I SA/Bk 399/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 r. sprawy ze skargi S. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego wystawionego na pana M. G. oddala skargę. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] sierpnia 2011 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] lipca 2011 r. nr [...], wydane w przedmiocie zwrotu S. (dalej również jako "Ośrodek") - tytułu wykonawczego nr [...] z [...] marca 2011 r. wystawionego na M. G. Organ pierwszej instancji uznał, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.e.a."), nie zawiera bowiem aktualnego adresu zamieszkania zobowiązanego. W zaskarżonym do Sądu rozstrzygnięciu, Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że w razie ustalenia przez organ egzekucyjny, iż adres zobowiązanego wskazany w tytule wykonawczym nie jest aktualny, zasadny jest wynikający z art. 29 § 2 u.p.e.a. zwrot tytułu wykonawczego wierzycielowi, którego obowiązkiem jest ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania zobowiązanego i skierowanie tytułu do realizacji przez właściwy miejscowo organ egzekucyjny. Przekazanie przez organ tytułu wykonawczego innemu organowi oznaczałoby przesłanie dokumentu zawierającego wady, do usunięcia których kompetencje ma tylko wierzyciel. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że tytuł wykonawczy został wystawiony przez podmiot nie będący wierzycielem, co także powinno stanowić podstawę do jego zwrotu na mocy art. 27 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zdaniem organu tytuł ten powinien zostać wystawiony przez Prezydenta [...]. Z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 20, poz. 192 ze zm.) wynika, że uprawnieniem dyrektora izby wytrzeźwień i placówki utworzonej lub wskazanej przez jednostkę samorządu terytorialnego jest jedynie pobranie opłaty za pobyt w izbie lub wezwanie do pokrycia kosztów, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Opłaty pobiera się w imieniu i na rzecz organów samorządu terytorialnego, którymi zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy z 8 marca 1999 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) są rada gminy oraz wójt (burmistrz, prezydent miasta). Organ zwrócił uwagę, że stosownie do postanowień rozdziału 1 § 1 ust. 1 Statutu Ośrodka, Ośrodek ten jest jednostką organizacyjną miasta [...] nie posiadającą osobowości prawnej. Z uwagi na treść art. 11a ust. 1 pkt 1 ustawy o samorządzie gminnym, Ośrodek, jako jednostka organizacyjna miasta [...] może wystawić tytuł wykonawczy w imieniu Prezydenta [...]. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie prawidłowy tytuł wykonawczy winien posiadać pieczęć nagłówkową lub wskazanie na Prezydenta [...] jako wierzyciela oraz pieczęć urzędową Prezydenta [...], oraz podpis osoby upoważnionej do jego podpisania w imieniu Prezydenta. Wyżej wymieniony tytuł wykonawczy tych wymogów nie spełnia, gdyż opatrzony jest pieczęcią S. oraz okrągłą pieczęcią z orłem i napisem pieczęcią S., co powoduje, że jest wadliwy. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że organ egzekucyjny nie dostrzegł tego błędu, aczkolwiek okoliczność ta nie stanowi w jego ocenie podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia, ponieważ wskutek jego uchylenia zapadłoby takie samo rozstrzygnięcie, czyli orzeczenie o zwrocie tytułu wykonawczego. W skardze skierowanej do Sądu Ośrodek wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji, zarzucając naruszenie art. 29 § 2, art. 1a pkt 13 u.p.e.a. w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a także art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 K.p.a. - poprzez przyjęcie, że tytuł wykonawczy zawiera nieprawidłowe dane adresowe zobowiązanego, jak i błędne oznaczenie właściwego miejscowo organu egzekucyjnego, poprzez przyjęcie, iż organem uprawnionym do prowadzenia egzekucji jest Prezydent [...] oraz poprzez bezpodstawny zwrot tytułu wykonawczego. Zdaniem Ośrodka tytuł wykonawczy zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 27 u.p.e.a., a zaszłość ze zmianą adresu zamieszkania zobowiązanego przesądza jedynie o braku właściwości miejscowej Naczelnika Urzędu Skarbowego i konieczności zastosowania art. 65 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W związku z tym, Naczelnik Urzędu Skarbowego winien przekazać tytuł wykonawczy do załatwienia zgodnie z właściwością miejscową. Organ egzekucyjny, mając dostęp do dokumentacji podatkowej dłużnika oraz do Systemu Rejestracji Centralnej, uzyskał informację o nowym adresie zobowiązanego. Na poparcie swojego stanowiska Ośrodek przytoczył pogląd wyrażony w wyroku WSA w Krakowie z 5 września 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 380/08. W ocenie strony skarżącej Ośrodek jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, a zatem jest wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 u.p.e.a. W tym zakresie Ośrodek powołał się na treść art. 5 § 1 pkt u.p.e.a. Strona skarżąca podniosła ponadto, że skoro organem gminy ustalającym wysokość opłaty za pobyt w Izbie Wytrzeźwień jest Rada Miasta [...], to twierdzenie jakoby w niniejszej sprawie organem właściwym do prowadzenia egzekucji był Prezydent Miasta jest bezpodstawne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Z kolei w myśl art. 29 § 2 u.p.e.a., jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Nie