IV SA/Wa 1080/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2011 r. sprawy ze skargi R. C. i J. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia -oddala skargę- Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez R. C. oraz J. B., reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika, jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. znak: [...] utrzymująca w mocy za zasadzie art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: "k.p.a."], decyzję własną z dnia [...] lutego 2011 r. znak: [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego Nr [...] z dnia [...] grudnia 1950 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "Drożdżownia i Gorzelnia L. S.W w L.", położonego przy ul. [...] w L.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mając na uwadze wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2010r., sygn. akt IV SA/Wa 799/10, organ wskazał, co następuje: Podstawę materialno-prawną orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego Nr [...] z dnia [...] grudnia 1950 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz Państwa przedsiębiorstwa pn. "Drożdżownia i Gorzelnia L., S.W", położonego w L. przy ul. [...], stanowił przepis art. 3 ust. 1 i 5 oraz art 6 ust 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17). Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. A pkt 10 i 12 ustawy nacjonalizacyjnej, za odszkodowaniem Państwo "przejmowało" na własność gorzelnie przemysłowe, destylarnie, rafinerie spirytusu, fabryki wódek i fabryki drożdży. Orzeczenie w trybie art. 3 ustawy, mogło jednak nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Stosownie do przepisów określających tryb postępowania, począwszy od rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 17, poz. 114), jako organy właściwych ministrów dla przejmowania przedsiębiorstw na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego utworzono Główną Komisję do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw oraz wojewódzkie komisje do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw. Szczegółowe regulacje, dotyczące postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa zostały zawarte w rozdziale II rozporządzenia. Jak wynika z § 14 ust. 1 rozporządzenia, na żądanie właściwego ministra, przewodniczący Głównej Komisji wyłączał spod właściwości wojewódzkiej komisji sprawy poszczególnych przedsiębiorstw i przekazywał je do postępowania przewidzianego w § 30 rozporządzenia. W myśl § 30 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia właściwy minister ogłaszał w Monitorze Polskim wykazy przedsiębiorstw górniczych, przemysłowych, komunikacyjnych i telekomunikacyjnych wyłączonych spod kompetencji wojewódzkich komisji na zasadzie § 14 ust. 1. Skoro, na podstawie § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r., zarządzeniem Przewodniczącego Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia 28 października 1946 r. (publ. L. Dziennik Wojewódzki z dnia 15 marca 1947 r., Nr [...], poz. 31 b) wyłączono spod właściwości wojewódzkich komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw - gorzelnie przemysłowe, a zarządzeniem Przewodniczącego Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia 28 października 1946 r. (publ. L. Dziennik Wojewódzki z dnia 15 marca 1947r., Nr [...], poz. 31 c) - fabryki drożdży, to omawiane przedsiębiorstwo przekazano do postępowania w trybie § 30 ww. rozporządzenia (kserokopia Zarządzenia znajduje się w aktach sprawy). Na podstawie § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r., Minister Aprowizacji i Handlu zarządzeniem z dnia 20 sierpnia 1946 r., opublikowanym w Monitorze Polskim z dnia 18 września 1946 r. (Nr [...], poz. 170) - ogłosił czwarty wykaz przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. W wykazie, stanowiącym załącznik do zarządzenia z dnia 20 sierpnia 1946r. pod pozycją - Lp. [...] umieszczono przedsiębiorstwo "Drożdżownia i Gorzelnia L., własność W., L., [...]" (kserokopia Monitora Polskiego z dnia 18 września 1946 r. znajduje się w aktach sprawy; właściwy Monitor Polski odnaleziono, po zapadłym w niniejszej sprawie wyroku Sądu z dnia 19 lipca 2010 r.). Następnie Minister wskazał, iż w przepisach powołanej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. nie określono sposobu wszczęcia postępowania o wydanie orzeczenia przejmującego przedsiębiorstwo na własność Państwa. Ani ustawa nacjonalizacyjna, ani też rozporządzenie Rady Ministrów z 1946 r. nie precyzują tego, jakie zdarzenie uważa się za dzień wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego. Przyjmując