I OSK 1858/11
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2013-03-28
Skład orzekający: Irena Kamińska, Aleksandra Łaskarzewska, Jerzy Solarski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości lub ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu podlega zwrotowi na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany po wejściu w życie tej ostatniej ustawy, ale przed upływem terminów określonych w art. 137 ust. 1 tej ustawy?Ratio decidendi
Nieruchomość wywłaszczona na podstawie przepisów starszych ustaw (z 1958 r. lub 1985 r.) nie podlega zwrotowi na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, nawet jeśli nastąpiło to po upływie terminów określonych w art. 137 ust. 1 tej ustawy. Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia prawo do żądania zwrotu nieruchomości wygasa, a późniejsza zmiana jej przeznaczenia nie wpływa na tę kwestię.Stan faktyczny
Spadkobiercy dawnej właścicielki wystąpili o zwrot nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa pod rozbudowę Zakładów Mechanicznych. Organy administracji odmówiły zwrotu, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, mimo że budowa zakończyła się po upływie 10 lat od wywłaszczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że realizacja celu wywłaszczenia, nawet z uchybieniem terminów, uniemożliwia zwrot nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną od tego wyroku.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia del. NSA Jerzy Solarski, Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski, po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2569/10 w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Wyrokiem z dnia 6 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2569/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. B. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2010 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] odmawiającą zwrotu nieruchomości położonej w Warszawie, dzielnicy Ursus, przy ul. P. (dawniej S.) o pow. 1657 m2, stanowiącej obecnie część działki ew. Nr [...] z obrębu 2-09-09, przejętej z mocy decyzji Urzędu m.st. Warszawy z dnia [...] październia 1975 r.
W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał następujący stan faktyczny i prawny:
Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] 1998 r., znak: [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Zakłady Przemysłowe [...] z siedzibą w Warszawie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu 2-09-09.
Pismami z dnia 12 lutego 2008 r. i z dnia 22 lutego 2008 r. spadkobiercy dawnej właścicielki wystąpili o zwrot nieruchomości stanowiącej dawną działkę nr 30 z obrębu 4, będącej obecnie częścią działki nr [...], przejętej na rzecz Skarbu Państwa pod rozbudowę i modernizację Zakładów Mechanicznych [...].
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Prezydent m.st. Warszawy odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z decyzją lokalizacyjną z dnia [...] maja 1975 r. przedmiotowa nieruchomość przeznaczona została pod rozbudowę i modernizację Zakładów Mechanicznych [...]. Rozbudowa ta realizowana była jako obiekt zamknięty w oparciu o plan rozbudowy zakładów. Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca część działki ew. nr [...] znajduje się w środku kompleksu terenów przemysłowych. Na nieruchomości tej został wzniesiony budynek nr 270, którego budowa została zapoczątkowana przed upływem 7 lat od dnia wywłaszczenia oraz przed upływem lat 10 zrealizowano większość prac budowlanych dotyczących przedmiotowego obiektu na które składa się budowa I, II i części III sekcji.
Od decyzji powyższej odwołanie złożyła M. B..
Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] października 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że z zebranego przez organ I instancji materiału dokumentacyjnego wynika, że na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany cel na jaki została ona wywłaszczona i wykorzystywana była ona zgodnie z celem przeznaczenia przez kilkadziesiąt lat.
W skardze na powyższą decyzję, skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. B. zarzuciła organowi naruszenie art. 7, 8, 9 i 10 oraz art. 77, 80 i 81 K.p.a., a także art. 137 w zw. z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 2007 r. o gospodarce nieruchomościami.
Zwrócono uwagę, że w świetle art.137 ust. 1 pkt. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami dla przyjęcia realizacji celu wywłaszczenia niewystarczającym jest realizacja większości prac budowlanych. Zgodnie z uzasadnieniem decyzji III sekcja budowy hali 270 została oddana do eksploatacji 28 lutego 1986 r., cały budynek oddano do eksploatacji 20 maja 1986 r., tj po terminie z art. 137 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zwrócono uwagę na fakt, że rozbudowa ZM Ursus była realizowana jako obiekt zamknięty, realizacja rozbudowy zakładów miała miejsce w latach 1976 - 1991.
