I SA/Wa 1148/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Maria Tarnowska WSA Jolanta Dargas (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2011 r. sprawy ze skargi B. S. i J. W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na prowadzenie robót budowlanych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących B. S. i J. W. solidarnie kwotę [...] złotych tytułem wpisu sądowego; 4. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących B. S. i J. W. kwotę po [...] złotych dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. B., uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] o udzieleniu pozwolenia na prowadzenie robót budowlanych na działce nr [...] przy ul. [...] w L., w oparciu o program prac zawarty w: "Projekcie budowlanym - budynku usługowo-handlowo-mieszkalnego na działce nr [...] przy ul. [...] w L." i "Projekcie budowlanym zagospodarowania terenu działki nr [...] przy ul. [...] w L." - opracowanych w listopadzie 2007 r. przez mgr inż. arch. B. S. i nie zezwolił na prowadzenie wskazanych robót budowlanych na przedmiotowej działce. Z uzasadnienia decyzji Ministra wynika, że [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. udzielił pozwolenia na prowadzenie robót budowlanych na opisanej nieruchomości, w oparciu o program zawarty w "Projekcie budowlanym - budynku usługowo-handlowo-mieszkalnego na działce nr [...] przy ul. [...] w L." oraz "Projekcie budowlanym zagospodarowania terenu działki nr [...] przy ul. [...] w L.", opracowanych w listopadzie 2007 r. przez mgr inż. arch. B. S. Konserwator stwierdził, iż planując inwestycję określoną w przedłożonej dokumentacji projektowej, inwestor nie naruszy czynników kulturowych, współtworzących historyczny układ [...] L., bowiem zamierza zrealizować budynek na parceli, która była w przeszłości wypełniona kubaturą, stanowiącą przedłużenie zwartej zabudowy [...] ul. [....]. Ponadto rozwiązania określone w dokumentacji projektowej wypełniają warunki wskazane w prawomocnej decyzji o ustaleniu warunków zabudowy. Zauważył również, że budynek o parametrach wysokościowych wskazanych w projekcie nie przekracza skalą kubatur (zarówno historycznych, jak i zrealizowanych w ostatnich kilkunastu latach) zlokalizowanych w ulicach [...]. Nadto budynek został zaprojektowany narożnikowo jako kontynuacja i dopełnienie istniejącej [...] zabudowy ulic: [...] i poprzez zastosowanie [...] (w efekcie uwag sformułowanych przez Wojewódzką Radę Ochrony Zabytków), zagęszczonych pionowych elementów architektonicznych, akcentujących narożnik budynku - posiada cechy budynku wypełniającego zasady wskazane w decyzji o ustaleniu warunków zabudowy. Jednocześnie obecnie niezabudowany teren działki nr ew. [...] w L. stanowi sztucznie ukształtowaną przestrzeń otoczoną bocznymi ścianami budynków sąsiednich. Zatem realizacja wnioskowanego zamierzenia inwestycyjnego pozwoli na uzupełnienie historycznego kwartału zwartej zabudowy [...] L., co jest właściwym i korzystnym działaniem na terenie zabytkowego układu urbanistycznego - projektowany budynek ze swoimi gabarytami wpisuje się harmonijnie w otaczający historyczny kontekst architektoniczno-przestrzenny. Natomiast proponowane rozwiązania architektoniczne, charakteryzujące się przywołanymi wyżej współczesnymi formami wyrazu, znajdują swoje odpowiedniki w [...] L. i są praktyczną realizacją wskazań zawartych w kartach: [...], określających, że uzupełnienia winny nosić znamię naszych czasów. Rozwiązania te wypełniają także wskazania zawarte w pkt [...] karty [...]. Odwołanie od wskazanej decyzji Konserwatora złożyła B. B. - współwłaścicielka nieruchomości przy ul. [...] w L., wpisanej decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] marca 1991 r. do rejestru zabytków pod numerem [...] a sąsiadującą z opisaną działką nr [...]. W treści odwołania podniosła argumenty wskazujące na nieprawidłowość w/w decyzji, a także podniosła, że organ ochrony zabytków mylnie skierował decyzję do współwłaścicieli sąsiedniego obiektu zabytkowego, czym naruszył przepis art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, rozpoznający niniejsze odwołanie, stwierdził, iż stosownie do przepisu art. 36 ust. 1 pkt 1 i11 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.), pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru, jak również podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do tego rejestru. Z akt sprawy wynika, że planowana inwestycja miałaby zostać zrealizowana na terenie zespołu urbanistycznego [...] L. wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...] decyzjami Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z