I OZ 885/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 720/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 720/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. R. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący powołał się na okoliczności, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu komunalnym o powierzchni [...] m². Oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro, ani nieruchomości. Zadeklarował także, że nie uzyskuje żadnego dochodu, wskazując przy tym, że od marca 2010 r. nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, ponieważ nie wpuszcza do swojego mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. i "przeżył z kradzieży". Do wniosku załączone zostało między innymi zaświadczenie z dnia [...] września 2010 r., potwierdzające objęcie M. R. pomocą w formie zasiłku stałego. Referendarz sądowy 11 sierpnia 2011 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, nadesłanie faktur VAT, paragonów oraz wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie wspomnianych kosztów utrzymania. W pismach z dnia 21 sierpnia oraz z dnia 3 września 2011 r. skarżący oświadczył, iż nie uzyskuje żadnego dochodu i utrzymuje się z kradzieży. Do tego ostatniego pisma dołączył pismo zatytułowane "doniesienie na samego siebie za przeżycie z kradzieży", złożone w dniu [...] sierpnia 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej w Z. Przedłożył również postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] sierpnia 2011 r., odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010, z którego wynika, że skarżący nie składał zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok. Postanowieniem z dnia 12 września 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, iż rozpoznając wniosek skarżącego uwzględnił także dokumenty źródłowe dołączone do innej sprawy o sygn. akt IV SA/Gl 284/11, a mianowicie zaświadczenie potwierdzające fakt, iż na dzień [...] lipca 2011 r. M. R. posiada zaległości czynszowe na kwotę [...] zł, pismo z dnia [...] lutego 2011 r., odmawiające umorzenia zaległości z tego tytułu, wezwanie do zapłaty tej należności, "rozliczenie z tytułu dostarczania energii elektrycznej" za okres od [...] listopada 2009 r. do [...] listopada 2010 r., w którym ujęta została "należność do zapłaty" w kwocie [...] zł (stan na dzień [...] listopada 2010 r.) oraz zaświadczenie pracownika MOPR w Z. z dnia [...] sierpnia 2011 r., potwierdzające, że pobierał świadczenia w ramach pomocy społecznej do [...] marca 2010 r., jednak z nich nie korzysta i od [...] października 2009 r. nie wpuszcza do swojego mieszkania pracownika socjalnego na zaplanowane wywiady środowiskowe. Ponadto referendarz wziął pod uwagę oświadczenie M. R., w którym podał, iż nie obciążają go żadne pożyczki, nie otrzymuje wsparcia w postaci świadczeń z pomocy społecznej oraz nie wpuszcza do mieszkania pracowników MOPR w Z., którzy "zaplanowali zabójstwo" jego osoby. Następnie referendarz wskazał, że M. R. korzysta w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, zatem jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlegał rozpoznaniu. Natomiast co do wniosku skarżącego o przyznanie adwokata stwierdził, że odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu z dnia 11 sierpnia 2011 r. wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania oraz co do źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie M. R. nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. W związku z czym skarżący nie wyczerpał przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. umożliwiającej przyznanie prawa pomocy. Ponadto stwierdzono, iż w ostatnim okresie skarżący złożył w tut. Sądzie wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w [...] sprawach. Skoro strona żąda sfinansowania przez budżet państwa udziału fachowego pełnomocnika w tak dużej ilości spraw, tym bardziej powinna dochować szczególnej staranności w udzielaniu wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej. Skarżący w dniu 27 września 2011 r. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Stwierdził, iż nie zgadza się z odmową przyznania prawa pomocy oraz oświadczył, że utrzymuje się z kradzieży. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że M.R. pomimo spoczywającego na nim obowiązku nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy, co leżało w jego bezpośrednim interesie. Natomiast Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie zostały mu przedstawione do oceny i weryfikacji. Skarżący choć faktycznie zadeklarował brak jakichkolwiek dochodów od kwietnia 2010 r. oraz brak oszczędności, to jednakże pomimo wezwania nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, takie jak wyżywienie, zakup środków czystości, należności z tytułu opłat za wodę, prąd, gaz. Dodatkowo wskazanie skarżącego, iż "utrzymuje się z kradzieży" nie może być uznane za wystarczające dla określenia źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Jednocześnie tak sformułowana odpowiedź, potwierdzająca uzyskiwanie zysków z popełniania przestępstw może zostać uznana za wyraz lekceważenia przez skarżącego treści wezwania. Sąd nie może brać bowiem pod uwagę dochodów z nielegalnych źródeł. W tej sytuacji, skoro skarżący nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem z dnia 11 sierpnia 2011 r., to nie jest możliwe ustalenie jego aktualnego stanu majątkowego i sytuacji osobistej. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. R. wskazał, że ,,żyje z kradzieży" i podtrzymał swój wniosek o przyznanie pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Stosownie zaś do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 26 sierpnia 2009 r., II OZ 698/09, z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09, czy z 15 lipca 2009 r., II OZ 614/09). W niniejszej sprawie Sąd I instancji pismem z dnia 11 sierpnia 2011 r. wezwał M. R. do złożenia określonych dokumentów i oświadczeń tj., podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania poprzez nadesłanie faktur VAT, paragonów oraz wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania, celem uzyskania informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i rodzinnym wnioskodawcy. To umożliwiłoby bowiem dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - tj. czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zważywszy zaś, że skarżący nie ustosunkował się do otrzymanego wezwania tj. nie przedłożył wskazanych przez Sąd dokumentów, tym samym uniemożliwił Sądowi dokonanie powyższej analizy. Działanie skarżącego poprzez złożenie dokumentów w odpowiedzi na wezwanie z dnia 11 sierpnia 2011 r. nie mogło zostać bowiem uznane za prawidłowe jego wypełnienie a tym samym uniemożliwiało ocenę sytuacji majątkowej. To zaś na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, wniosek M. R. nie mógł zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.