Stwierdzono, że nie istnieje podmiot prawny na rzecz na rzecz którego dokonano wywłaszczenia, późniejsi użytkownicy wieczyści nabyli prawo po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na terenie objętym planem realizacyjnym znajdują się hale które są wynajmowane do bardzo różnych celów, niezwiązane z zakresem działalności ZM [...] czy ich następców prawnych tj. hale telewizyjne, magazyny składy celne. Niektóre z nich znajdują się w stanie ruiny. Taki stan rzeczy nie świadczy żadną miarą o rozbudowie i modernizacji czegokolwiek.
Przyjąć zatem należało, że cel wywłaszczenia nieruchomości o pow. 1675 m nie został zrealizowany.
Rozpoznając skargę Sąd I instancji wskazał, iż ze zgromadzonej w niniejszej sprawie dokumentacji wynika, iż przedmiotowa nieruchomość przeznaczona została częściowo pod budowę obiektu budowlanego nr 270, a częściowo pod ulicę. Obecnie na nieruchomości znajduje się fragment budynku, ogrodzenia oraz ulica P. wraz z urządzeniami technicznymi tj. wodociągiem, kanalizacją, przewodem telekomunikacyjnym oraz przewodami instalacji ciepłowniczej. Ponadto na nieruchomości tej wzniesiony został budynek nr 270, którego budowa została zapoczątkowana przed upływem 7 lat od dnia wywłaszczenia oraz przed upływem lat 10 zrealizowano większość prac budowlanych dotyczących przedmiotowego obiektu na które składa się budowa I, II i części III sekcji. Sąd podkreślił, że podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest ustalenie, że stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Istota zbędności polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był zrealizowany, natomiast wskazane w ustawie terminy stanowią dopełnienie przesłanki zbędności. Jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła, nawet jeśli cel zrealizowany został z uchybieniem terminów, o których mowa w art. 137 u.g.n.
Sąd I instancji zauważył też, że rozbudowa Z.M. [...] realizowana była jako obiekt zamknięty i ze względu na swój rozmiar, przeprowadzana była etapami. Jak wynika natomiast z akt sprawy, przedmiotowa nieruchomość znajduje się w środku kompleksu terenów przemysłowych Zakładów Mechanicznych [...]. Realizacja zatem celu wywłaszczenia na terenie zamkniętym, obejmującym swym obszarem m.in. sporną działkę nr [...], stanowi spełnienie przesłanki wywłaszczeniowej, co uniemożliwia jej zwrot następcom prawnym byłej właścicielki nieruchomości.
Zdaniem Sądu organy nie naruszyły prawa, a skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. B., reprezentowana przez adwokata, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i zasądzenia kosztów postępowania. Skarga kasacyjna oparta została o obie podstawy z art. 174, a wyrokowi zarzucono:
I. Naruszenie prawa materialnego tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 151 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonych decyzji pomimo naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, polegającego na błędnej wykładni art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1997 r., nr 115, poz. 741 ze zm.) i uznanie, że nie ma podstaw do zastosowania w/w przepisów, gdyż budowa na przedmiotowej nieruchomości została zapoczątkowana przed upływem 7 lat od dnia wywłaszczenia oraz przed upływem lat 10 zrealizowano większość prac budowlanych dotyczących przedmiotowego obiektu, co doprowadziło do oddalenia skargi.
II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie art. 106 § 3 i 4 P.p.s.a. poprzez pominięcie w toku rozpoznania sprawy okoliczności powszechnie znanych, niewymagających dowodu, wskazujących na to, że nie doszło do realizacji celu na jaki wywłaszczono nieruchomość z powodu kondycji finansowej podmiotu będącego beneficjentem tegoż wywłaszczenia, a następnie jego upadłości wskutek czego doszło do nieprawidłowej oceny, że cel wywłaszczenia był realizowany;
2. naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwą konstrukcję uzasadnienia wyroku polegającą na niezawarciu w nim podstawy prawnej rozstrzygnięcia a przede wszystkim jej wyjaśnienia oraz brak odniesienia się do stanowiska skarżącej w pismach procesowych w tym zarzutów przedstawionych w skardze, co uniemożliwia kontrolę instancyjną wyroku i zbadanie, na jakiej podstawie Sąd oddalił skargę.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, iż spełnione zostały przesłanki określone w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc nie można było oddalić skargi. Art. 137 definiuje w istocie pojęcie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Według tego unormowania o zbędności należy mówić wówczas gdy: a) pomimo upływu 7 lat od daty decyzji nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu albo b) gdy mimo upływu 10 lat cel ten nie został zrealizowany. W przedmiotowej zaś sprawie ewidentnie mamy do czynienia ze spełnieniem przesłanki drugiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał bowiem w uzasadnieniu, iż przed upływem 10 lat od daty wydania decyzji zrealizowano większość prac budowlanych. Jednak prace te nie doprowadziły realizacji całej inwestycji polegającej na rozbudowie i modernizacji Zakładów Mechanicznych [...]. A więc nieruchomość należy uznać za zbędną w trybie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto nie jest realizacją celu wywłaszczenia prowadzenie na nieruchomości produkcji przez firmę inną niż Zakłady Mechaniczne [...], co w tej chwili ma miejsce. Skarżąca podniosła też, iż w prowadzonym postępowaniu administracyjnym nie doszło w ogóle do zbadania, czy przedmiot wywłaszczenia wykorzystano zgodnie z celem wywłaszczenia i czy jakakolwiek część działki stała się zbędna w myśl art. 137. Organ odwoławczy wyjaśnił bowiem, że w rozpoznawanej sprawie nawet w przypadku ustalonej zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej brak jest podstaw do zastosowania art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż nawet jeżeli przyjąć, że cel, na który nieruchomość została wywłaszczona zrealizowany został z uchybieniem terminów, to na dzień dzisiejszy nie ma realnej możliwości dokonania zwrotu. Wskazać. należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości następstwa prawnego po ZM [...] oraz ZPC [...] S.A., w tym w szczególności w odniesieniu do możliwości korzystania z uprawnień wynikających z decyzji stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wywłaszczenia. Tym samym więc konieczne było w toku postępowania administracyjnego zbadanie, czy zachodzi następstwo w opisanym wyżej zakresie, gdyby bowiem okazało się, że następstwa takiego nie da się wykazać, to wówczas decyzja lokalizacyjna odnosząca się do rozbudowy konkretnego przedsiębiorstwa państwowego, w obecnych okolicznościach musiałaby niewątpliwe zostać uznana za dokument wyłącznie o charakterze historycznym. Do badania tego stanu uprawniony był Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 106 § 3 i 4 P.p.s.a. Zbadanie tych okoliczności należy uznać za niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości, gdyż istotą przedmiotowego postępowania jest ustalenie, czy cel określony w decyzji wywłaszczeniowej został spełniony. Ponadto zdaniem pełnomocnika skarżącej uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymagań z art. 141 § 4 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę M. B. sprowadził uzasadnienie wyroku do stwierdzenia, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Nie wskazano przy tym podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia, a jego uzasadnienie oparto wyłącznie na wyrażeniu aprobaty wobec stanowiska zajętego przez organ w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie zauważyć należy, iż przepis art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 ustawy P.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji.
Rozpoznając zarzuty postawione orzeczeniu Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za niezasadne.
W przedmiotowej sprawie skargę kasacyjną oparto o obie podstawy z art. 174 ustawy P.p.s.a. W takim przypadku Sąd odwoławczy najpierw bada zasadność zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż tylko wtedy gdy stan faktyczny został prawidłowo ustalony, lub nie został podważony, można przejść do badania zarzutów naruszenia prawa materialnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można za usprawiedliwiony uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie i te wymagania spełnia zaskarżony wyrok. W szczególności, oprócz przytoczenia stanu ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej zawiera on ocenę zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności. Wyjaśnienie zaś podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu odnosi się do istotnych dla sprawy okoliczności. Wymagane jest bowiem by uzasadnienie wyroku stanowiło logiczną, zwartą całość a jednocześnie by było ono jedynie syntezą stanowiska sądu. Uzasadnienie wyroku sporządzone przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie wymogom powyższym w pełni odpowiada.
Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 106 § 3 i 4 ustawy P.p.s.a. Wskazać należy, że co do zasady sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, może jedynie - co jest pozostawione uznaniu sądu - przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wyjaśnić należy, że skorzystanie z regulacji zawartej w art. 106§3 P.p.s.a. jest uprawnieniem Sądu, z którego może, ale nie musi skorzystać. Zarzut naruszenia art. 106§3 P.p.s.a. może zostać skutecznie podniesiony jedynie wówczas, gdy sąd administracyjny przeprowadzi postępowanie dowodowe, a skarżący wykaże, że zastosowane przez sąd kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędne. Zarzut nieprzeprowadzenia z urzędu postępowania dowodowego nie znajduje oparcia w przepisach prawa.