dnia [..] stycznia 1967 r. i z dnia [...] sierpnia 1985 r. Przede wszystkim należy stwierdzić, że rozwiązania projektowe określone w programie zawartym w: "Projekcie budowlanym - budynku [....] na działce nr [...] przy ul. [...] w L." i "Projekcie budowlanym zagospodarowania terenu działki nr [...] przy ul. [...] w L.", opracowanych w listopadzie 2007 r. przez mgr inż. arch. B. S. są niezgodne z ustaleniami zawartymi w decyzji Prezydenta Miasta L. nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji budowlanej polegającej na realizacji budynku usługowo-mieszkalnego na opisanej działce nr [...] obręb [...] – [...] arkusz [..], w zakresie warunków i wymagań kształtowania ładu przestrzennego. Z akt sprawy wynika bowiem, że zgodnie z ustaleniami zawartymi w w/w decyzji, projektowany obiekt winien harmonijnie wpisać się w istniejącą zabudowę [...] i charakteryzować się interesującą formą architektoniczną o wysokim poziomie rozwiązań projektowych i materiałowych, przy czym wskazane jest indywidualne potraktowanie [...] projektowanego budynku jako akcentu architektonicznego - projektowany budynek winien być ukształtowany [...] i wpisywać się harmonijnie w otaczającą [...] zabudowę. Jednocześnie mając na uwadze urbanistyczną zasadę indywidualnego kształtowania narożników obiektów budowlanych, dopuszcza się zaakcentowanie [...] nowej kubatury poprzez architektoniczne elementy lub formy nawiązujące do miejscowej tradycji budowlanej. Projekt wskazanej decyzji o ustaleniu warunków zabudowy został uzgodniony przez organy ochrony zabytków obu instancji. Minister Kultury w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] wskazał, że z działką Nr [...] przy ul. [...] w L. sąsiadują obecnie ściany boczne kamienic przy ul. [...] i przy ul. [...]. Zatem wypełnienie tej przestrzeni, zgodnie z warunkami określonymi w przekazanym do uzgodnienia projekcie decyzji, dopełni w sposób tradycyjny kwartał zabudowy [...] zespołu urbanistycznego L., a także oprawę placu przed zespołem [...]. Jednocześnie w przekazanym do uzgodnienia projekcie decyzji o ustaleniu warunków zabudowy zostały zawarte wymogi dotyczące planowanego zamierzenia inwestycyjnego, które w pełni respektują zasady ochrony zabytkowych układów urbanistycznych. Ustalono bowiem, iż projektowany budynek, winien być usytuowany [...] i wpisywać się harmonijnie w historycznie ukształtowane przestrzenne założenie miejskie L., poprzez utrzymanie linii zabudowy oraz maksymalnej wysokości wyznaczonej przez budynki położone przy ul. [...] i ul. [...]. Przy czym decyzja o warunkach zabudowy jedynie w sposób ogólny wskazuje na możliwość realizacji danej inwestycji na określonej działce (m.in. określenie linii zabudowy i gabarytów planowanej inwestycji), zasady ukształtowania oraz usytuowania planowanej inwestycji, natomiast szczegółowe rozwiązania projektowe, w tym opracowanie elewacji, zastosowane materiały, podlegają ocenie dopiero w toku postępowania zmierzającego do wydania pozwolenia na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Z części opisowej "Projektu budowlanego budynku [...] na działce nr [...] przy ul. [...] w L." i "Projekcie budowlanym zagospodarowania terenu działki nr [...] przy ul. [...] w L. Tom [...] Architektura", opracowanego w listopadzie 2007 r. przez mgr inż. arch. B. S. wynika, że bryła planowanego budynku ukształtowana jest jako kompozycja [...]. Tworzący [...] na poziomie kondygnacji [...], utworzone zostały przez [...]. Ze względu na swoją prostą formę architektoniczną, budynek nie stanowi konkurencji dla sąsiadującej zabudowy, a poprzez swoje ukształtowanie, łączy kamienice przy ul. [...] o różnej wysokości bez dysonansu. Natomiast w części określającej rozwiązania budowlane i materiałowe ustalono, że elewacja planowanego budynku została ukształtowana z [...]. Minister zauważył ponadto, iż w przekazanych przez organ I instancji aktach sprawy znajduje się uchwała Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków w L. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], podjęta w sprawie realizacji budynku usługowo-mieszkalnego przy ul. [...] w L., , stosownie do której zaproponowana koncepcja nie spełnia warunków obowiązującej decyzji o ustaleniu warunków zabudowy z dnia [...] lipca 2006 r. odnoszących się do warunków i wymagań ładu przestrzennego -zawartych w pkt 3 a), b), d). Ponadto projekt nie uwzględnia zasady kształtowania elewacji zabudowy w historycznym [...], zgodnie z którą [...] w elewacji stanowią [...] element istotny w jej kompozycji. Brak również architektonicznego zaakcentowania kondygnacji parteru, wobec czego autor projektu winien przedstawić zamienne rozwiązania wraz z analizą architektoniczno-urbanistyczną uzasadniającą, że przyjęte rozwiązania autorskie są zgodne z ustaleniami zawartymi w decyzji o warunkach zabudowy. Dodatkowo organ odwoławczy podkreślił, iż w aktach sprawy znajduje się również uchwała Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków w L. