II FZ 238/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del.) Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "P." W. S. Spółka Jawna w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 1010/11 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi "P." W. S. sp.j. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie 1. Postanowieniem z 6 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania "P." W. S. Spółka Jawna w C. prawa pomocy w zakresie całkowitym. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że skarżąca spółka wniosła na urzędowym formularzu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Podała, że w 2001 r. dokumentacja spółki została zajęta przez Urząd Kontroli Skarbowej w Z. Skarżąca spółka nie prowadzi działalności od 2000 r. Wskazała, że postanowieniem z 7 czerwca 2006 r. przyznano jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Kapitał zakładowy skarżącej wynosi 2.000 zł i jest to jedyny jej majątek. We wniosku ujawniono także że jeden ze wspólników jest inwalidą i utrzymuje się z renty w kwocie 830,85 zł. W listopadzie 2009 r. urząd skarbowy zajął jego samochód, który został następnie zlicytowany. Do wniosku dołączono m. in.: wyciąg z rachunku bankowego W. S., na którym zarejestrowano jedną operację, tj. wpływ świadczenia rentowego; zeznania PIT-36 i PIT/B, postanowienie referendarza sądowego WSA w Warszawie z 7 czerwca 2006 r., na mocy którego ustanowiono skarżącej spółce radcę prawnego. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego W. S. wyjaśnił, że zwrócił się do drugiego wspólnika o złożenie m. in. oświadczenia o dochodach. Wyjaśnił, że lokal będący siedzibą skarżącej spółki przejęła firma jego rodziny. Podkreślił nadto, że wszystkie dotychczasowe opłaty sądowe pokrywał z własnej renty inwalidzkiej. Nie posiada majątku, samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Mieszka u syna, który wynajmuje mieszkanie od swojej matki, tj. byłej żony W. S. Zeznał, że do stałych wydatków należą koszty lekarstw (100 zł) i rehabilitacji (200 zł). W 2011 r. poniósł koszty sądowe w łącznej kwocie 1.000 zł. 3. Uzasadniając wydane postanowienie Sąd I instancji odwołując się do treści art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", przypomniał o ciążącym na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy obowiązku wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia do skorzystania z tego prawa. Zaznaczył, że Skarżąca jest spółką jawną, tj. spółką osobową, co oznacza, że każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem, gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania - ze względu właśnie na odpowiedzialność wspólników tej spółki – przy ocenie zasadności przyznania jej prawa pomocy należy wziąć także pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca spółka nie przedstawiła dokumentacji dotyczącej sytuacji majątkowej drugiego ze wspólników, tj. Z. L. Zdaniem Sądu I instancji brak tej dokumentacji powoduje, że niemożliwe jest rozpoznanie wniosku, w stopniu nie budzącym jakichkolwiek wątpliwości. 4. W zażaleniu skarżący powołał się na pogarszający się stan zdrowia i na niezrozumiałe "wyjaśnienia prawne" zawarte w orzeczeniach wojewódzkiego sądu administracyjnego. Kwestionując wysokość żądanego wpisu, stwierdził że jest to kwota 100.000 zł, a nie 100 zł. Wniósł także o ustanowienie adwokata celem złożenia zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Instytucja ta wprowadzona została w celu zapewnienia realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 1 tego artykułu osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (tak w niniejszej sprawie) - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z użytego w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie powyższej przesłanki spoczywa na stronie. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 marca 2012 r. (II FZ 175/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej w skrócie: "CBOSA") konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. W niniejszej sprawie z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał, wzywając skarżącą spółkę pismem z 8 grudnia 2011 r. m. in. do przedłożenia dokumentacji dotyczącej sytuacji majątkowej Z. L. – drugiego wspólnika spółki. Sąd ten wyszedł bowiem z - prawidłowego skądinąd – założenia, że dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki jawnej, ale także sytuacja jej wspólników. Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 7 kwietnia 2009 r. (I FZ 70/09, CBOSA) Sąd ten stwierdził, że nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji, niż w innych postępowaniach. W rezultacie do pozytywnego rozpoznania wniosku spółki jawnej, nie jest wystarczającą podstawą brak możliwości poniesienia przezeń kosztów postępowania. Konieczne jest bowiem jeszcze uprzednie zbadanie, czy na uiszczenie tych kosztów pozwala stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki. Za słuszne zatem należało uznać stanowisko Sądu I instancji, że skoro Skarżąca nie przedstawiła danych dotyczących sytuacji majątkowej Z. L. – drugiego wspólnika spółki, to niemożliwym było pozytywne rozpoznanie jej wniosku. Jakkolwiek z akt sprawy wynika, że W. S. wystąpił do Z. L. o ksero deklaracji oraz o wypełnienie stosownego oświadczenia (k. 59 akt sądowych), niemniej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jego tłumaczenie o sporadycznym kontakcie tudzież jego braku nie brzmi przekonująco. Tłumaczeniu temu przeczy chociażby fakt, iż w dniu 30 lipca 2011 r. obaj wspólnicy (podkreślenie Sądu) podpisali aneks do umowy spółki jawnej (k. 41 akt sądowych). Powyższe okoliczności, jak słusznie podkreślił Sąd I instancji, nie pozwalają na przyznanie Skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. O uwzględnieniu zażalenia nie mógł przesądzić także fakt przyznania Skarżącej oraz W. S. prawa pomocy w innych sprawach. Fakt ten nie może sam w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz na podstawie stanowiska wyrażonego w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. też postanowienie NSA z 19 grudnia 2011 r., II FZ 751/11, CBOSA). Co istotne większość rozstrzygnięć przyznających prawo pomocy (których kopie znajdują się w aktach sądowych) zapadło w postępowaniach, w których stroną był W. S., a nie spółka jawna. Jedynie na marginesie wskazać należy, iż wbrew przekonaniu skarżącej spółki należny w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 100 zł, a nie 100.000 zł. Przedmiotem zaskarżenia jest bowiem postanowienie wydane w postępowaniu podatkowym. Zgodnie zaś z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis stały w tej kategorii spraw wynosi 100 zł. Fakt, że postępowanie to zainicjował wniosek skarżącej spółki o udzielenie ulgi w zapłacie zaległości wynoszącej prawie 6.000.000 zł nie ma żadnego znaczenia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.