II OSK 2574/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie sędzia NSA Bożena Popowska /spr./ sędzia NSA Elżbieta Kremer Protokolant starszy inspektor sądowy Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D. G.-C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lipca 2011 r. sygn. akt III SA/Kr 313/11 w sprawie ze skargi D. G.-C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 28 lipca 2011 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie oddalił skargę D.G.-C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania i przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata L.B.-W. - Kancelaria Adwokacka Kraków ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania D. G.-C. od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] grudnia 2010 r., znak: [...] orzekającej o wymeldowaniu jej z pobytu stałego z budynku przy ul. [...] w K., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że Prezydent Miasta Krakowa w zaskarżonej decyzji orzekł o wymeldowaniu skarżącej z przedmiotowego lokalu uznając, iż nastąpiło opuszczenie budynku w rozumieniu przepisów art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Powyższą decyzję zaskarżyła D. G.-C. W obszernym uzasadnieniu wniesionego odwołania szczegółowo opisała sprawy rodzinne i swoją obecną sytuację życiową. Wymieniona nie zaprzecza, że po opuszczeniu mieszkania w budynku przy ul. [...] w K. nigdy ponownie w nim nie zamieszkała w sposób stały, jednocześnie potwierdza swoje przebywanie w innych lokalach, w różnych miejscowościach, u znajomych i członków najbliższej rodziny. Podnosząc niedobrowolność opuszczenia ww. budynku, którego powodem - jak podaje - było naganne zachowanie J.C. oraz trudne warunki mieszkaniowe (brak wody, gazu, prądu oraz mediów), Odwołująca wskazuje na zamiar stałego przebywania w domu byłego męża. D. G.-C. informuje o zawisłej w Sądzie z wniosku J. C. sprawie o eksmisję, nieskutecznych działaniach, które podjęła w związku z naruszaniem Jej dóbr osobistych oraz o wniosku jaki złożyła w Ośrodku Mieszkalno - Rehabilitacyjnym Polskiego Związku Niewidomych w O., w celu uzyskania mieszkania, w którym – jak podała - będzie miała zapewnioną całodobową opiekę. Prosi Wojewodę Małopolskiego o pomoc w uzyskaniu lokalu socjalnego, podnosi kwestię swojej bezdomności i wnosi o zmianę decyzji organu I instancji. W kolejnym piśmie z dnia [...] stycznia 2011 r. (z treści powyższego pisma wynika, iż stanowi ono uzupełnienie wniesionego wcześniej odwołania) podnosi, że przez 10 lat małżeństwa z J. C. pomagała mężowi w wykończeniu domu przy ul. [...] w K. i w pomnażaniu jego majątku, natomiast po rozwodzie, były mąż z konkubiną pozbawili Ją możliwości korzystania z mieszkania, zmuszając do opuszczenia domu. Podaje, iż z uwagi na przedłużające się w Sądzie sprawy (takie jak podział majątku dorobkowego, rozpoczęta sprawa o eksmisję) oraz niniejsze postępowanie odwoławcze, zmuszona jest "poniewierać się" w różnych miejscach, "przemieszczając się od znajomych mieszkających w Świnoujściu, Szczecinie, Warszawie, Ustroniu Śląskim do członków rodziny". Z uwagi na brak środków finansowych na zakup lub wynajem lokalu, oraz stan zdrowia (wymaga spokoju i stabilizacji mieszkaniowej), ponawia prośbę o pomoc Wojewody Małopolskiego w przydziale lokalu socjalnego. Wnosi jak w odwołaniu. Po rozpoznaniu sprawy, organ odwoławczy podniósł, co następuje: Działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K. p. a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, po zapoznaniu się z całością akt sprawy oraz treścią wniesionego odwołania organ uznał, iż brak jest podstaw do uchylenia czy zmiany zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta Krakowa. Zdaniem organu, opuszczenie miejsca pobytu stałego - jak prawidłowo organ I instancji ustalił -wynikało z własnej woli Odwołującej się, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Oceniając działania organu I instancji w rozpatrywanej sprawie, nie można, zdaniem Wojewody Małopolskiego, zarzucić Prezydentowi Miasta Krakowa ani nie zebrania i nie rozpatrzenia całego "materiału dowodowego" wbrew postanowieniom zawartym w przepisach artykułów 7 i 77 § l K.p.a., ani też jego błędnej oceny (art. 80 K.p.a.), a więc naruszenia przepisów art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na merytoryczny wynik przedmiotowej sprawy meldunkowej. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji w oparciu o zebrany materiał dowodowy właściwie ocenił stan faktyczny i prawidłowo rozstrzygnął sprawę, mając na uwadze, iż wymeldowanie jest konsekwencją wcześniejszego opuszczenia budynku, a właśnie taka sytuacja zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Z wyjaśnień D. G.-C. jednoznacznie wynika, że D. G.-C. dobrowolnie opuściła Ona dotychczasowe miejsce pobytu stałego, zamieszkała w innym lokalu, gdzie (jak wskazuje treść odwołania) nadal koncentruje swoje najważniejsze sprawy życiowe. Po wyprowadzeniu się, mimo swobodnego dostępu do budynku przy ul. [...] w K., D. G.