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] opiniująca w przedmiotowej sprawie projekt koncepcyjny opracowany [...] maja 2007 r., w której stwierdzono, że Rada uznaje przedstawione skorygowanie rozwiązania za właściwy kierunek projektowy ze wskazaniem na wariant niższej bryły z zaakcentowanym [...]. Uznano za niezbędne wykazanie skutków przestrzennym związanych z zamierzoną realizacją budynku w widoku z [...] przy L. oraz na styku z sąsiednią zabudową. Wprawdzie w przekazanych przez organ pierwszej instancji aktach sprawy brak jest projektów koncepcyjnych będących przedmiotem oceny Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków w L., niemniej ustalenia zawarte w powołanej uchwale z dnia z dnia [...] marca 2007 r. należy uznać za aktualne w odniesieniu do projektu "Projektu budowlanego - budynku [...] na działce nr [...] przy ul. [...] w L." oraz "Projektu budowlanego zagospodarowania terenu działki nr [...] przy ul. [...] w L." opracowanych w listopadzie 2007 r. przez mgr inż. arch. B. S.. Zatem, zdaniem organu odwoławczego, projektowany budynek nie wpisuje się harmonijnie w istniejącą zabudowę [...], gdyż bryła planowanego obiektu, zaprojektowana na zasadzie kontrastu, wyodrębnia się z otaczającej zabudowy. Nadto nie została zrealizowana zasada kształtowania elewacji w taki sposób, aby otwory okienne nadawały zindywidualizowany wyraz budynkowi, przy czym również współczesnymi środkami wyrazu, projekt nie nawiązuje do sposobu ukształtowania elewacji historycznej zabudowy. Rozplanowanie otworów okiennych i drzwiowych, ich kształt i wielkość, jak również materiał z którego zostały wykonane mają ogromny wpływ na wygląd i charakter elewacji budynku. Tymczasem w załączonym do wniosku o wydanie pozwolenia projekcie budowlanym zaproponowano systemową fasadę [...], bez indywidualnie opracowanych otworów okiennych. Ukształtowana w ten sposób elewacja budynku, o wyrazistej, monumentalnej i mocno zrytmizowanej elewacji, stanie się elementem nazbyt dominującym i wyrazistym, przytłaczającym historycznie ukształtowana zabudowę ul. [...] z [...] oraz pozostałości dawnego [...]. Mając na uwadze powyższe, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] i nie wyraził zgody na prowadzenie robót budowlanych na działce nr [...] przy ul. [...] w L., w oparciu o program prac zawarty w: "Projekcie budowlanym - budynku [...] na działce nr [...] przy ul. [...] w L." i "Projekcie budowlanym zagospodarowania terenu działki nr [...] przy ul. [...] w L." opracowanych w listopadzie 2007 r. przez mgr inż. arch. B. S. Skargę na wskazaną decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli B. S. i J. W., wnosząc o jej uchyleni. Kwestionowanej decyzji zarzucili : - naruszenie art. 36 ust. 1 pkt 11 i ust. 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 34 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo Budowlane poprzez odmowę prowadzenia robót budowlanych pomimo spełnienia wszystkich wymaganych warunków, - naruszenie art. 99 ust. 1 w zw. z art. 89 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez nieuwzględnienie faktu, że Wojewódzka Rada Ochrony Zabytków jest organem o kompetencjach jedynie opiniodawczych, - naruszenie § 11 ust. 2 oraz § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu i firmy projektu budowlanego poprzez niezasadny zarzut co do braku indywidualnie opisanych otworów okiennych, - naruszenie art. 6, 8, 11, 12 § 1 i 107 § 3 kpa poprzez nieuwzględnienie zasad ogólnych postępowania, co w szczególności znalazło odzwierciedlenie w lakonicznym i nieprzekonywującym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, - naruszenie art. 7, 77 § 1 i2, 80, 81 i 136 kpa poprzez wadliwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, którego efektem nie było zebranie całości materiału dowodowego i jego wszechstronne rozpatrzenie, - naruszenie art. 16 § 1 kpa oraz art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie w treści rozstrzygnięcia ostatecznych orzeczeń. