie kwestionowały prowadzenia przez małżonków osobno dwóch odrębnych gospodarstw rolnych, z których każde stanowiło samodzielną i zorganizowaną całość gospodarczą, były wystarczające do dokonania wykładni przepisu prawa materialnego i podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza również przepisów Konstytucji RP, w szczególności wymienionego w skardze art. 32, którego to zarzutu strona nie uzasadniła. Jednolita wykładnia art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów nie narusza zasady równości wobec prawa, gwarantuje bowiem jednakowe potraktowanie osób będących w takiej samej sytuacji prawnej, a brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż w przypadku gdyby o kolejny wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego wystąpił małżonek – mężczyzna, decyzja byłaby dla niego korzystna. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła D. F. Wyrok zaskarżyła w całości i wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Wnosząca skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania: - tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organy publiczne, w toku prowadzonego postępowania dopuściły się naruszenia art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 1 i § 4 k.p.a. przez niezebranie wystarczającego do należytego wyjaśnienia sprawy materiału dowodowego, w szczególności w odniesieniu do kwestii posiadania przez małżonków gruntów rolnych należących do majątku odrębnego skarżącej i nienależyte wyjaśnienie motywów wydanych w sprawie decyzji, - art. 141 § 1 w zw. z art.133 § 1 i art. 3 § 1 p.p.s.a. przez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia, w tym przesłanek, którymi WSA w toku kontroli legalności decyzji wydanych przez organy administracji publicznej uznał, że decyzje te są prawidłowe oraz nie odniesienie się do wszystkich podniesionych przez Skarżącą twierdzeń i zarzutów, przez co uzasadnienie wyroku jest zbyt lakoniczne i nie odpowiada określonym przepisami wymogom, 2) prawa materialnego, art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów w związku z art. 2 lit. a i b rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, pkt I i II załącznika I "definicje i objaśnienia do wykazu charakterystyk stosowanych przy wspólnotowych przeglądach struktury gospodarstw rolnych" do rozporządzenia Komisji We nr 1444/2002 r. z dnia 24 lipca 2002 r., art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków europejskiego funduszu rolnego na rzecz Rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2007 r. nr 64, poz.427), § 22 ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyjmowania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego programem rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 193, poz.1397), art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2008 r. nr 170, poz.1051). Zdaniem skarżącej art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów odnosi się tylko do małżonków, między którymi funkcjonuje wspólność majątkowa małżeńska, natomiast – jak stwierdza skarżąca – w przypadku rozdzielności majątkowej każdego z małżonków należy traktować jako odrębny, niezależny podmiot, tj. producenta rolnego. Jedno z małżonków nie jest uprawnione do współposiadania rzeczy należących do majątku współmałżonka ani do korzystania z tych rzeczy. Na rozprawie w dniu 11 czerwca 2014 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty skargi kasacyjnej podkreślając, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt P 40/12 jednoznacznie wynika, że art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji, a to powoduje, że skarga winna zostać uwzględniona. Odroczenie w czasie wejścia w życie wskazanego wyroku nie czyni zaskarżonego przepisu konstytucyjnym. Pełnomocnik organu wskazał na wiążący charakter i cel odroczenia w czasie wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt P 40/12 Trybunał Konstytucyjny RP orzekł art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r. poz. 86) w zakresie w jakim nie przewiduje dopuszczalności nadania osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne nie jest niezgodny z wynikającymi z art. 2 Konstytucji RP zasadami zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz poprawnej legislacji i jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP, tj. z upływem 18 miesięcy licząc od dnia 13 grudnia 2013 r. (Dz. U. 