natomiast, iż za datę wszczęcia postępowania administracyjnego "z urzędu" należy uważać dzień, w którym strona została poinformowana przez organ o wszczęciu postępowania administracyjnego, to w niniejszej sprawie jest to 18 września 1946 r., czyli data publikacji dziennika urzędowego (MP. z dnia 18 września 1946r. Nr 91, poz. 170), w którym opublikowano wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a wśród nich także przedsiębiorstwa "Drożdżownia i Gorzelnia L., S.. W. w L.". Pogląd, że datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art, 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa - utrwalił się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2001 r., sygn. akt III RN 176/00 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2006r., sygn. akt IV SA/Wa 87/06). W świetle powyższego, zdaniem Ministra, nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, że warunek sine qua non wydania każdego orzeczenia w trybie artykułu 3 ustawy, zgodnie z ust. 6 tego przepisu, o treści ustalonej przepisem art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394), tj. wszczęcie postępowania o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa przed dniem 31 marca 1947 r. - został w niniejszej sprawie spełniony. Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji omawianego przedsiębiorstwa zostało wszczęte zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej. Następnie Minister wskazał, iż zgodnie z § 65 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62), zmienionego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 maja 1949 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 212) właściwy minister tj. Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego, na podstawie zarządzeń Ministra Aprowizacji i Handlu oraz Przewodniczącego Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw - orzekł o przejęciu na własność Państwa, z dniem ogłoszenia orzeczenia Nr [...] z dnia [...] grudnia 1950 r., przedsiębiorstw w nim wyszczególnionych (m.in. "Drożdżowni i Gorzelni L. S.. W. w L.", ul. [...] znajdującego się pod poz. [...]), umieszczonych w poszczególnych wykazach przedsiębiorstw (przedsiębiorstwo "Drożdżownia i Gorzelnia L. S.. W." w L. zostało ogłoszone, jak w nim wskazano, w wykazie opublikowanym w Monitorze Polskim z 1946 r. Nr 91, poz. 170). Orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...]grudnia 1950 r. zostało opublikowane w Monitorze Polskim Nr [...], poz. [...]. Treść tego orzeczenia spełniała wymogi określone w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów (§ 66, § 71, § 28 rozporządzenia). Następnie, zgodnie z § 73 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia 16 lutego 1951 r., wyznaczona organizacja gospodarcza tj. Zjednoczenie Przemysłu Drożdżowego w W. w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z 1951 r. (Nr 9, poz. 55) ogłosiło, że sporządzony zostanie protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa "Drożdżownia i Gorzelnia L. S.. W. w L.", powiadamiając właścicieli tego przedsiębiorstwa oraz składników majątkowych o terminie jego sporządzenia. Zdaniem Ministra, postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z trybem określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. Jak wskazuje protokół zdawczo - odbiorczy przedsiębiorstwa, stanowiącego byłą własność R. W., z dnia [...] czerwca 1951 r., przedsiębiorstwo było "wytwórnią drożdży piekarnianych i spirytusu surowego jako produktu ubocznego". W znajdującym się w aktach sprawy załączniku nr 2 do powołanego protokołu zawarty jest opis terenu i zabudowań przejmowanego przedsiębiorstwa. Pozostałe załączniki do protokołu zawierają również spis wyposażenia, wierzytelności, zobowiązań oraz wielkość gotowych produktów na dzień 14 kwietnia 1945 r., jako dzień przejęcia przedsiębiorstwa pod przymusowy zarząd państwowy. Wielkość składników majątkowych przedsiębiorstwa, zawartych w powołanych dokumentach wskazuje, iż przejmowane przedsiębiorstwo miało charakter co najmniej fabryki drożdży i spełniało kryteria nacjonalizacji wskazane w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 10 i 12 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Biorąc powyższe pod uwagę, w tym okoliczność, iż postępowanie o przejęciu omawianego przedsiębiorstwa na własność Państwa, zgodnie z ust. 6 art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej o treści ustalonej przepisem art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki - zostało wszczęte przed dniem [...] marca 1947 r., brak było zdaniem Ministra