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w kwestionowanym orzeczeniu i wniósł o oddalenie skargi. Z protokołu rozprawy z dnia 6 kwietnia 2011 r. wynika, że Sąd powziął z urzędu wiadomość, że M. G. strona postępowania administracyjnego nie żyje, a w aktach sprawy brak jest odpisu aktu zgonu. Wobec czego Sąd postanowił rozprawę odroczyć i zwrócić się do Urzędu Stanu Cywilnego w L. o nadesłanie w/w dokumentu. W dniu 18 kwietnia 2011 r. do Sądu wpłynął odpis skrócony aktu zgonu M. G., z którego wynika że zmarła ona w dniu [...] marca 2005 r. Na kolejnej rozprawie w dniu 21 września 2011 r. radca prawny I. K. pełnomocnik skarżących poparł skargę swoich mocodawców oraz uzupełnił jej zarzuty o wskazanie, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie zbadał dopuszczalności odwołania z punktu widzenia interesu prawnego w niniejszej sprawie B. B. Wnosząca odwołanie ma bowiem jedynie interes faktyczny wynikający z tego, iż jest współwłaścicielem sąsiedniej nieruchomości lokalowej w stosunku do nieruchomości, na której planowana jest inwestycja, co wynika z prawomocnego wyroku tutejszego Sądu z dnia 13 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1621/05, przy czym skarżący J. W. okazał Sądowi jeden z załączników do skargi – Koncepcję Architektoniczno-Budowlaną – i wyjaśnił, że projektowany budynek będzie dotykał ścian sąsiednich budynków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesiono. Sąd uznał, że musi zostać stwierdzona nieważność zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej, ponieważ obarczone są one wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, czyli z uwagi na stwierdzenie, że zachodzą przesłanki określone w art. 156 kpa dające podstawę do stwierdzenia nieważności badanych rozstrzygnięć. W niniejszej sprawie [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków a następnie jako organ odwoławczy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzili bowiem postępowanie czyniąc jego stroną osobę nieżyjącą w dacie wydania przez nich decyzji. Takie naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (tak samo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku: z 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09, 1 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 1261/10, 28 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1603/10 i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 23 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 532/07). Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 kpa organ doręcza stronom na piśmie zapadłą w sprawie decyzję administracyjną. Przepis art. 109 § 1 kpa daje organowi prawo doręczenia decyzji administracyjnej na piśmie jedynie stronom postępowania zakończonego tą decyzją. Z doręczeniem decyzji administracyjnej wiążą się bowiem przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma, w świetle art. 156 § 1 kpa, szczególne znaczenie, także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego. W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienie lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty, czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny organ administracyjny wyda decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 kpa). W przypadku zaś, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą wskazane w art. 30 § 5 kpa okoliczności, a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, to należy zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczanie wyłącznie takim osobom decyzji. Jeżeli zaś organ administracji wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i 5 kpa, art. 97 § 1 pkt 1 kpa bądź art. 105 kpa, czy też skierował decyzję do osoby zmarłej, to wadliwość takiej decyzji pozwala na ewentualne jej uchylenie, jeżeli jest ona badana w trybie odwoławczym, zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności pozwala na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji. Skoro doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego, aby nie wywoływała skutków prawnych (por. wyroki NSA z 27 kwietnia 1983 r. II S.A. 261/83, LEX 10693; z 14 listopada 2001 r. I S.A. 2462/99, LEX 82653; wyrok WSA w W-wie z 20 sierpnia 2006 r. IV S.A/Wa 1973/05, LEX 258282; Małgorzata Stahl - glosa do wyroku NSA, sygn. 261/83 - OSPiKA 1984 r., Z. 5, poz. 108). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu nadzorczym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy Sąd orzekający stwierdził, że zarówno [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków jak i Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego skierowali własne decyzje z dnia [...] grudnia 2008 r. i z dnia [...] marca 2010 r. do zmarłej w dniu [...] marca 2005 r. M. G. