II FZ 101/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "B." Sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 434/11 w zakresie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "B." Sp. z o.o. z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 27 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za okres od stycznia do czerwca 2010r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 434/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił "B." Sp. z o.o. z siedzibą w C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazano, że "B. " Sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej jako Spółka), wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 27 kwietnia 2011 r. w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za okres od stycznia do czerwca 2010 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym wniosku pełnomocnik Spółki przytoczył, że kapitał zakładowy (majątek) wynosi 1 980 000 zł, wartość środków trwałych - 6 724 230,36 zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy - 969 220,29 zł. Wyjaśniono, że z powodu podwyższenia stawki podatku od gier na automatach o niskich wygranych Spółka zapłaciła ponad 200% podatku więcej niż przed nowelizacją przepisów. W związku z tym Spółka została zmuszona do zmniejszenia kosztów funkcjonowania, między innymi przez zmniejszenie zatrudnienia. W ocenie Spółki o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania świadczy także zmniejszająca się liczba posiadanych automatów. Postanowieniem z dnia 13 października 2011 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Spółka wniosła sprzeciw. Wskazywała na brak możliwości sprzedaży majątku, w szczególności automatów do gier o niskich wygranych, które w związku ze zmianą stanu prawnego tracą swoją użyteczność. Spółka podkreśliła, że sprzedaż majątku nieruchomego miałaby dla niej nieodwracalne skutki. Dodała, że środki finansowe uzyskiwane z prowadzonej działalności z trudem pozwalają na regulowanie bieżących należności, w tym drastycznie wysokiego podatku od gier od posiadanych automatów. Taka sytuacja pociąga za sobą ryzyko konieczności wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Ponadto wyjaśniła, że została również wezwana do opłacenia wpisu sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 266/11, co oznacza, że w razie odmowy przyznania prawa pomocy będzie zmuszona do zapłacenia wpisów w łącznej kwocie 45 000 zł. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych informacji pełnomocnik Spółki nadesłał deklaracje CIT -8 za 2010 rok, deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT – 7, za sierpień, wrzesień i październik 2011 r. wraz z korektami, wyciągi z rachunków bankowych za wyrywkowe 1-2 dniowe okresy sierpnia, września, października br. oraz "jednostronny rachunek zysków i strat z uwzględnieniem bufora" oraz "bilans z uwzględnieniem bufora". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, powołując się na regulację zawartą w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), uznał żądanie strony za nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że Spółka nie wykonała w sposób zupełny wezwania do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 3-miesięcy, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia. W ocenie Sądu twierdzenia strony i złożone dokumenty nie wskazywały, by rzeczywiście Spółka nie miała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania zainicjowanego skargą, lub by poniesienie tych kosztów stanowiło uszczerbek dla jej sytuacji majątkowej stanowiący zagrożenie dla ciągłości prowadzonej działalności czy wręcz prowadzący do upadłości Spółki. Brak w ocenie Sądu wskazania konkretnych okoliczności świadczących o drastycznej zmianie sytuacji finansowej w roku bieżącym. W szczególności trudno za takie uznać fragmentaryczne wyciągi z kont bankowych Spółki wskazujące ujemne saldo dokonywanych konkretnego dnia operacji. Nie daje również możliwości oceny pogorszenia się kondycji Spółki, zawarta we wniosku o przyznanie prawa pomocy, informacja o redukcji zatrudnienia, na skutek wejścia w życie nowej ustawy o grach w sytuacji, gdy brak jest informacji porównawczych (np. stanu zatrudnienia) umożliwiających ustalenie skali zjawiska. Podkreślić w tym miejscu należy, że Spółka zarządzeniem z dnia 14 listopada 2011 r. była wzywana m.in. do wskazania struktury miesięcznych stałych dochodów i wydatków, z uwzględnieniem ich rodzaju i wielkości, które to dane umożliwiłyby sądowi kompleksową ocenę jej aktualnej sytuacji. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. W uzasadnieniu zażalenia Spółka wskazała, że posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Ponadto sprzedaż majątku trwałego doprowadziłby do niewypłacalności Spółki, uniemożliwiając dalsze istnienie w obrocie gospodarczym oraz przynajmniej częściowe regulowanie innych zobowiązań publicznoprawnych. Jednocześnie podkreślono, że sprzedaż majątku nieruchomego Spółki miałaby charakter nieodwracalny. W kwestii posiadanych przez Spółkę środków finansowych na rachunku bankowym wskazano, że uzyskiwane wpływy z trudem wystarczając na regulowanie bieżących należności, co w konsekwencji może doprowadzić do ogłoszenia upadłości. Ponadto ponownie podniesiono, że Spółka została wezwana do opłacenia wpisu sądowego w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 266/11, co oznacza, że w razie odmowy przyznania prawa pomocy będzie zmuszona do zapłacenia wpisów w łącznej kwocie 45 000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożyła spółka kapitałowa. W uzasadnieniu powoływała się na złą kondycję finansową, co potwierdzają w jej ocenie salda debetowe na załączonych do wniosku wyciągach z rachunków bankowych. Jednakże podkreślenia wymaga, że przedstawione przez stronę informacje nie dawały pełnego obrazu jej kondycji finansowej, w szczególności wyciągi z kont bankowych dotyczą krótkich okresów i nie dokumentują wszystkich operacji z danego okresu. Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie – pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że Spółka nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że Spółka w istocie nie dowiodła, że poniesienie pełnych kosztów postępowania stanowi zagrożenie dla ciągłości prowadzonej działalności czy wręcz prowadzi do upadłości Spółki. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Na taka ocenę, jak widać nie ma wpływu to, że Spółka poniosła straty w działalności gospodarczej, skoro mimo tego prowadziła ją w dalszym ciągu. Ponadto w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Jak wskazała Spółka w oświadczeniu o stanie majątkowym wartość jej środków trwałych wynosi 6.724.230,36 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 969.220,29 zł. Należy podkreślić, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, Lex nr 794951). W rozpoznawanej sprawie trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak znacznej wartości, nie jest w stanie wygospodarować 45.000 zł (wysokość wpisów we wszystkich sprawach prowadzonych przed WSA w Lublinie) na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle przedłożonych dokumentów na pełną aprobatę zasługuje ocena Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. jak w sentencji