podstaw do stwierdzenia, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] grudnia 1950 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "Drożdżownia i Gorzelnia L. S.. W. w L.", położonego przy ul. [...]w L., zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie. Kwestią zasadniczą dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 19 lipca 2010r. (sygn. akt IV SA/Wa 799/10), była bowiem ocena zebranych w sprawie dokumentów dla ustalenia daty wszczęcia postępowania o wydanie orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] grudnia 1950 r. Stosownie do wskazań zawartych w ww. orzeczeniu dokonano wyczerpującej analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie. Ponadto odnaleziono w Monitorze Polskim wydanym przed dniem 31 marca 1947 r. (M.P. z dnia 18 września 1946 r.) wykaz przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa w trybie ustawy nacjonalizacyjnej, zawierający w pkt 3 sporną "Drożdżownię i Gorzelnię L. S. W". Powyższe pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka rażącego naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Zdaniem Ministra nie jest trafny zarzut rażącego naruszenia § 65 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., poprzez wydanie Orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] grudnia 1950 r. z dnia [...] grudnia 1950 r. tylko przez jednego ministra. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. oraz § 65 ust. 1 i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. - a nie na podstawie § 65 ust. 2 rozporządzenia. Nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, iż w omawianej sprawie właściwy minister tj. Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego działał w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. W aktach sprawy znajduje się bowiem orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] sierpnia 1951 r. znak: [...] w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "Drożdżownia i Gorzelnia L. S.. W. w L., wydane na podstawie § 74 i 75 rozporządzenia, które zostało podpisane zarówno przez właściwego Ministra, jak też Dyrektora Departamentu Organizacyjno-Prawnego, działającego z upoważnienia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Wobec zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. Minister stwierdził, iż jakkolwiek wnioskodawcy podnoszą, iż organ niedostatecznie wyjaśnił stan faktyczny sprawy - to w toku postępowania, wzywani do zapoznania się i wypowiedzenia co do całości zebranego materiału dowodowego - nie zgłaszali uwag tego typu. Ich ocena, dotycząca naruszenia ww. przepisów, jest sformułowana w sposób ogólny. Kwestionując rozstrzygnięcie na tej podstawie nie wskazują bowiem jakiego typu materiały dowodowe organ ich zdaniem powinien jeszcze uwzględnić w postępowaniu. W kwestii zaś zbierania materiału dowodowego we własnym zakresie pozostali bierni. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję skarżący R. C. i J. ., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] lutego 2011 r. zarzucając naruszenie § 30 i § 65 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy podejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. nr 16, poz. 62 ze zm.) oraz art. 7 i 77 k.p.a., a także art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 1 i 2 k.p.a. W motywach skargi podniesiono, iż w przypadku Drożdżowni i Gorzelni L., S.. W., położonej w L. przy ul. [...], która spełniała przesłanki z art. 3 ust. 1 lit. A pkt 10 i 12 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, właściwych było dwóch Ministrów: Minister Skarbu (zarządzenie Przewodniczącego Głównej Komisji nacjonalizacyjnej do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia 28 października 1948 r.) i Minister Aprowizacji i Handlu (zarządzenie Przewodniczącego Głównej Komisji nacjonalizacyjnej do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia 28 października 1948 r.). Tymczasem, zarządzenie z dnia 20 sierpnia 1946 r. jest wydane tylko przez Ministra Aprowizacji i Handlu, brak jest natomiast zarządzenia Ministra Skarbu. Świadczy to o rażącym naruszeniu § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w prawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. nr 17, poz. 114). Dalej wskazano, iż orzeczenie z dnia [...] grudnia 1950 r. jest również wydane tylko przez jednego Ministra (Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego), czym rażąco narusza § 65 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. nr 16, poz. 62 ze zm.), bowiem orzeczenie to winno być wydane przez dwóch Ministrów. Zatem przed dniem 31 