można podzielić poglądu wyrażonego w przywołanym przez stronę skarżącą wyroku WSA w Krakowie z 5 września 2008 r., w którym stwierdzono, że zwrot tytułu wykonawczego w omawianym trybie może nastąpić jedynie w sytuacji całkowitego braku adresu zobowiązanego w jego treści, a w sytuacji, gdy adres widnieje w tytule wykonawczym, a organ jest w posiadaniu informacji, że uległ on zmianie, to organ egzekucyjny powinien przekazać ten tytuł właściwemu organowi w trybie art. 65 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy powinien spełniać rygorystyczne wymogi co do jego treści, o czym przekonuje art. 27 u.p.e.a. Jednym z takich wymogów jest wskazanie adresu zobowiązanego (zob. art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Należy go rozumieć jako wymóg podania właściwego i aktualnego adresu miejsca zamieszkania zobowiązanego, a więc wskazania miejsca, w którym osoba zobowiązana przebywa z zamiarem stałego pobytu. Obowiązku tego wierzyciel nie może przerzucać na organ egzekucyjny. W innym przypadku wierzyciel naraża się na zwrot tytułu wykonawczego. Powyższe zapatrywanie wyrażone zostało już w orzecznictwie sądów administracyjnych, a orzekający w tej sprawie Sąd przychyla się do tego stanowiska (por. wyrok WSA w Olsztynie z 21 września 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 529/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 464/07, wyrok WSA w Łodzi z 11 maja 2004 r. sygn. akt I SA/Łd 992/03 - dostępne w Centralne Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zauważyć trzeba, że postępowanie egzekucyjne jest szczególnym postępowaniem prowadzonym na podstawie przywołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy K.p.a. mogą w nim mieć zastosowanie, ale jedynie odpowiednie i to o ile przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej (art. 18 u.p.e.a.). Podstawą wszczęcia egzekucji administracyjnej jest wniosek wierzyciela i tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Tytuł ten sporządzany jest według określonego wzoru i co już wyżej zaznaczono, musi spełniać rygorystyczne wymogi co do jego treści, w tym wskazania aktualnego adresu zobowiązanego. Organ egzekucyjny nie ma obowiązku badania, który organ jest właściwy miejscowo do realizacji obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego. Obowiązek ustalenia i wskazania właściwego organu egzekucyjnego obciąża wierzyciela, nawet gdy organ egzekucyjny posiada informacje o nowym adresie zobowiązanego. Przepis art. 65 § 1 K.p.a. nie może mieć więc w sprawie zastosowania. Gdyby przyjąć inaczej, nastąpiłoby wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie wadliwego tytułu wykonawczego, co stałoby w sprzeczności z treścią art. 29 § 2 u.p.e.a. Jeżeli więc w tytule wykonawczym wskazano, tak jak w niniejszej sprawie, nieaktualny adres zobowiązanego, tytuł ten obarczony jest wadą i organ egzekucyjny stosownie do art. 29 § 2 u.p.e.a. nie może przystąpić do egzekucji i ma obowiązek zwrócić go wierzycielowi, bez konieczności ustalania właściwego miejscowo organu egzekucyjnego i przekazywania mu tytułu do realizacji. Wbrew zarzutom skargi zwrot tytułu wykonawczego nie był zatem bezpodstawny. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 1a pkt 13 u.p.e.a. w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, Sąd pragnie zauważyć, że w sprawie tej podstawą zwrotu tytułu wykonawczego było przede wszystkim wskazanie błędnego adresu zobowiązanego. Kwestię nieprawidłowego oznaczenia wierzyciela w tytule wykonawczym podniesiono na etapie postępowania odwoławczego. Podzielając stanowisko organu odwoławczego wskazać trzeba, że stosownie do art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50.000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Ośrodek, jako jednostka organizacyjna miasta [...] została powołana m.in. do pełnienia funkcji izby wytrzeźwień w rozumieniu tej ustawy. Opłaty pobierane za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień są dochodami gminy. Status wierzyciela w postępowaniu zmierzającym do egzekucji tych należności posiada zatem gmina. Wierzycielem - w rozumieniu przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - może być bowiem jedynie podmiot administracji publicznej lub organ (instytucja) wykonujący funkcje władcze. Stąd w rubryce "oznaczenie wierzyciela" na tytule wykonawczym może ewentualnie figurować Prezydent [...] - jako organ reprezentujący interesy danej gminy i odpowiedzialny za wykonywanie jej zadań własnych. Dyrektor [...] Ośrodka nie jest samodzielnym organem, ma natomiast prawo reprezentować interesy m.st. [...] jako posiadający do tego upoważnienie prezydenta miasta [...], zgodnie z jego zakresem (zob. art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym). Ośrodek nie może zatem w imieniu własnym wystawiać tytułów wykonawczych zmierzających do realizacji obowiązku wynikającego z opłacenia pobytu w izbie wytrzeźwień. Powyższy pogląd wyrażony został m.in. w wyrokach WSA: w Gliwicach z 4 stycznia 2011 r. sygn. akt III SA/Gl 2439/10; w Olsztynie z 21 września 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 529/11, w Gorzowie Wielkopolskim z 26 października 2011 r. sygn. akt I SA/Go 660/11 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Z podanych przyczyn rozstrzygnięcia organów są zgodne z prawem. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).