II FZ 511/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Babiarz, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 117/11 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 31 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku od gier za okres od stycznia do lipca 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 117/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, odmówił M. Sp. z o.o. z siedzibą w K., przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izb Celnej w B. z dnia 31 stycznia 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od gier za styczeń 2010 r., 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka prowadzi działalność gospodarczą związaną z grami na automatach i grami na automatach o niskich wygranych, a także produkcją gier i zabawek oraz działalnością hotelarską i restauracyjną. W uzasadnieniu swego wniosku spółka podniosła, że w zeszłym roku podatkowym poniosła stratę w wysokości 9.890.506,57 zł. Ponadto, w rezultacie wprowadzenia nowych przepisów dotyczących podatku od gier z tytułu prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych spółka uiściła o 46.000.000 zł podatku więcej niżby zapłaciła na zasadach obowiązujących przed wzmiankowaną nowelizacją. Wzrost obciążeń podatkowych skutkował redukcją pracowników, spadkiem rentowności sprzedaży i wysokości kapitału własnego w porównaniu do poprzedniego okresu sprawozdawczego. Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku, wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.928.000 zł, natomiast wartość środków trwałych za ostatni rok wynosi 43.965.876,83 zł. Według bilansu za rok 2010 przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości 9.890.506,67 zł. Na rachunku bankowym strona skarżąca posiada środki w wysokości 15.948,62 zł. 3. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 4. W sprzeciwie skarżąca spółka zaskarżyła powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. - poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. 5. Uzasadniając wydane postanowienie sąd pierwszej instancji odwołując się do treści i wykładni art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wskazał, że analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami wnioskodawcy zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dawała podstaw do przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie sądu przedstawione przez spółkę dokumenty, w szczególności wyciąg z rachunku bankowego wskazuje, że strona uzyskuje znaczne wpływy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz dysponuje wolnymi środkami finansowymi, które na dzień 31 maja 2011 r. wyniosły ponad 15.000 zł. O znacznym potencjale finansowym wnioskodawcy świadczy fakt, że w ciągu jednego dnia (31 maja 2011 r.) na rachunek spółki wpłynęła kwota ponad 100.000 zł. Tym samym w ocenie sądu brak było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem spółka dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto sąd podniósł, że skoro spółka nie posiada zaległości w spłacie należności podatkowych (rocznie w kwocie około 46.000.000 zł), to dysponuje dostatecznymi środkami pieniężnymi, na uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 7 390 zł. 6. W zażaleniu z dnia 19 sierpnia 2011 r., spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Spółka podnosiła, że posiadany majątek nie może być spieniężony, gdyż w przeważającej części stanowią go automaty do gier o niskich wygranych, na które popyt jest zerowy. Co więcej, sprzedaż majątku trwałego, będącego jedynym źródłem dochodu, w ocenie spółki, uniemożliwiłaby dalsze istnienie w obrocie gospodarczym. Na poparcie swoich tez, spółka przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 7. Po pierwsze należy zauważyć, instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Po drugie należy wskazać, że jak wynika z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podnieść zatem należy, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy - mimo zaistnienia przesłanek ustawowych - od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie również prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., II OZ 140/09, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl – zwanej dalej: CBOSA). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., I SA/Po 1433/07, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08, , z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., I SA/Gd 269/04, wszystkie orzeczenia dostanę w CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny tym samym podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, uznając, że rozstrzygnięcie przez sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nieznajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 kwietnia 2008 r., II GZ 79/08, CBOSA). Wreszcie po trzecie należy wskazać, mając powyższe rozważania na uwadze, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaskarżonym postanowieniu sąd pierwszej instancji właściwie ocenił wniosek spółki. Nie wykazała ona bowiem w sposób właściwy, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wbrew jej twierdzeniom nie doszło do naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zaskarżonym postanowieniu. WSA dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o majątku i dochodach, a także dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy (m.in. rachunku zysków i strat oraz bilansu za 2010 r., jak również wyciągu z rachunku bankowego z dnia 31 maja 2011 r.). Ocena natomiast wynikająca z powyższych dokumentów potwierdza, że aktualna sytuacja finansowa spółki nie stanowi przeszkody w partycypowaniu w kosztach niniejszego postępowania sądowego. 8. Jak wynikało ze zgromadzonego w sprawie materiału źródłowego spółka dysponuje znacznym potencjałem finansowym. Świadczy o tym fakt, że w ciągu jednego dnia (31 maja 2011 r.) na rachunek spółki wpłynęła kwota 109.721 zł. Natomiast na rachunku bankowym na ten dzień pozostawała kwota 15.948,62 zł. Co więcej z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2010 r. wynikało, że spółka posiada aktywa trwałe o wartości 43.965.876,83 zł. Ponadto jak wynika z przekazanego do Głównego Urzędu Statystycznego, Sprawozdania [...], wynika, że w pierwszym kwartale 2011 r. spółka wygenerowała przychód netto ze sprzedaży w wysokości 32.074.000 zł. a poniosła koszty działalności operacyjnej w wysokości 33.652.000 zł wykazując przy tym stratę w wysokości 1.578.000 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że spółka prowadzi ciągłą działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach. Z przedstawionych danych i oświadczeń spółki nie wynika by utraciła ona płynność finansową. Tymczasem, jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Na taka ocenę, jak widać nie ma wpływu to, że spółka poniosła straty w działalności gospodarczej, skoro mimo tego prowadziła ją w dalszym ciągu. W tej sytuacji zatem, odnosząc powyższe okoliczności wynikające z akt sprawy, argumentacja zażalenia wskazująca na brak możliwości nawet w części uiszczenia wpisu sądowego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie znajdują jakiegokolwiek uzasadnienia. 9. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.