marca 1947 r. nie mogło dojść do wszczęcia postępowania administracyjnego, bowiem powinny się ukazać dwa ogłoszenia (jedno Ministra Skarbu, a drugie Ministra Aprowizacji i Handlu), a nie jedno, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. W związku z powyższym doszło do rażącego naruszenia § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. oraz § 65 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. Argument organu, że sytuacja wyczerpująca dyspozycję §65 ust. 2 rozporządzenia nie zaistniała w omawianym przypadku, jak również, że sporne orzeczenie nie zostało wydane na jego podstawie, lecz na podstawie § 65 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., świadczy o niezrozumieniu istoty zarzutu podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. To, że orzeczenie o przejęciu wydano na podstawie § 65 ust. 1 rozporządzenia nie oznacza, że nie naruszono § 65 ust. 2 tego rozporządzenia. Ten właśnie przepis został naruszony, gdyż w sprawie przedmiotowego przedsiębiorstwa właściwych było dwóch Ministrów i orzeczenie o przejęciu powinno być wydane łącznie przez dwóch Ministrów. Końcowo podniesiono, iż Z. C.- będący stroną postępowania - zmarł 9 grudnia 2007 r., wobec czego Minister swoją decyzję skierował do osoby nieżyjącej. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie nie stwierdzając podstaw do uwzględnienia podniesionych. Jednocześnie podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a."], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy uznał, że nie narusza ona prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego, natomiast zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. została wydana w następstwie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 799/10, którym uchylono decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] października 2009 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] grudnia 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Drożdżownia i Gorzelnia L., S.. W. w L.. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania były przedmiotem zaskarżenia. Przez pojęcie "ocena prawna" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena prawna dotyczyć może zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Organ administracji jest obowiązany rozstrzygnąć sprawę ponownie stosując się do oceny prawnej zawartej uzasadnieniu w wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracji wydanych w innych sprawach. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym wydaniu decyzji do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Związanie samego sądu administracyjnego oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także w następstwie wzruszenia wyroku. Przenosząc powyższe uwagi na stan sprawy stwierdzić należy, iż Sąd orzekający w niniejszej sprawie związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w ww. prawomocnym orzeczeniu WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2010 r. W sprawie nie zaszły ww. okoliczności wyłączające to związanie. W uzasadnieniu ww. wyroku, powołując się na orzeczenia zapadłe uprzednio w przedmiotowej sprawie (prawomocne wyroki WSA w Warszawie: z dnia 14 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2417/05 oraz z dnia 5 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2309/07) Sąd wskazał, iż orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] grudnia 1950 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w tym przedsiębiorstwa "Drożdżownia i Gorzelnia L." S.. W. w L., ul. [...], wydane zostało na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej [(Dz.U. nr 3, poz. 17), zwanej dalej: "ustawą nacjonalizacyjną"], a także § 65 ust. 1 i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa [(Dz. U. nr 16, poz. 62 ze zm.), zwanego dalej: "rozporządzeniem"]. Dalej Sąd wskazał, iż wielkość składników majątkowych przedsiębiorstwa wykazana w zgromadzonych materiałach dowodowych, przemawia za prawidłowym ustaleniem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że przejmowane przedsiębiorstwo miało charakter co najmniej fabryki drożdży w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 12 ustawy nacjonalizacyjnej. Niemniej jednak, zgodnie z treścią art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, o treści ustalonej przepisem art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. nr 72, poz. 394), orzeczenie w trybie niniejszego artykułu mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Sąd uznał, że ta właśnie okoliczność, nie została w sposób należyty wyjaśniona, czyli wbrew treści art. 7 i 