VIII SA/Wa 811/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędzia WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi B. L. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącej B. L. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Zaskarżonym do Sądu przez B. L. (dalej: "skarżąca") postanowieniem z [...] czerwca 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor IC") pozostawił bez rozpatrzenia odwołanie E. B. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. (dalej: "Naczelnik UC" lub "organ I instancji") wydanej dla skarżącej [...] listopada 2010 r. Przedmiotem decyzji było określenie skarżącej podstawy opodatkowania i zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego marki [...]. Dyrektor IC uznał bowiem, że pomimo stosownego wezwania, pełnomocnik skarżącej nie usunął w przewidzianym terminie braku formalnego odwołania. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał przepisy art. 216 § 1 – 2 i art. 169 § 1 i § 4 w związku z art. 168 § 3 i art. 235 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). 1.2. Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor IC wyjaśnił, że pismo zawierające odwołanie zostało podpisane przez E. B. działającą jako pełnomocnik skarżącej. Organ odwoławczy wezwał pełnomocnika skarżącej do usunięcia braku formalnego odwołania poprzez nadesłanie oryginału pełnomocnictwa lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa udzielonego E. B. i innym. W terminie przewidzianym do uzupełnienia braku formalnego odwołania do organu wpłynęła kopia pełnomocnictwa jako załącznik do pisma przewodniego podpisanego przez E. B. działającą jako pełnomocnik skarżącej. Dokument ten został potwierdzony za zgodność z oryginałem i opatrzony datą przez pracownika Urzędu Celnego w R. (specjalistę służby celnej). 1.3. Powołując się na art. 137 § 3 Op Dyrektor IC wywiódł, że kopia pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą E. B. i innym nie może zostać uznana za urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Urzędowe poświadczenie odpisu pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 137 § 3 Op, nie należy bowiem do pracowników organu prowadzącego postępowanie. Jest to czynność wykonywana przez notariusza, zgodnie z art. 96 pkt 2 ustawy z 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.). Powołał się przy tym na pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 27 października 2009 r. (I SA/Go 439/09). Wskazał także na art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 225, poz. 1635 ze zm.), z którego to przepisu wynika, że opłacie skarbowej podlega złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa. W konsekwencji uznał, że brak formalny odwołania nie został usunięty w przewidzianym dla tej czynności terminie. Czyli odwołanie należało pozostawić odwołanie bez rozpatrzenia, na podstawie art. 169 § 4 Op. 2.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z [...] lipca 2011 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie Dyrektora IC. Występując o uchylenie zaskarżonego postanowienia, autor skargi postawił zarzuty rażącego naruszenia: - art. 216 § 1 – 2, art. 169 § 1 i § 4 w związku z art. 168 § 3 i art. 235 Op; - art. 207 § 1 – 2 Op; - art. 120, art. 121, art. 122, art. 194a, art. 306d Op; - art. 210 § 1 pkt 6 Op w zakresie braku uzasadnienia faktycznego i wyjaśnienia jaka była przyczyna żądania oryginału pełnomocnictwa i czy było to uzasadnione okolicznościami sprawy w kontekście art. 194a § 4 Op; - art. 191 Op poprzez błąd w ustalenia faktycznych i pominięcie tego przepisu. Autor skargi wystąpił o przeprowadzenie dowodów z załączonych do skargi sygnatur akt spraw celem wykazania jaka była praktyka organu odnośnie poświadczenia pełnomocnictwa, które organ znał z urzędu. Ewentualnie autor skargi wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia z [...] marca 2009 r. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że w sprawie powinna zostać wydana decyzja, a nie postanowienie, stąd zarzut rażącego naruszenia art. 216 i art. 207 Op. Jego zdaniem, strona nie jest w stanie wnikać w zakres obowiązków udzielonych pracownikom organu celnego i nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku umocowania funkcjonariusza. Przytoczył przy tym przepisy art. 120 – 122 Op. Podniósł, że kopia dokumentu pełnomocnictwa poświadczona przez pracownika organu celnego za zgodność z oryginałem nabrała cech poświadczenia urzędowego i cech dokumentu urzędowego. Przedstawił także przebieg postępowania i innych postępowań z udziałem pełnomocników skarżącej na podstawie znanego organowi pełnomocnictwa, którego kopia została złożona do akt sprawy na wezwanie organu. Organ I instancji nie miał wątpliwości w tym zakresie, a organ odwoławczy nie wyjaśnił, czy wystąpiły przesłanki do wzywania pełnomocnika skarżącej w celu złożenia oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa. Autor skargi przytoczył przepisy art. 194a § 1 – 4 i art. 306d § 1 – 2 Op, przedstawiając swoje rozważania na tle tych przepisów i art. 194 § 1 – 2 Op. Powołał się na wyroki NSA z 16 kwietnia 1986 r. (III SAB 14/85) i z 5 sierpnia 2005 r. (OSK 1508/04). 