II FZ 422/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del). Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnym w Kielcach z dnia 29 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Ke 272/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia oddalić zażalenie. J.S. (dalej jako strona albo skarżący) w skardze z 9 kwietnia 2011r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 lutego 2011r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Następnie, we wniosku na urzędowym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Oświadczył, że: - pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną A. S. i dwiema córkami w wieku 8 i 14 lat; - utrzymuje się z zasiłku chorobowego w kwocie 966 zł miesięcznie, dochodu z gospodarstwa rolnego w kwocie 100 zł miesięcznie oraz dochodu żony z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1300 zł miesięcznie; - posiada mieszkanie wielkości 50 m², nieruchomość rolną wielkości 3 ha oraz inne nieruchomości wielkości 1200 m² i budynek dawnego baru; - od czasu kiedy zaczęły się jego problemy podatkowe nie miał regularnych dochodów; - aktualnie jest zatrudniony na umowę o pracę na czas nieokreślony, ale z minimalnym wynagrodzeniem zajętym przez komorników i organy skarbowe; - często chorował, co zmniejsza jego możliwości zarobkowe; - żona nie chce finansować jego spraw i zmusiła go do zawarcia rozdzielności majątkowej w 2004r.; - strona wynajmuje nieruchomość w T. za kwotę 500 zł miesięcznie, ale czynsz jak i nieruchomość są przedmiotem egzekucji i zabezpieczenia; - dom, w którym mieszka wraz z rodziną należy do żony; gospodarstwo rolne w W. skarżący utrzymuje w dobrej kulturze dla dopłat obszarowych w wysokości kilkaset złotych rocznie; - plony nie przynoszą dochodów. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dołączył zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2010, w którym wykazał roczny dochód w kwocie 13 483,72 zł , oraz zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z dnia 17 maja 2011r. potwierdzające średni miesięczny dochód w kwocie 1228,59 zł brutto. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 31 maja 2011r. skarżący podniósł, że wystarczającym argumentem dla przyznania prawa pomocy jest fakt, iż nie ma środków, by ponieść te koszty. Wskazał, że nie dysponuje wynagrodzeniem żony w kwocie 2500 zł i nie ma żadnej możliwości wyegzekwowania od niej by zapłaciła koszty sądowe i sfinansowała koszty zatrudnienie pełnomocnika. Nadto, nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, tym bardziej iż równocześnie występuje przez Sądem w 7 sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, postanowieniem z 29 czerwca 2011 r. I SA/Ke 272/11 zwolnił skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi i oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżący nie należy do osób znajdujących się w ubóstwie. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd, uwzględnił również okoliczność uzyskiwania stałych dochodów przez żonę skarżącego (w sprzeciwie wymienia kwotę 2500 zł otrzymywaną przez nią tytułem wynagrodzenia). Posiadanie przez małżonków stałego źródła dochodu zarówno przez skarżącego jak i jego żonę umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami. Na ocenę sytuacji materialnej ma wpływ posiadanie majątku tj. mieszkania, nieruchomości o pow. 1200 m², budynku dawnego baru oraz nieruchomości rolnej o wielkości 3 ha. Majątek ten stanowi znaczące zabezpieczenie finansowe skarżącego i jego rodziny. Sąd uwzględnił też dodatkowe źródło dochodu skarżącego i jego małżonki, to jest czynsz w wysokości 500 zł miesięcznie za wynajem nieruchomości w T. Sąd zauważył, że skarżący wskazał, iż zarówno czynsz jak i wynajmowana nieruchomość są przedmiotem egzekucji i zabezpieczenia, jednak nie wykazał tej okoliczności poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. Nie wykazał też, pomimo powoływania się we wniosku na częste choroby, że stan zdrowia ogranicza jego możliwości zarobkowania. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, chociaż koszt ustanowienia pełnomocnika we wszystkich sprawach może być znaczący to przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na tym etapie postępowania, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Skarżący, w zażaleniu z 20 lipca 2011 r., wniósł o zmianę postanowienia z 29 czerwca 2011 r., ewentualnie o przekazanie sprawy do WSA w celu ponownego rozpoznania jego wniosku. Zdaniem skarżącego, Sąd pierwszej instancji błędnie przypisał skarżącemu posiadanie majątku stanowiącego własność żony; uznał, że skarżący, nie będąc w stanie pokryć kosztów sądowych, będzie w stanie pokryć koszty związane z działaniem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika; nie wzywał strony o wyjaśnienie wątpliwości czy nieruchomość w T. i należny od niej czynsz są przedmiotem egzekucji. Skarżący zwrócił uwagę na fakt, że ze względu na skomplikowany charakter sprawy niezbędna jest pomoc profesjonalnego pełnomocnika. Wskazał, że nie ma możliwości podjęcia dodatkowej pracy zarobkowej, zbycia majątku nie ma też zdolności kredytowej by posiłkować się kredytem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, co zabezpiecza jego dostęp do Sądu. Zarazem, w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). Nie kwestionując poglądu o zwolnieniu strony od wpisu, NSA wskazuje, że skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w szerszym zakresie i ograniczył się do kwestionowania argumentów przedstawionych w uzasadnieniu przez Sąd pierwszej instancji. Rację ma skarżący stwierdzając, że wystarczy uprawdopodobnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), by zadośćuczynić wymogom przewidzianym w ustawie. Oznacza to, że nie wysyłając do strony stosownego wezwania Sąd pierwszej instancji nie miał wątpliwości co do okoliczności dotyczących nieruchomości w T. Z zadeklarowanej przez skarżącego struktury i wielkości dochodów w rubryce 10 formularza PPF wynika, że nie znajduje się on w stanie uniemożliwiającym zgromadzenie, choćby w części środków na poczet kosztów postępowania. Wprawdzie w postanowieniu Sądu pierwszej instancji brak jest zsumowania środków, którymi strona dysponuje i odniesienia ich do, najniższych nawet, kosztów działania pełnomocnika, to brak ten nie dyskwalifikuje wydanego orzeczenia. Nietrafne są natomiast zarzuty strony dotyczące uwzględniania dochodów i majątku żony w ocenie zdolności skarżącego do uczestnictwa w pokrywaniu kosztów postępowania. Rację ma Sąd pierwszej instancji, który twierdzi, że w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2011r. sygn. akt II FZ 193/11 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wbrew sugestiom skarżącego, od obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny nie zwalnia żony skarżącego decyzja skarżącego o uczestnictwie w sprawie profesjonalnego pełnomocnika i wpływ tej decyzji na stan jego środków finansowych. Podobnie, błędne są poglądy skarżącego o niezbędności udziału pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji ze względu na "skomplikowany" charakter sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że okoliczność tą, w braku jednoznacznego wykazania złej sytuacji majątkowej, należy rozważać z uwzględnieniem obowiązków spoczywających z urzędu na sędziach sądu administracyjnego i czynnościach, do których zobowiązany jest profesjonalny pełnomocnik. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący nie wykazał wyjątkowości sytuacji, która uzasadniałaby pogląd, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. NSA wskazuje na treść art. 134 p.p.s.a. i art. 140 § 1 p.p.s.a., które to przepisy stanowią, iż "sąd orzeka, na podstawie akt sprawy, nie jest związany zarzutami i powołaną podstawą prawną oraz nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego" (tak w postanowieniu NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08). Wskazuje również na to, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący składu udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08). Skarżący może też, o czym zostanie odrębnie poinformowany w wezwaniu na rozprawę, złożyć wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku – w razie oddalenia skargi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji.