II SA/Po 32/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi F.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2010r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego; uchyla zaskarżoną decyzję. /-/T. Świstak /-/J. Zieliński /-/J. Szaniecka Po rozpatrzeniu wniosku F. G. Burmistrz Gminy i Miasta O. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] przyznał wnioskodawczyni bezterminowo zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,- zł począwszy od dnia 1 listopada 2010 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła F. G. kwestionując datę, od której został przyznany jej zasiłek. Odwołująca wyjaśniła, iż po otrzymaniu orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw. Orzekania o Niepełnosprawności w O. W. o stopniu niepełnosprawności z dnia 27 sierpnia 2007 r., złożyła odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Wielkopolskim, który orzeczeniem z dnia 20 października 2007 r. utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Wyrokiem z dnia 11 marca 2008 r. Sąd Rejonowy Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Wielkopolskim w ten sposób, że zaliczył odwołującą do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ustalając, iż niepełnosprawność powstała w 2000 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od około 6 miesięcy od dnia 20 lutego 2008 r. Zdaniem odwołującej się wyrok sądu uprawomocnił się w dniu 28 października 2010 r. W związku powyższym F. G. wniosła o wyrównaniu zasiłku pielęgnacyjnego od czerwca 2007 r. gdyż od 2007 r. do 2010 r. trwało postępowanie w sprawie stwierdzenia stopnia niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] 2010 r. , nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, iż zgodnie z treści art. 24 usta 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Powołując się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 listopada 2008 r. o sygn. akt II SA/Łd 500/08, Kolegium wyjaśniło, że nie jest możliwe przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego za okres wsteczny, poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie świadczenia, niezależnie od przyczyny późnego złożenia wniosku. W tej sytuacji, wobec złożenia wniosku w listopadzie 2010 r. zasadnym było przyznanie przedmiotowego świadczenia od dnia 1 listopada 2010 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu F. G. powołując się na art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wniosła o wyrównanie przyznanego jej zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 29 czerwca 2007 r. to jest od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie i ustalenie stopnia niepełnosprawności do Powiatowego Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrowie Wlkp. Zdaniem skarżącej jej wniosek o wyrównanie świadczenia jest o tyle uzasadniony, że stopień jej niepełnosprawności został ustalony dopiero wyrokiem Sądy Rejonowego Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 11 marca 2008 r. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., sąd administracyjny uchyla akt administracyjny, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), to jest z naruszeniem art. 24 ust. 2 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. Nr 139, poz. 992 z 2006 r. ze zm.) polegającym na jego niezastosowaniu w sprawie. W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż jedynym przepisem regulującym moment ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych jest art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stanowiący, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, prawo to odnośnie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, może być ustalone z datą wcześniejszą niż miesiąc, w którym wpłynął wniosek o jego przyznanie. Przesądza o tym art. 24 ust. 2a, który w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. stanowił, iż jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Analiza zarówno uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 2 grudnia 2010 r., jak i odpowiedzi na skargę złożonej przez ten organ pozwala przy tym na konstatację, iż organ odwoławczy "przeoczył" zmiany stanu prawnego jakie zaistniały w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 23 października 2007 r., sygn. P 28/07 (Dz. U. Nr 200, poz. 1446 z 2007 r.), w którym Trybunał orzekł, iż art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630 oraz z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720 i Nr 109, poz. 747) w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i dokonanej w następstwie tegoż wyroku nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. poz.1456) zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 2 stycznia 2009 r. do art. 24 dodany został ust. 2a stanowiący, iż jeżeli osoba w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności złoży wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z tych też przyczyn za całkowicie nietrafne uznać należy powołanie się przez organ na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 listopada 2008 r. o sygn. akt II SA/Łd 500/08 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), albowiem orzeczenie to zapadło na gruncie odmiennego stanu prawnego, to jest przed dodaniem do art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ust. 2a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze winno dokonać oceny żądania strony ustalenia jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od czerwca 2007 r. pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dla ustalenia prawa do świadczenia z datą wskazaną przez wnioskodawczynię. W ocenie Sądu dokonanie takowej oceny winno musi być przy tym poprzedzone uzupełnieniem postępowania dowodowego poprzez przeprowadzenie dowodu z akt sprawy o ustalenie stopnia niepełnoprawności F. G. na okoliczność daty złożenia przez nią wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, przebiegu postępowania sądowego w sprawie (ze szczególnym uwzględnieniem faktu, czy wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 11 marca 2008 r., sygn. [...] uprawomocnił się w I instancji, czy też był przedmiotem postępowania apelacyjnego, daty wydania orzeczenia kończącego postępowanie sądowe w sprawie oraz daty złożenia przez F.G. wniosku o stwierdzenie prawomocności i wydanie jej odpisu orzeczenia z dnia 11 marca 2008 r.). Dopiero bowiem poczynienie wskazanych powyżej ustaleń faktycznych pozwoli na ocenę dochowania przez składającą wniosek materialnoprawnego terminu wskazanego w art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych od czego uzależniona jest możliwość ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z datą inną niż wynikająca z ustanawiającego zasadę generalną ustalania prawa do świadczeń rodzinnych art. 24 ust. 2 tej samej ustawy. Wyniki poczynionych ustaleń faktycznych i prawnych organ winien uzewnętrznić w spełniającym wymogi określone w art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnieniu decyzji administracyjnej, w którym przedstawiając uzasadnienie prawne decyzji winien precyzyjnie i wyczerpująco przedstawić i uargumentować przyjętą wykładnię art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności interpretację pojęcia "daty wydania orzeczenia" w rozumieniu powyższego przepisu, przy czym przy dokonywaniu tej wykładni winien uwzględnić wymóg, by ryzyka nieprawidłowego działania aparatu administracyjnego i wymiaru sprawiedliwości, w postaci nieterminowości w działaniu lub błędnego dokonania oceny niepełnosprawności nie przerzucać na osobę ubiegającą się o zasiłek (por. uzasadnienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. P 28/07 i z dnia 15 listopada 2010 r., sygn. P 32/09, obydwa dostępne w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 322153 i 613880). Organ winien również dokonać oceny prawnej faktu, iż jak wynika z treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 11 marca 2008 r. F. G. została wprawdzie zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a niepełnosprawność powstała w 2000 r., to jednak ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od około 6 miesięcy od dnia 20 lutego 2008 r. Podkreślić należy, iż oceny takowej nie może dokonać Sąd, albowiem na obecnym etapie postępowania i wobec braku poczynienia w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu byłaby ona przedwczesna, a nadto równoznaczna z zastąpieniem przez sąd jurysdykcji zastrzeżonej organom administracyjnym, których działanie sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem, a których w rozstrzyganiu spraw nie zastępuje (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09, z dnia 13 lutego 2007r. sygn. akt II OSK 12/06 i z dnia 20 grudnia 2006r. sygn. akt I FSK 259/06 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stąd też zasadnym było uwzględnienie skargi i uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.. zaskarżonej decyzji. /-/ T. Świstak /-/ J. Zieliński /-/ J. Szaniecka