II SA/Bd 995/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi G. Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. II SA/Bd 995/11 UZASADNIENIE W dniu [...] maja 2011 r. G. C. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w S. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J. P. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. działający z upoważnienia Wójta Gminy S. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił przyznania G. C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem J. P. podnosząc, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. J. P. pozostaje w związku małżeńskim z Ł. P. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła G. C. podnosząc, że w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami nie podejmuje zatrudnienia. Decyzją znak [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami utrzymało ją w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, że wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne nie posiada uprawnień do jego otrzymania z uwagi na fakt pracy w gospodarstwie rolnym, stąd nie wystąpiła przesłanka rezygnacji zatrudnienia. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że wskazany przepis określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne, a mianowicie: 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Tymczasem, jak zaznaczył organ, odwołująca nie zalicza się do żadnego z wyżej wymienionych przypadków, bowiem nie zrezygnowała z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej, o czym świadczy m.in. znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy oświadczenie G. C. z dnia [...] maja 2011 r., z którego wynika, że jako rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. G. Ch. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. skargę na decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. podnosząc, że nie była wyjaśniona sprawa jej ubezpieczenia w KRUS-ie. Wskazała, że ubezpieczenie w KRUS-ie posiada jako domownik (zaświadczenie [...]), a płatnikiem tego ubezpieczenia jest brat G. P. (decyzja [...]), który jest posiadaczem gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd postanowił uwzględnić skargę. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela poglądu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. sprowadzającego się do stwierdzenia, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., przytaczając treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych trafnie podniosło, że cytowany przepis określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne, a mianowicie: 1/ w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), 2/ w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w ramach stosunku pracy lub innej pracy zarobkowej, a zatem przesłanka określona w punkcie 2 nie ma zastosowania. Pozostaje do rozważenia przesłanka pierwsza. Nie podjęcie zatrudnienia łączy się z gotowością do podjęcia pracy. "Nie podjąć" zatrudnienia może tylko osoba, która jest gotowa do pracy. Okoliczności tej, bez podjęcia dodatkowych czynności faktycznych, nie można obecnie ocenić. Należy ustalić i ocenić, czy skarżąca może świadczyć pracę. W ramach ustalania okoliczności faktycznych należy także ustalić, kto jest właścicielem gospodarstwa rolnego, jakiej wielkości jest to gospodarstwo, jaka jest ilość inwentarza, ile osób jest na tym gospodarstwie, ile czasu orientacyjnie zajmuje jego obsługa. Czynność ta ma zmierzać do ustalenia, czy skarżąca "fizycznie" jest w stanie opiekować się całkowicie niepełnosprawnymi rodzicami. "Nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie oznacza, że osoba ta w ogóle nie pracuje, czy też nie wykonuje drobnych prac gospodarskich. Zatrudnienie – to głównie relacja pracodawca = pracownik, inne prace zarobkowe też muszą się odbywać w jakiś zorganizowanych formach. Zgodnie z definicją ustawową (art. 1 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych), zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Sens definicji legalnych jest taki, aby określonym zwrotom zawartym w ustawie nadawać takie, a nie inne znaczenie. Definicje legalne są silnymi dyrektywami wykładni. Sformułowanego przez nią znaczenia nie przełamuje się nawet w sytuacji, gdyby treść językowa tej definicji podważała założenie o racjonalnym prawodawcy (M. Zieliński: op. cit. str. 204). Nie można zatem ustawowego pojęcia zatrudnienia rozciągać na pracę w rolnictwie, która nie jest wymieniona w tym przepisie. Nie ma powodów, aby sięgać po definicje z innych ustaw, a w szczególności definicji pojęcia bezrobotnego. Definicja bezrobotnego funkcjonuje na gruncie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 ze zm.) i ma zastosowanie do uregulowań zawartych w tej ustawie. Świadczą o tym także słowa zawarte w art. 2 ustawy: "ilekroć jest mowa w ustawie o". Art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Wśród wymienionych tam okoliczności nie ma sytuacji prowadzenia czy pracy w gospodarstwie rolnym. Pozbawienie prawa do świadczeń pielęgnacyjnych może nastąpić tylko w sytuacjach przewidzianych prawem. Obowiązuje ogólna reguła interpretacyjna, że żadna z zawartych w katalogu wyłączeń przesłanek nie może być interpretowana rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae) (wyrok TK z 1 czerwca 1999 r. sygn. SK 20/98, OTK 1999 nr 5, poz. 93). W tej definicji ustawowej praca w rolnictwie nie jest wymieniona. Oznacza to, że praca w rolnictwie nie jest zatrudnieniem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podstawowym zasięgiem danej definicji legalnej zawartej w ustawie jest obszar tekstu tej ustawy. Definicja legalna zawarta w ustawie wiąże również wszystkie akty wykonawcze do niej (M. Zieliński: Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki PWN LexisNexis Warszawa 2002 r., str. 201). Jeżeli skarżąca spełnia inne wymogi do uzyskania świadczeń pielęgnacyjnych, to fakt pracy w rolnictwie, jako nie wymieniony w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może pozbawiać jej świadczeń. Podobnie ubezpieczenie skarżącej w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie jest wymieniona w art. 17 ust. 5 ustawy oświadczeniach rodzinnych, wśród okoliczności wskazujących na sytuację, w której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Nie można utożsamiać ubezpieczenia w KRUS z zatrudnieniem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o zabezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników. Ubezpieczeniu podlega się z mocy ustawy albo na wniosek. Jeżeli ustawa przewiduje ubezpieczenie na wniosek, z wnioskiem o objęcie ubezpieczeniem może wystąpić zainteresowana osoba lub rolnik, na którego rachunek ta osoba pracuje. Osoba podlegająca ubezpieczeniu na wniosek może w każdym czasie odstąpić od ubezpieczenia, składając oświadczenie w tej sprawie (art. 1 i 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Definicja "domownika" zawarta w art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest definicją na użytek tej ustawy i nie może być przeniesiona na grunt ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy założeniu, że ta ostatnia ustawa zawiera własne wyjątki wskazujące, kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Ubezpieczenie w KRUS ma znaczenie tylko o tyle, że nie będzie zachodziła konieczność odprowadzania przez Wójta Gminy składek na ubezpieczenie społeczne. Nie podziela się tym samym poglądów zawartych w wyrokach tut. Sądu z 26 maja 2011 r. sygn. II SA/Bd 379/11, z 7 lipca 2010 r. sygn. II SA/Bd 463/10 oraz wyroku NSA z 11 marca 2011 r. sygn. I OSK 1987/10. W toku dalszych czynności należy dokonać wskazanych ustaleń faktycznych zmierzających do ustalenia, czy skarżąca ma obiektywne możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami oraz podjąć decyzję z uwzględnieniem wskazówek sądu. Inaczej bowiem należy traktować osobę, która zajmuje się gospodarstwem np. 50 ha, a inaczej osobę zajmującą się prowadzeniem małego gospodarstwa rolnego. Również w warunkach miejskich właściciele działek na których ulokowane są domki jednorodzinne wykonują czynności tradycyjnie należące do gospodarstwa rolnego np. hodowla kur, jednakże w tym wypadku nie byłoby powodów aby odmówić przyznania świadczenia. Stanowisko przeciwne oznacza nierówność stron. Uzasadnia to, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowienie jak w sentencji.