II SA/Lu 437/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 3 pkt 11, 21 i 22, art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 3, ust. 4, ust. 5 pkt 2 lit. a/, art. 23 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz § 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), odmówiono M. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem Z. S. Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ uzasadnił okolicznością, iż ojciec wnioskodawcy – Z. S. pozostaje w związku małżeńskim. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], wydaną na skutek odwołania M. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazując jednocześnie, iż wbrew stanowisku organu pierwszej instancji, pozostawanie osoby objętej opieką w związku małżeńskim nie stanowi podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli są spełnione łącznie wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niemniej jednak organ odwoławczy podniósł, iż M. S. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z uwagi na to, iż posiada gospodarstwo rolne i jest objęty ubezpieczeniem w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W ocenie organu, prowadzenie gospodarstwa rolnego jest źródłem dochodów i zajęciem zarobkowym w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co jest równoznaczne z niespełnieniem przez wnioskodawcę warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W skardze na powyższą decyzję M. S. wniósł o jej uchylenie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji organu pierwszej instancji, mimo, iż ta ostatnia narusza art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. Skarżący wskazał, iż posiadanie niewielkiego gospodarstwa rolnego, które przynosi niski dochód, nie stanowi, w jego ocenie, przeszkody do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Podniósł również, że z uwagi na konieczność opieki nad rodzicami, nie może podjąć innej pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Decyzja organu drugiej instancji została wydana z naruszeniem prawa. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie jest ocena zasadności odmowy przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem Z. S. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże, w myśl art. 17 ust. 5 cytowanej wyżej ustawy, świadczenie to nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zatem, rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ jest zobligowany zbadać, czy osoba sprawująca opiekę oraz wymagająca opieki spełniają kryteria określone w art. 17 ust. 1 ustawy i czy jednocześnie nie zachodzą w stosunku do nich wskazane w art. 17 ust. 5 ustawy okoliczności wyłączające przyznanie tego świadczenia. Stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na wnioskodawcy M. S. ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca Z. S., który legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym przez Lekarza Orzecznika ZUS w dniu 24 czerwca 2002 r. (k. 9 akt administracyjnych). Bezspornym jest, iż M. S. prowadzi gospodarstwo rolne i podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik (oświadczenie wnioskodawcy k. 3 akt administracyjnych). Wprawdzie ojciec wnioskodawcy Z. S. pozostaje w związku małżeńskim, jednak, jak wynika z przyjętej przez sądy administracyjne po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (P 27/07, OTK-A 2008/6/107, Dz. U. Nr 138, poz. 872) prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy, okoliczność ta sama przez się nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (tak m. in. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009 r., I OSK 533/08, wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., I OSK 1699/09; wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., I SA/Wa 7/09, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 października 2010 r., II SA/Lu 545/10), na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy w niniejszej sprawie. Sąd nie podzielił natomiast stanowiska Kolegium, zgodnie z którym prowadzenie przez wnioskodawcę gospodarstwa rolnego jest równoznaczne z niespełnieniem warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga w pierwszej kolejności sięgnięcia do art. 3 pkt 22 ustawy, który stanowi, iż ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Odnosząc powyższe do treści art. 17 ust. 1 ustawy, w którym mowa o "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", wskazać należy, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje tym osobom, które wykonują pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonują pracę lub świadczą usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą. Wśród wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy rodzajów aktywności zawodowej ustawodawca nie zamieścił prowadzenia gospodarstwa rolnego, co uprawnia do konkluzji, iż w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi ono ani zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej. Prowadzenie gospodarstwa rolnego stanowi zatem rodzaj aktywności obojętnej z punktu widzenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro ustawodawca nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego w normie zawierającej definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to organ nie miał podstaw, by uznać je za zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w świetle uregulowań ustawy o świadczeniach rodzinnych, nawet jeżeli stanowi ono jedyne źródło dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 11 maja 2011 r., II SA/Ke 229/11 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 maja 2010 r., III SA/Kr 96/10). Stąd wniosek, że jeżeli wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 1 – 3 ustawy osoba prowadzi gospodarstwo rolne a nie podejmuje albo rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy w celu sprawowania opieki nad osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, to istnieje podstawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile oczywiście nie zachodzą negatywne przesłanki przyznania tego świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 ustawy. Błędne uznanie przez organ odwoławczy, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego wyłącza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie wydanej przez ten organ decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona oceny stanu faktycznego, mając na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię prawa, a w razie konieczności poczyni dodatkowe ustalenia mające na celu wyjaśnienie, czy skarżący spełnia przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie przeprowadzone postępowanie odpowiadać powinno wymogom określonym w art. 7, 77 § 1, 80 i art. 136 k.p.a., zaś uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł jak w sentencji.