2.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IC wystąpił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Zauważył, że wyrok NSA z 16 kwietnia 1986 r. (III SAB 14/85) został wydany w innym stanie faktycznym i prawnym. Powołał się nadto na poglądy wyrażone przez NSA w wyrokach z 11 kwietnia 2008 r. (II FSK 1289/08) oraz z 24 października 2007 r. (II FSK 1217/06) na tle art. 137 § 3 Op. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów od tych, które zostały wskazane przez jej autora. 3.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest przy tym według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu może nastąpić wówczas, gdy zostanie spełniona przynajmniej jedna z przesłanek wskazanych w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 3.2. Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie należało uchylić, jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 169 § 4 oraz art. 121 § 1 w związku z art. 228 § 1 pkt 1 Op. Uchybienie to miało nadto istotny wpływ na wynik sprawy. Wystąpiła zatem przesłanka, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a., powodująca konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu. Organ odwoławczy powinien ponownie wezwać pełnomocnika skarżącej do złożenia oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa, bądź też wezwać skarżącą do podpisania pełnomocnictwa. A to z tej przyczyny, że w postępowaniu przed organem I instancji brała udział osoba uznawana za pełnomocnika skarżącej na podstawie kopii dokumentu pełnomocnictwa. Uchybienie to nie zostało konwalidowane. Decyzja Naczelnika UC została zatem doręczona rzekomemu pełnomocnikowi. Czyli działając konsekwentnie, Dyrektor IC obowiązany był stwierdzić niedopuszczalność odwołania, zgodnie z art. 228 § 1 pkt 1 Op. Działanie organu odwoławczego prowadzi do wniosku, że kwestionuje on umocowania E. B. do działania w imieniu skarżącej. Dodać w tym miejscu warto, że jako adresat zaskarżonego postanowienia został wskazany pełnomocnik skarżącej. Czyli zdaniem organu osoba, która nie jest stroną i nie jest pełnomocnikiem strony. Także z tej przyczyny zachowując logikę myślenia należało stwierdzić niedopuszczalność odwołania, a nie pozostawić odwołanie bez rozpatrzenia. W ocenie Sądu, brak jest jednak podstaw do takiego wniosku. W aktach sprawy znajduje się bowiem kopia dokumentu pełnomocnictwa załączona do pisma przewodniego pełnomocnika, w odpowiedzi na wezwanie Dyrektora IC. Kopia pełnomocnictwa została nadto poświadczoną za zgodność z oryginałem przez pracownika organu celnego (podatkowego). Braki formalne odwołania zostały zatem w ocenie pełnomocnika skarżącej usunięte. Czynności tej pełnomocnik dokonał bowiem w przewidzianym przez Dyrektora IC terminie. W tej sytuacji, z uwagi na fakt, że decyzja Naczelnika UC została doręczona pełnomocnikowi skarżącej, organ odwoławczy powinien ponownie wezwać pełnomocnika skarżącej do usunięcia braków formalnych związanych z dokumentem pełnomocnictwa. W ten sposób mogło zostać konwalidowane uchybienie organu I instancji, który bezpodstawnie przyjmował, że w imieniu skarżącej mogły działać osoby wymienione w treści dokumentu pełnomocnictwa, którego kopia znajduje się w aktach sprawy. Dodać warto, że odpowiadając na wezwanie Dyrektora IC pełnomocnik skarżącej wskazał na wolę skarżącej co do tego, aby działać w jej imieniu. 3.3. Skoro wykładnia art. 137 § 3 Op budziła wątpliwości, w tym pracowników organów celnych (podatkowych), co wynika choćby z akt niniejszej sprawy, to zmiana dotychczasowej praktyki organu powinna nastąpić z poszanowaniem zasad ogólnych postępowania podatkowego. W szczególności zasady zaufania i informowania, którą racjonalny ustawodawca wyraził w przepisach art. 121 Op. Dyrektor IC powinien zatem w realiach niniejszej sprawy w treści ponownego wezwania wyjaśnić pełnomocnikowi skarżącej, że złożony przez niego dokument pełnomocnictwa, poświadczony za zgodność z oryginałem przez pracownika organu celnego (podatkowego), nie może zostać uznany za urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa w rozumieniu art. 137 § 3 Op. Wadliwe działanie organu I instancji nie może być wykorzystywane przez organ odwoławczy na niekorzyść podatnika. 4.1. Zarzuty skargi Sąd uznał za chybione lub (i) pozbawione istotnego wpływu na wynik sprawy. Brak było podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Nie wystąpiły nadto okoliczności, o których mowa w art. 106 § 3 u.p.p.s.a., niezbędne do tego, aby Sąd przeprowadził dowody z akt spraw wymienionych przez autora skargi. Niezrozumiałe jest żądanie skargi o "ewentualnie stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia [...] 03.2009 r.". W aktach rozpoznawanej sprawy brak jest takiego postanowienia. Tworzenie niespójnej zbitki przepisów - szeregu norm prawnych, które zostały rzekomo naruszone przez sąd (organ), bez wskazania konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest zaś nieprawidłowe i nie może przynieść pożądanych przez autora efektów (zob. wyrok NSA z 9 listopada 2011 r., II FSK 776/10; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). Zgodnie z przepisem art. 137 § 1 Op pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Pełnomocnikiem strony w postępowaniu przed organami celnymi, w sprawach dotyczących podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego z tytułu importu towarów, może być także osoba, o której mowa w art. 79 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 i Nr 273, poz. 2703), zwanej dalej "Prawem celnym" (§ 1a). Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu (§ 2). Pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Organ podatkowy może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony (§ 3). W poszczególnych wynikających w toku postępowania kwestiach mniejszej wagi organ podatkowy może nie żądać pełnomocnictwa, jeżeli pełnomocnikiem jest małżonek strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu jego upoważnienia do występowania w imieniu strony (§ 3a). W zakresie nieuregulowanym w § 1-3a stosuje się przepisy prawa cywilnego (§ 4). 4.2. W ocenie Sądu, kategoryczne brzmienie powołanego art. 137 § 3 zdanie 1 Op nie pozostawia wątpliwości, iż pełnomocnik, chcąc występować w postępowaniu w takim charakterze, jest zobligowany do przedłożenia do akt konkretnej sprawy dokumentu potwierdzającego jego umocowanie do działania w cudzym imieniu oraz wyznaczającego jego zakres. Przepisy Ordynacji podatkowej nie definiują pojęcia pełnomocnictwa. Poprzez odesłanie przewidziane w art. 137 § 4 Op, odnieść należy się zatem do zasad prawa cywilnego, na gruncie którego pełnomocnictwo jest określane jako jednostronna czynność prawna o charakterze upoważniającym. Bez względu na zakres udzielonego pełnomocnictwa, to pełnomocnik decyduje o tym, czy będzie zastępował stronę w zakresie, w jakim został umocowany. Tym samym złożenie dokumentu pełnomocnictwa do akt jednej z kilku spraw prowadzonych przez ten sam organ podatkowy, nawet gdy będzie to pełnomocnictwo ogólne, nie zwalnia pełnomocnika z obowiązku załączenia oryginału lub poświadczonej urzędowo kopii takiego dokumentu do akt kolejnej sprawy. Posłużenie się przez organ pełnomocnictwem złożonym na potrzeby innego postępowania, choćby swym zakresem obejmowało ono przedmiot postępowania, do którego akt nie zostało załączone, a następnie procedowanie z udziałem "rzekomego pełnomocnika", naraża organ na zarzut pozbawienia strony czynnego udziału w postępowaniu (por. wyrok NSA z 11 kwietnia 2008 r., II FSK 128/08; Lex nr 360005). 4.3. Dyrektor IC zasadnie powołał się na wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 27 października 2009 r. (I SA/Go 439/09; "CBOSA"). W powołanym wyroku został wyrażony pogląd, który popiera Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, iż urzędowe poświadczenie odpisu pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 137 § 3 Op, nie należy do pracowników organu prowadzącego postępowanie. Jest to czynność wykonywana przez notariusza. 5. Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor IC obowiązany będzie zatem ponownie wezwać pełnomocnika skarżącej do złożenia oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa, gdyż w aktach sprawy brak jest dokumentu pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 137 § 3 Op. W wezwaniu należy wyjaśnić, że poświadczenie kopii pełnomocnictwa przez pracownika organu celnego (podatkowego) nie spełnia warunków przewidzianych dla dokumentu pełnomocnictwa w rozumieniu art. 137 § 3 Op. Jeżeli pełnomocnik skarżącej nie złoży do akt sprawy dokumentu pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 137 § 3 Op, Dyrektor IC obowiązany będzie wezwać skarżącą do podpisania pełnomocnictwa. Jeżeli także skarżąca nie uzupełni braków pełnomocnictwa, obowiązkiem organu będzie stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 Op. W sytuacji, gdy braki pełnomocnictwa nie zostaną konwalidowane, uznać należy, że decyzja organu I instancji nie weszła do obrotu prawnego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.