-C. nigdy ponownie w budynku tym nie zamieszkała z zamiarem stałego przebywania. Wymieniona - jak sama przyznała - w przedmiotowej nieruchomości bywa jedynie wówczas, gdy ma coś do załatwienia w Krakowie - odwiedziny znajomych, sprawy służbowe. D. G.-C. nie widzi możliwości zamieszkiwania w powyższym budynku w sposób stały (jak podała - zamieszkiwanie utrudnia Jej były mąż), dlatego wystąpiła o przydział pokoju w Ośrodku Mieszkalno-Rehabilitacyjnym Polskiego Związku Niewidomych w O. Fakt niezamieszkiwania w sposób stały Odwołującej się pod wskazanym wyżej adresem, potwierdził powołany na świadka syn A. G. Opisane powyżej okoliczności pozostają w zbieżności z oświadczeniem wnioskodawcy J. C. oraz pozostałymi dowodami, które organ I instancji dopuścił w sprawie, takimi jak zeznania świadków czy wyniki kontroli dyscypliny meldunkowej, w trakcie której Komisariat Policji [...] w K. ustalił, że D. G.-C. nie mieszka i nie przebywa w miejscu stałego zameldowania od kilku lat. Ponadto, jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie (potwierdza to także treść wniesionego odwołania), obecnie Pani D. G.-C. nie ma zamiaru powrócić do miejsca stałego zameldowania, gdyż zainteresowana jest uzyskaniem innego samodzielnego mieszkania. Zameldowanie w lokalu, podkreśla organ, służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w tym lokalu (art. 9 ust. 2 b ustawy). Czynność zameldowania potwierdza jedynie istniejący stan faktyczny i ma charakter wtórny do zaistniałych wcześniej zdarzeń. Skoro zatem osoba sama opuszcza miejsce pobytu stałego, koncentrując swoje centrum życiowe od kilku lat w innym miejscu, to naturalną konsekwencją tej czynności jest obowiązek wymeldowania się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła D.G.-C. W skardze zarzuciła, że organ I instancji naruszył jej prawa rzeczowe, gdyż orzekł o wymeldowaniu mimo, iż miała wyrokami sądowymi zagwarantowane prawo do korzystania z wydzielonej części budynku. Zaprzecza, jakoby nie mieszkała w przedmiotowym lokalu, podnosi, iż ma tam swoje rzeczy, lecz były mąż doprowadził do niemożności korzystania z tego lokalu, odłączając media. Wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę w wyroku z dnia 28 lipca 2011 r. wskazał, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, spełnienie wskazanej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Koniecznym jest zatem dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana. Niezbędnym w tej kwestii jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca faktycznie nie zamieszkuje w miejscu zameldowania. Mieszkanie jest bowiem tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe. Jest to więc lokal, w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe, a takim miejscem dla skarżącej nie jest budynek przy ul. [...] w K., gdzie nie zamieszkuje, co sama przyznała, lecz przebywa w nim jedynie wtedy gdy ma coś do załatwienia w Krakowie. Mimo możliwości swobodnego dostępu do budynku skarżąca po opuszczeniu go, nigdy nie powróciła z zamiarem stałego zamieszkiwania, co sama potwierdza. Nie deklaruje nawet chęci powrotu, lecz stara się o przydział pokoju w Ośrodku Mieszkalno-Rehabilitacyjnym Polskiego Związku Niewidomych w O. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że zachodziły ustawowe przesłanki do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącej, ponieważ opuściła przedmiotowy budynek, a nadto w związku z dużym konfliktem pomiędzy skarżącą, a jej byłym mężem, brak jest realnych możliwości powrotu do niego, a zatem organy były uprawnione do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W skardze kasacyjnej reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika D. G.-C. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie: 1.prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżąca sama dobrowolnie opuściła miejsce pobytu stałego, po za nim koncentruje swoje najważniejsze sprawy życiowe, nie deklaruje chęci powrotu jak również nie ma takiego zamiaru, gdy tymczasem o dobrowolności w zachowaniu skarżącej mowy być nie może, chce wrócić do miejsca stałego pobytu i nie ma zamiaru ani woli przebywać w innym miejscu, a przyczyną jego opuszczenia było bezprawne, naganne zachowanie byłego męża, 2. przepisów postępowania, tj. art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. mających istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na pominięciu ustaleń faktycznych w przedmiocie okoliczności, które spowodowały opuszczenie przez skarżącą miejsca stałego pobytu a uznanie, że zachowanie było dobrowolne, gdy tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca opuściła miejsce stałego pobytu wskutek bezprawnych działań byłego męża, który podjętymi czynnościami zmusił ją do opuszczenia lokalu. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, działający przez profesjonalnego pełnomocnika J. C. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zwrot kosztów postępowania wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi kasacyjnej należy uznać za nieusprawiedliwione. Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem Skarżącego, Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez niewłaściwe jego zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z uzasadnienia zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego wynika jednak, że skarżąca kasacyjnie uchybienia Sądu I instancji upatruje w tym, że Sąd ten nie zauważył, iż organ odwoławczy dokonał nieprawidłowych ustaleń faktycznych. Sąd przyjął bowiem, że skarżąca sama dobrowolnie opuściła miejsce pobytu stałego, gdy tymczasem o dobrowolności w zachowaniu skarżącej mowy być nie może. Uwzględniając powyższe oraz wyjaśnienie dotyczące zarzutu naruszenia prawa procesowego stwierdzić należy, że w istocie w skardze kasacyjnej wskazuje się na uchybienia dotyczące ustaleń faktycznych, których efektem było niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy. Orzekający NSA zauważa, że ustalenia faktyczne nie mogą być kwestionowane poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie (por. wyrok NSA z 19.02.2009 r., sygn. akt II OSK 270/08, Legalis, podobnie wyrok NSA z 22.07.2011 r., sygn. akt I OSK 1322/10, Legalis, także R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., C. H. Beck 2011 r., zwł. ss. 637 i 638). Nadto, zarzut nieprawidłowych ustaleń faktycznych, poczynionych przez organ odwoławczy i zaakceptowanych przez Sąd I instancji, winien być podnoszony w związku naruszeniem przez Sąd art. 141 § 4 P.p.s.a., określającym wymogi uzasadnienia wyroku. Naruszenia tego przepisu P.p.s.a. nie wskazano. Jednak kierując się poglądem wyrażonym w uchwale NSA z 26.10.2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (cbois), o obowiązku rozpoznania zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych, orzekający w niniejszej sprawie NSA odniesie się do argumentacji skargi kasacyjnej. Przepisy art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 193, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zobowiązują organ gminy do wydania decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis ten określa więc przesłanki, po spełnieniu których właściwy organ administracji może orzec o wymeldowaniu danej osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Aby było to możliwe, właściwy organ gminy musi ustalić, że strona w sposób trwały i dobrowolny opuściła miejsce swojego zamieszkania, opuszczenie to trwało ponad 3 miesiące, a strona nie wymeldowała się. Przepisy o zameldowaniu służą celom ewidencyjnym i mają na celu potwierdzenie rzeczywistego pobytu w lokalu. Nie mogą one zatem służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa. Uwzględniając powyższą regulację prawną, należy stwierdzić, że ustalony stan faktyczny sprawy pozwalał organowi odwoławczemu na stwierdzenie, iż skarżąca opuściła na dłużej niż 3 miesiące miejsce stałego pobytu w lokalu położonym przy ul. [...] w K. i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przy czym zgodzić się należy z organem również co do ustalenia, że opuszczenie w/w lokalu nastąpiło dobrowolnie, choć w związku z nagannym zachowaniem J. C. Jednak skarżąca nigdy nie powróciła do tego lokalu z zamiarem stałego zamieszkiwania. Wręcz przeciwnie, skarżąca zainteresowana była przydziałem innego lokalu. Spełnione zatem zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co obligowało właściwy organ administracji publicznej do wydania decyzji o wymeldowaniu. Prawidłowo zatem uznał Sąd I instancji, iż decyzja organu o wymeldowaniu D.G.-C. nie narusza art. 15 ust. 2 ustawy. Powyższe ustalenia znajdują oparcie w licznych dowodach wymienionych i opisanych przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji: zeznaniach i wyjaśnieniach skarżącej oraz jej syna, uczestnika J. C. oraz sąsiadów. Na prawidłowość ustaleń odnośnie innego centrum życiowego wskazuje też adres korespondencyjny skarżącej w B. oraz zaświadczenie Wójta Gminy O. z oraz Urzędu Miejskiego w O. – oba z [...].11.2009 r., wskazujące na zamieszkanie skarżącej w B. ul. [...]. Potwierdzeniem powyższych ustaleń jest też informacja z Komisariatu Policji z [...].07.2010 r., iż skarżąca nie mieszka i nie przebywa w lokalu położonym przy ul. [...] w K. "od kilku lat". Nie ma przy tym decydującego znaczenia fakt, że w lokalu którego dotyczy postępowanie, pozostały rzeczy stanowiące osobistą własność skarżącej. Ewentualny spór o prawo własności tych przedmiotów i żądanie ich wydania mógłby rozstrzygnąć sąd powszechny w odpowiednim postępowaniu. Fakt pozostawienia takich rzeczy nie przesądza jednak o istnieniu – czy też braku – przesłanek z art. 15 ust. 2 powołanej ustawy do wymeldowania osoby, która opuściła stałe miejsce zamieszkania (por. wyrok NSA z 07.03.2013 r., sygn. akt II OSK 2122/11, cbois). Zameldowanie w określonym miejscu ma charakter wyłącznie porządkowy, nie jest związane z rozstrzyganiem uprawnień do lokalu i stwierdza jedynie fakt przebywania osoby w tym lokalu (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, publ. Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716). Jeżeli więc skarżąca od kliku lat faktycznie nie mieszka w spornym lokalu, to utrzymywanie jej zameldowania stwarzałoby fikcję prawną niezgodną z rzeczywistym stanem. W tym stanie rzeczy, ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione, na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.