W okolicznościach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się także istnienia faktów powszechnie znanych, które sąd winien wziąć pod uwagę z urzędu, zważywszy na ich istotność dla rozstrzygnięcia
Przechodząc następnie do oceny zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podkreślić należy, że w ramach tej podstawy skargi kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei w myśl art. 137 ust. 1 ww. ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się / ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2). Podkreślenia wymaga przy tym, iż na ocenę zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie ma wpływu to, z jakiego powodu nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia, a celu wywłaszczenia określonego w decyzji nie należy interpretować rozszerzająco. Zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu trzeba oceniać przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości.
Przedmiotowa nieruchomość, stanowiąca obecnie część działki nr. [...] zgodnie z zapisem planu realizacyjnego zagospodarowania terenu Zakładów Mechanicznych [...] z 1980 r. przeznaczona została częściowo pod budowę obiektu budowlanego nr 270, a częściowo pod ulicę. Na nieruchomości znajduje się fragment budynku nr 270, ogrodzenia oraz ulica P. wraz z urządzeniami technicznymi tj. wodociągiem, kanalizacją, przewodem telekomunikacyjnym oraz przewodami instalacji ciepłowniczej. Budowa budynku została zapoczątkowana przed upływem 7 lat od dnia wywłaszczenia, a przed upływem lat 10 zrealizowano większość prac budowlanych dotyczących przedmiotowego obiektu. Przyjąć zatem należy, iż rzeczywiście realizacja przedmiotu wywłaszczenia nastąpiła po upływie 10 lat od momentu wywłaszczenia, jednakże podkreślenia wymaga, iż okoliczność ta pozostaje bez wpływu na prawidłowość decyzji i orzeczeń zapadłych w przedmiotowej sprawie.
Podkreślenia wymaga bowiem, iż w rozpatrywanej sprawie wywłaszczenia dokonano na podstawie art. 2 oraz 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Artykuł 34 ust. 1 tej ustawy stanowił, że nieruchomość wywłaszczona w trybie tej ustawy podlegała zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeżeli właściwy organ ustalił, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie. Ustawa ta nie kreśliła zatem jakiegokolwiek terminu na zrealizowanie celu wywłaszczenia. Podobnie, regulowała tę kwestię ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu. Przepis art. 69 ust. 1 tego aktu stanowił, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zauważyć trzeba, iż w niniejszej sprawie cel wywłaszczenia, który badany być musi w odniesieniu do przedmiotu żądania został zrealizowany pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu. W świetle powołanego wyżej art.. 69 ust. 1 ustawy nie mogło więc mieć żadnego znaczenia ile lat po wywłaszczeniu nastąpiła realizacja tego celu. Skoro nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia, to prawo byłego właściciela (bądź jego spadkobierców) do żądania jej zwrotu wygasło. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przyjąć, że po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i określeniu w art. 137 ust. 1 szczegółowych przesłanek zbędności, nieruchomość, która nie była zbędna przed 1 stycznia 1998 r., stała się automatycznie taką od momentu wejścia w życie tej ustawy. Niemożliwe zatem jest przyjęcie, że roszczenie byłego właściciela o zwrot odżyło i stało się aktualne.
Nie ma przy tym znaczenia, że po realizacji celu wywłaszczenia nieruchomość była wykorzystywana w inny sposób i przez podmiot na rzecz którego wywłaszczenie nie nastąpiło. Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami, dlatego prawo to – w zakresie jego wykonywania – poddane jest tylko takim ograniczeniom, jakim poddawane jest prawo własności przysługującego każdemu innemu podmiotowi (por. wyroki NSA z dnia 17 maja 2010 r., I OSK 1025/09, LEX nr 594843, z dnia 13 stycznia 2010 r., I OSK 471/09, LEX nr 595395, z dnia 27 sierpnia 2009 r., I OSK 1138/08, LEX nr 552276). Zatem jeżeli cel wywłaszczenia został osiągnięty, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia
Przepis art. 137 ust.1 i art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997r. nie miał zatem zastosowania w niniejszej sprawie ( por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 2098/10).
Mając na uwadze powyższe, uznając, iż zaskarżony wyrok nie naruszał żadnego ze wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło