II OZ 330/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] marca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 257/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu czasowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 257/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) odmówił T. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu czasowego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd przywołał przepis art. 245 § 1 p.p.s.a. i stwierdził, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, a żądanie ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Sąd przytoczył treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnił, że z przepisu tego wynika, iż ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, że fakt pozostawania przez skarżącego i jego małżonkę w rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych przez skarżącego. Istotnym jest natomiast obowiązek wzajemnej pomocy ciążący na małżonkach z mocy art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). A zatem, majątek oraz dochody małżonka, pozostającego ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11, postanowienie NSA z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10, postanowienie NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GZ 80/10). W ocenie Sądu, przedstawione przez skarżącego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z oświadczenia wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i 19-letnią, uczącą się córką. W skład jego majątku wchodzi mieszkanie o pow. 30,20 m2. Skarżący zatrudniony jest w PKP PLK S.A. Zakład Linii Kolejowych Tarnowskie Góry i jego średni miesięczny dochód za okres od 1 października 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. wynosił 3.800,08 zł brutto/ 2.607,35 zł netto. Żona w roku 2011 z tytułu pracy w parafii w R. uzyskała dochód w wysokości 6.981,00 zł. Z przedłożonego przez skarżącego wyciągu z konta bankowego wynika, że stan konta na dzień 31 grudnia 2011 r. wynosił 10.637,55 zł. Koszty utrzymania skarżącego, uwzględniając dane wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynoszą około 417 zł miesięcznie. Porównując koszt ustanowienia adwokata i powyższe okoliczności o stanie rodzinnym i majątkowym Sąd uznał, iż brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał, aby sytuacja majątkowa i finansowa jego i rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym była na tyle trudna, że ustanowienie adwokata doprowadziłoby do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W zażaleniu na powyższe postanowienie T. K. wniósł o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu T. K. podniósł, że jego trudna sytuacja finansowa, ciągły kryzys, brak perspektyw i nieustające podwyżki opłat przyczyniają się do niemożliwości ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Nadto zwrócił się z prośbą o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy, tj. niewymeldowanie z adresu czasowego, który upływa w 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ma służyć podmiotom najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym ograniczałaby faktycznie drogę do sądu. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej p.p.s.a. zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub wydatki. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd rozpatrując tego rodzaju wniosek, z jednej strony bierze pod uwagę obciążenia finansowe wnioskodawcy, z drugiej strony możliwości finansowe. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie" nakładające na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale formułujące obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 117). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa dotycząca okoliczności z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek ( por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, komentarz, wyd. prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja materialna T. K. nie jest tego rodzaju, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, ewentualnie uczestniczenia w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Należy zwrócić uwagę, że podnoszone przez skarżącego okoliczności - kryzys, ciągłe podwyżki opłat - mogłyby uzasadniać przyznanie prawa pomocy, gdyby sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego wskazywała, iż ponoszone przez T. K. koszty utrzymania rodziny przemawiają za tym, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć należy, iż jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. odmówił T. K. przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na powyższe orzeczenie - postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1051/11 oddalił zażalenie. Ocena sytuacji skarżącego wyrażona w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r. jest tożsama z oceną rodzinną i finansową wyrażoną w niniejszym postanowieniu. Podstawą oddalenia zażalenia są te same okoliczności tj. skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i finansowa była na tyle trudna, aby doprowadziła do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. T. K. nie wykazał, iż od wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy uległa zmianie sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.