II SA/Rz 842/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego -uchyla zaskarżoną decyzję- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2011r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także SKO) - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej następnie k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania A. M. od decyzji z dnia [...] czerwca 2011r. znak: [...] Kierownika Działu Świadczeń Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] utrzymało ją w mocy. Sprawę zainicjował wniosek A. M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią W. S. urodzoną 7 stycznia 1937r. Po jego rozpoznaniu Burmistrz [...] wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] czerwca 2011r. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podnosząc, że wprawdzie babcia wyżej wymienionego – W. S. jest osoba niepełnosprawną, lecz pozostaje ona w związku małżeńskim, co wyklucza po myśli art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych uwzględnienie niniejszego wniosku. A. M. złożył odwołanie od powyższej decyzji zwracając uwagę, iż wprawdzie jego babcia pozostaje w związku małżeńskim, jednak jej mąż – E. S. tak jak i ona jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, w związku z czym nie ma on możliwości sprawowania opieki nad żoną. Decyzją z dnia [...] lipca 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu powyższego środka zaskarżenia utrzymało w mocy kwestionowaną nim decyzję. Organ odwołał się do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wedle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. SKO podniosło, że prawidłowo organ I instancji - kierując się wykładnią gramatyczną powołanego przepisu i ustalając, że dziadkowie wnioskodawcy pozostają w związku małżeńskim - przyjął, iż A. M. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Organ drugiej instancji zaznaczył, że decyzje w sprawie świadczeń rodzinnych nie są oparte na uznaniu administracyjnym, a zatem ich treść wynika wprost z regulacji ustawowych. Żadne zatem inne, niż wskazane w ustawie okoliczności (np. stan zdrowia najbliższych członków rodziny, stopień zaangażowania się w opiekę dalszych krewnych) nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie tych świadczeń. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] lipca 2011r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A. M. ponawiając argument odwołania od rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, że dziadek E. S. jako osoba niepełnosprawna nie jest w stanie opiekować się swą żoną W. S. W odpowiedzi na skargę SKO, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało stanowisko kwestionowanego nią rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153 poz. 1269 z 2002 roku / sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub , stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. Ustalone zostało przez organy, że skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swoją babcią W. S., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Burmistrz [...] odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał na brzmienie przepisu art. 17 ust.5 pkt.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych / t.j. z 2006 r. Nr. 139 poz. 992 ze zm./ zwanej dalej również ustawą o ś.r., a organ odwoławczy podzielił stanowisko Burmistrza , że przepis ten wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ustalono, że W. S. jest osobą zamężną, dlatego, mimo spełnienia pozostałych warunków wymienionych w ustawie , odmówiono A. M. przyznania wnioskowanego świadczenia. W dacie wydania zaskarżonej decyzji / [...] lipca 2011 roku / przepis art. 17 ust.1 ustawy o ś.r. obowiązywał w brzmieniu nadanym przepisem art. 13 ustawy z 19 listopada 2009 roku o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych / Dz. U. Nr 219 poz. 1706/, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2010 roku. Zgodnie z nim, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu / pkt.1/ , innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, oraz opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują, lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami : konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten określa krąg podmiotów, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wykazaniu ,że w stosunku do podopiecznych ciąży na nich obowiązek alimentacyjny. Wskazany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepis art. 17 ust. 5 , jako jedną z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymienia pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Sens tego przepisu sprowadza się do tego, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jej małżonkowi. Wzajemne prawa i obowiązki małżonków wynikają z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku prawo rodzinne i opiekuńcze / Dz. U. Nr 9 poz. 59 / , w szczególności z art. 23 , zgodnie z którym małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie, są obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Tak więc obowiązek opieki nad małżonkiem, a jednocześnie prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dotyczy współmałżonka. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, jednak jej współmałżonek nie jest w stanie jej tej opieki zapewnić. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Babcia skarżącego, W. S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 13 kwietnia 2006 roku, mającym charakter trwały i orzeczonym na stałe. Według zaleceń specjalisty wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jej męża, E. S., orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczyło na stałe do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności od dnia 18 pażdziernika 2010 roku. Zgodnie z orzeczeniem, wymaga on zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, a również stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stwierdzono również konieczność stałego współdziałania innej osoby na co dzień w procesie leczenia i rehabilitacji. Tak więc stan zdrowia obojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie udzielać sobie wzajemnego wsparcia, bowiem oboje legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagają pomocy osób trzecich. Przepis art. 17 ust.1 pkt.2 wskazuje osoby, którym można przyznać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką na najbliższymi. Są nimi osoby, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Kodeks ten , w dziale III / "obowiązek alimentacyjny"/ wskazuje krąg osób zobowiązanych, a są nimi /art. 129 / : zstępni przed wstępnymi, wstępni przed rodzeństwem, a jeżeli jest kilku wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi / § 1 / . Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym / § 2/. W rozpatrywanej sprawie organy ustaliły, że małżonkowie S. i E. S. mają czworo dzieci, z których jedna z córek mieszka w W., a pozostałych troje / K. S., W. S. i A. M. / mieszka w pobliżu rodziców, jednak wszyscy pracują zawodowo i nie mają możliwości opiekowania się rodzicami. Opiekę tę sprawuje faktycznie syn A. M. – skarżący A. M., który pomaga w codziennych czynnościach / oświadczenie W. S. – k.11 akt administracyjnych / a także robi codzienne zakupy, przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa , sprząta mieszkanie / oświadczenie skarżącego – k.3 akt administracyjnych/. Skarżący mieści się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, wymienionych w przepisie art. 17 ust.1 pkt.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych częste jest stanowisko, że zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, przy czym drugi z małżonków również legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie zasługuje na aprobatę na gruncie wartości konstytucyjnych. / vide: wyrok WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r II SA/OL 61/09, wyrok WSA w Poznaniu z 16.06.2011r. II SA/Po 313/11, wyrok WSA w Rzeszowie z 10 marca 2010 r.II SA/Rz 922/09 , wyrok WSA w Rzeszowie z 15 grudnia 2010 r. II SA/Rz 1030/10 / W wyroku z 17 maja 2011 r. I OSK 232/11/ Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że "przepis art. 17 ust.5 pkt.2 lit.a rozumiany w sposób bezwzględny oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Powyższe potwierdza również analiza treści art. 71 Konstytucji RP, w myśl którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Z podobnych przyczyn literalna wykładnia spornego przepisu kłóci się z treścią art. 32 Konstytucji RP, w myśl którego, wszyscy są wobec prawa równi oraz wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają ( podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 722/09 i OSK 723/09 oraz z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt. I OSK 115/10)." W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie kierował się wykładnią art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentowaną w uzasadnieniu niniejszego wyroku i rozpozna ponownie odwołanie A. M. od decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie oparto na przepisie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a P.p.s.a.