77 § 1 k.p.a., co skutkowało również naruszeniem art. 107 § 1 k.p.a. Sąd zobowiązał organ do dokonania wnikliwej oceny zebranego materiału dowodowego dla ustalenia, czy w sprawie można uznać, iż postępowanie, w którym wydane zostało orzeczenie z dnia [...] grudnia 1950 r., w sposób oczywisty zostało wszczęte po dniu 31 marca 1947 r., a więc czy doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wydając zaskarżoną decyzję w następstwie ww. wyroku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż w sprawie niniejszej nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stanowisko to, w ocenie Sądu w składzie orzekającym, jest prawidłowe. Z akt sprawy wynika bowiem, że na podstawie § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r., Minister Aprowizacji i Handlu zarządzeniem z dnia 20 sierpnia 1946 r., opublikowanym w Monitorze Polskim z dnia 18 września 1946 r. (Nr 91, poz. 170) - ogłosił czwarty wykaz przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. W wykazie, stanowiącym załącznik do zarządzenia z dnia 20 sierpnia 1946 r. pod pozycją - Lp. [...] umieszczono przedsiębiorstwo "Drożdżownia i gorzelnia L., własność W., L., [...]". Właściwy Monitor Polski, jak wskazał Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odnaleziono po wydaniu ww. wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2010 r. Przyjmując w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego (np. postanowienie NSA z dnia 4 marca 1981 r., sygn. akt SA 654/81), iż za datę wszczęcia postępowania administracyjnego "z urzędu" należy uważać dzień, w którym strona została poinformowana przez organ o wszczęciu postępowania administracyjnego, Minister zasadnie stwierdził, iż w sprawie niniejszej jest to dzień 18 września 1946 r., czyli data publikacji dziennika urzędowego (M.P. z dnia 18 września 1946 r., nr 19, poz. 170), w którym opublikowano wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a wśród nich także przedsiębiorstwo "Drożdżownia i Gorzelnia L., S.. W. w L.". Z powyższego wynika, że warunek sine qua non wydania orzeczenia w trybie artykułu 3 ustawy, zgodnie z ust. 6 tego przepisu, o treści ustalonej przepisem art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394), tj. wszczęcie postępowania o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa przed dniem 31 marca 1947 r. - został w niniejszej sprawie spełniony. Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji omawianego przedsiębiorstwa zostało wszczęte zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej. Zgodnie z § 65 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62), zmienionego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 maja 1949 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 212) właściwy minister tj. Minister Przemysłu Rolnego i Spożywczego, na podstawie zarządzeń Ministra Aprowizacji i Handlu oraz Przewodniczącego Głównej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw - orzekł o przejęciu na własność Państwa, z dniem ogłoszenia orzeczenia Nr [...] z dnia [...]grudnia 1950 r., przedsiębiorstw w nim wyszczególnionych (m.in. "Drożdżowni i Gorzelni L. S.. W. w L.", znajdującej się pod poz. [...]), umieszczonych w poszczególnych wykazach przedsiębiorstw (przedsiębiorstwo "Drożdżownia i Gorzelnia L. S.. W." w L. zostało ogłoszone, jak w nim wskazano, w wykazie opublikowanym w Monitorze Polskim z 1946 r. Nr 91, poz. 170). Orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...] grudnia 1950r. zostało opublikowane w Monitorze Polskim Nr [...], poz. 54. Treść tego orzeczenia spełniała wymogi określone w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów (§ 66, § 71, § 28 rozporządzenia). Następnie, zgodnie z § 73 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia 16 lutego 1951 r., wyznaczona organizacja gospodarcza tj. Zjednoczenie Przemysłu Drożdżowego w W. w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z 1951 r. (Nr [..], poz. 55) ogłosiło, że sporządzony zostanie protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa "Drożdżownia i Gorzelnia L. S. W. w L.", powiadamiając właścicieli tego przedsiębiorstwa oraz składników majątkowych o terminie jego sporządzenia. Postępowanie zostało zatem przeprowadzone zgodnie z trybem określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. W świetle powyższego, podzielić należy stanowisko Ministra, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z dnia [...]grudnia 1950 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "Drożdżownia i Gorzelnia L. S. W. w L.", położonego przy ul. [...] w L., zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostają zarzuty skargi. Kwestia przedmiotu przedsiębiorstwa została już rozstrzygnięta wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 14 marca 2006 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd wskazał m.in., iż z protokołu zdawczo-odbiorczego przejmowanego przedsiębiorstwa z dnia [...] czerwca 1951 r. wynika, że przedsiębiorstwo to było wytwórnią drożdży piekarnianych oraz spirytusu surowego jako produktu ubocznego. W załączniku nr [...] do powołanego protokołu zawarty jest opis terenu i zabudowań przejmowanego przedsiębiorstwa. W pozostałych załącznikach zawarty jest spis wyposażenia, wierzytelności i zobowiązań, oraz wielkości gotowych produktów na dzień 14 kwietnia 1945 r., jako dzień przejęcia przedsiębiorstwa pod przymusowy zarząd państwowy. Dalej Sąd wskazał, iż wielkość składników majątkowych przedsiębiorstwa, wykazana w powołanych dokumentach przemawia za prawidłowym ustaleniem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że przejmowane przedsiębiorstwo miało charakter co najmniej fabryki drożdży w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 12 ustawy nacjonalizacyjnej. Podkreślenia wymaga, że ww. stanowisko Sądu zostało wyrażone również w następstwie oceny zarzutów ówczesnego pełnomocnika wnioskodawców, który podnosił m.in., że przedsiębiorstwo "Drożdżownia i Gorzelnia L. S.. W. w L." było małym zakładem produkcyjnym, nie mogło być traktowane jako gorzelnia przemysłowa w rozumieniu ustawy nacjonalizacyjnej, skoro produkcja spirytusu surowego w przejętym przedsiębiorstwie była produktem ubocznym przy produkcji drożdży. Skoro zatem podstawowym przedmiotem ww. przedsiębiorstwa była produkcja drożdży (a nie spirytusu), właściwym do wydania zarządzenia z dnia 20 sierpnia 1946 r. był Minister Aprowizacji i Handlu zgodnie z § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Z kolei Orzeczenie nr [...] z dnia [...] grudnia 1950 r. zostało prawidłowo wydane przez Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego jako rzeczowo właściwego w stosunku do ww. przedsiębiorstwa na podstawie § 65 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Wbrew stanowisku skarżących, zarówno ww. zarządzenie jak i ww. orzeczenie o przejęciu było prawnie skuteczne w stosunku do przedsiębiorstwa "Drożdżownia i Gorzelnia L. S.. W. w L.". Sąd nie podzielił poglądu skarżących, iż decyzję skierowano do osoby nieżyjącej, która nie mogła być stroną postępowania. Wskazać należy, że spośród wszystkich stron postępowania, których interes prawny (art. 28 k.p.a.) organ ustala z urzędu, decyzja w części oznaczenia stron powinna określać jedynie tę osobę, do której decyzja jest skierowana, czyli jej adresata. Jeżeli zatem mowa jest o skierowaniu decyzji do danej strony postępowania, to strona ta musi być adresatem decyzji, jej dane muszą widnieć w części składowej decyzji określanej jako "oznaczenie strony lub stron" (art. 107 § 1 k.p.a.). Zazwyczaj adresatem decyzji jest wnioskodawca postępowania, bądź - jeżeli postępowanie toczy się z urzędu - podmiot ustalony przez organ (w decyzji wydanej w I. instancji), odwołujący się czy wnoszący o ponowne rozpatrzenie sprawy (w decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym). Wszystkie inne strony postępowania wymieniane są zwyczajowo w rozdzielniku decyzji. W sprawie niniejszej adresatami decyzji byli: J. B. i R.C. - spadkobiercy wnioskodawcy w postępowaniu nieważnościowym (H. W.), działający przez pełnomocnika, i do nich prawidłowo została skierowana decyzja (doręczona pełnomocnikowi). Zmarły w dniu 9 grudnia 2007 r. Z. C. nie był osobą, na rzecz której została wydana zaskarżona decyzja. Nie można zatem mówić o skierowaniu decyzji do osoby nie będącej stroną, a jedynie o nie braniu udziału w postępowaniu przez wszystkie strony (spadkobierców zmarłej strony), co jest przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. podstawą wznowienia postępowania administracyjnego uwzględnianą jednak nie z urzędu, a tylko na żądanie strony zgodnie z treścią art. 147 zd. 2 k.p.a. (v. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 51/08, Lex nr 509705). Z akt sprawy nie wynika, aby z takim żądaniem wystąpili ewentualni spadkobiercy zmarłego Z. C.. Nieuzasadnione są również zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu, Minister należycie rozpatrzył i prawidłowo ocenił znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, a swe stanowisko adekwatnie uzasadnił, zgodnie z wymogami art. 107 § 1 k.p.a. Mając na względzie wszystko powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.