2013 r., poz. 1537). Możliwość określenia przez Trybunał Konstytucyjny terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu innego niż data ogłoszenia wyroku wynika wprost z art. 190 § 3 Konstytucji. Rozważając skutki takiego rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OSK 137/12) wyjaśnił, że "Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej przepisu ustawy ma ten skutek iż mimo, że obalone zostało w stosunku do niego domniemanie konstytucyjności, przepis ten winien być stosowany przez wymiar sprawiedliwości. Do nadejścia wskazanego terminu, uznany za niezgodny z Konstytucją przepis ustawy zachowuje moc obowiązującą, a zatem musi być przestrzegany i stosowany przez wszystkich jego adresatów." Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznał zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Przyjęta bowiem wykładnia spornego przepisu determinowała ustalenia faktyczne. Wskazać należy, że stan faktyczny ustalony w sprawie jest niesporny i ustalony w sposób pełny w odniesieniu do przedmiotu sprawy. Zakres niezbędnych ustaleń w postępowaniu o wpis i nadanie numeru wynikał z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie wzoru wniosku o wpis do ewidencji producentów oraz wzoru zaświadczenia o nadanym numerze identyfikacyjnym (Dz. U. z 2004 r. nr 10, poz. 91). W sprawie ustalono, że małżonkowie F. mają rozdzielność majątkową małżeńską od [...] lipca 2010 r. oraz, że H. F. został wpisany do rejestru producentów w dniu [...] marca 2004 r. i nadano numer identyfikacyjny - [...]. Należy podkreślić, że innych okoliczności w postępowaniu o wpis do ewidencji nie ustalono, bowiem brak jest podstaw do czynienia takich ustaleń i procedur pozwalających na jakiekolwiek postępowanie dowodowe. Organy nie negowały, że oboje małżonkowie prowadzą odrębne i niezależne gospodarstwa rolne, ale stały na stanowisku, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia nie ma to znaczenia, gdyż istotne jest pozostawanie w związku małżeńskim. Tym samym poczynione ustalenia pozwalają na podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Zatem zarzut naruszenia prawa procesowego poprzez poczynienie niepełnych ustaleń jest nie tylko wadliwie sformułowany, ale także bezzasadny, gdyż ustalenia obejmują wszystko to, co mogło być ustalone w sprawie o wpis i nadanie numeru. Zauważyć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny odraczając utratę mocy obowiązującej omawianego przepisu wyraźnie wyjaśnił, dlaczego tak czyni. Wskazał, że nie jest wystarczające dla przywrócenia stanu zgodności z Konstytucją wyeliminowanie art. 12 ust. 4 z ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, gdyż konieczna jest szersza interwencja ustawodawcy polegająca na opracowaniu przepisów, które będą przeciwdziałać nadużyciom i przyznają organom administracji kompetencje kontrolne w trakcie postępowania o wpis a także później po dokonaniu wpisu. To właśnie obecny brak uregulowania tych kwestii wywołał konieczność odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu uniemożliwiającego posiadanie odrębnych numerów identyfikacyjnych przez małżonków, między którymi została ustanowiona rozdzielność majątkowa. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku tegoż Sądu z dnia 4 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 108/14, że art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów jest nadal przepisem obowiązującym i musi być stosowany do 13 czerwca 2015 r. Z omawianego przepisu wynika, że "w przypadku małżonków /.../ nadaje się jeden numer identyfikacyjny; numer nadaje się temu z małżonków /.../, co do którego współmałżonek wyraził pisemną zgodę." Prawidłowa wykładnia przepisu nie pozwala na nadanie małżonkom dwóch numerów identyfikacyjnych także w sytuacji istnienia między nimi rozdzielności majątkowej i prowadzenia przez nich dwóch odrębnych gospodarstw rolnych, bowiem przepis nie przewiduje żadnych wyjątków od regulacji, że małżonkom nadaje się jeden numer identyfikacyjny. W tym stanie rzeczy, kiedy jeden z małżonków został wpisany do ewidencji i nadano mu numer producenta, zarzuty błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 12 ust. 4 ustawy wskazanej wyżej uznać należy za nieusprawiedliwione. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł stosownie do treści art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 490).