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, uczestnikami postępowania i adresatami powyższych decyzji winni być następcy prawni w/w zmarłej, której okoliczność śmierci nie była prawdopodobnie znana organom w dacie wydawania w/w decyzji. Nie zmienia to jednak faktu, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu oraz rozstrzygnięcie je poprzedzające skierowane zostały do osoby już nieżyjącej. Koniecznym natomiast elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy oceniać według przepisów prawa cywilnego. Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Jeżeli zaś w trakcie postępowania administracyjnego strona utraciła zdolność prawną (np. na skutek jej śmierci), to organy administracji publicznej zobowiązane są podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie, jako następców prawnych zmarłej strony. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, uczestnikami postępowania administracyjnego i adresatami decyzji wydanych w niniejszej sprawie winni być następcy prawni zmarłej M. G. Przy czym wady tej sanować nie może nawet okoliczność, iż spadkobiercy w/w zmarłych mogli potencjalnie wejść w miejsce adresata decyzji i uczestniczyć w czynnościach podejmowanych przez organ w prowadzonym postępowaniu (patrz: wyrok NSA z 11 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 561/10). Oznacza to, że organy orzekające w sprawie nieprawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, przez co naruszyły przepisy art. 7, art. 8, art. 28, art. 30 § 4 i 5, art. 97 § 1 pkt 1 i art. 109 kpa, które to naruszenie prawa daje podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji I i II instancji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera bowiem normy, która by wprost regulowała kwestię skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej. Zmarły nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest prowadzenie go wobec osób żyjących. W stosunku do osoby zmarłej nie można ani wszcząć postępowania, ani prowadzić postępowania, ani przyznać jej w określonej wysokości odszkodowania, ani skierować do osoby zmarłej decyzji. Skoro w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji I i II instancji w stosunku do osób zmarłych, to należy przyjąć, że są one obarczone wadą nieważności, gdyż skierowane zostały do osoby niebędącej stroną w sprawie. W powołanym powyżej orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, ugruntowany jest już pogląd, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej, która w chwili wydania decyzji nie miała już przecież przymiotu strony, jest wadliwością decyzji powodującą stwierdzenie jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Stwierdzenie takich wad formalnych postępowania administracyjnego zwalnia obecnie Sąd od merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Z kolei w odniesieniu do zarzutów skarżących o braku przymiotu strony B. B. w przedmiotowym postępowaniu, Sąd wskazuje na ich niezasadność. Właściciel nieruchomości sąsiedniej jest stroną postępowania prowadzonego w trybie art. 36 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jeżeli nieruchomość ta, obok nieruchomości, której dotyczy udzielenie pozwolenia, jest częścią tego samego układu urbanistycznego lub zespołu budowlanego. Wydanie decyzji w oparciu o powołany przepis, a więc udzielenie zgody na podjęcie działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru oddziałuje bowiem w bezpośredni sposób także na nieruchomość sąsiednią objętą tą samą ochroną konserwatorską. Przedstawione powyżej warunki zaistniały w przedmiotowej sprawie administracyjnej, gdyż zarówno nieruchomość będącą własnością B. B., jak też nieruchomość planowana pod zabudowę, która znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie nieruchomości B. B., położone są na obszarze objętym ochroną konserwatorską (historyczny układ [...]). Rozpatrując ponownie sprawę organ przede wszystkim prawidłowo ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Po prawidłowym ustaleniu obecnego kręgu stron postępowania, mając na uwadze obowiązujące przepisy prawa oraz postawione przez skarżących zarzuty, organ I instancji rozpozna ponownie wniosek z dnia 20 grudnia 2007 r., złożony przez Biuro Architektoniczne [...] Sp. o.o. o – pełnomocnika właściciela działki nr [...] [...] o pozwolenie na prowadzenie robót budowlanych na wyżej opisanej nieruchomości. Biorąc natomiast pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, a także wymogi określone w art. 107 § 3 kpa organ przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które winno odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.