III SA/Łd 1096/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi K. P. i A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącego K. P. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III SA/Łd 1096/11 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] roku Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz w związku z art. 17 § 1, art. 18, art. 33 i art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) postanowił umorzyć postępowanie odwoławcze prowadzone w związku z zażaleniem z dnia 28 marca 2011 r., na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...]r., o oddaleniu zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]r., Nr [...] obejmującego zobowiązanie A. i K. P. w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2004. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. wydał w dniu [...] r., decyzję Nr [...] określającą wysokość zobowiązania A. i K. P. w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2004. Powyższej decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W dniu [...] roku wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy Nr [...] obejmujący ww zaległość podatkową. W tym samym dniu skierowano zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunku bankowego u dłużników zajętych wierzytelności będących bankami. Przedmiotowe zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego odebrał K. P. Pismem z dnia 7 stycznia 2011 roku doradca podatkowy I. K. wniósł w imieniu A. i K. P., w trybie art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...]. W uzasadnieniu podniósł fakt doręczenia tytułu wykonawczego w dniu 3 stycznia 2011r., zobowiązanym, z pominięciem ustanowionego pełnomocnika, a więc po upływie terminu przedawnienia ww zobowiązania za 2004 rok. W ocenie pełnomocnika organ egzekucyjny miał wiedzę na temat ustanowienia pełnomocnika i pełnomocnikowi winien doręczyć zarówno tytuł wykonawczy i zawiadomienia o zajęciu. Z uwagi na fakt, iż doręczenie tytułu wykonawczego i zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych nastąpiło w dniu 3 stycznia 2011 r., a więc po upływie terminu przedawnienia, koniecznym w sprawie jest umorzenie postępowania egzekucyjnego o co wnosił pełnomocnik. Postanowieniem z dnia [...] roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. uznał zgłoszone zarzuty za niezasadne. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, że w świetle art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej dla przerwania biegi terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego niezbędne jest przed upływem terminu przedawnienia skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego i następnie zawiadomienie o tym fakcie podatnika. W ocenie organu przepis ten nie uzależnia przerwania biegu terminu przedawnienia od zawiadomienia o tym fakcie podatnika, tylko od prawidłowego i terminowego zastosowania środka egzekucyjnego, o czym należy zawiadomić podatnika. Wobec powyższego z uwagi na skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego w dniu 23 grudnia 2010 roku, w tym dniu bowiem dłużnik zajętej wierzytelności Bank A otrzymał zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia co czyni zarzut przedawnienia niezasadnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. wyjaśnił, że z uwagi na fakt, iż do dnia [...] roku nie zostało przedstawione pełnomocnictwo dla doradcy podatkowego I. K. niniejsze postanowienie "zostaje wydane na zobowiązanych". Na powyższe postanowienie, doradca podatkowy I. K. wniósł w imieniu A. i K. P. zażalenie, w którym podniósł zarzut naruszenia art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez bezpodstawne uznanie, że doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania strony w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2004 wskutek zastosowania środka egzekucyjnego. Zgodnie z argumentacją pełnomocnika do przerwania biegu terminu przedawnienia niezbędnym jest doręczenie zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego przed upływem tego terminu zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności jak i zobowiązanemu. Tymczasem w przedmiotowej sprawie zobowiązani otrzymali zawiadomienie w dniu 3 stycznia 2011 roku, a więc po upływie terminu przedawnienia. Pełnomocnik podniósł również zarzut naruszenia art. 40 § 2 Kpa poprzez pominięcie w sprawie ustanowionego pełnomocnika i doręczenie tytułu wykonawczego, zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego oraz zaskarżonego postanowienia zobowiązanemu, a nie pełnomocnikowi. Wyjaśnił, że w składanych zarzutach wskazał, iż pełnomocnictwo udzielone mu przez mocodawców – A. i K. P. złożył w dniu 17 grudnia 2010 roku. Fakt, reprezentowania potwierdzili zobowiązani w piśmie z dnia 8 lutego 2011 r. Stwierdził, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że do postępowania egzekucyjnego konieczne było załączenie odrębnego pełnomocnictwa. Egzekucja nie jest bowiem odrębną ani nową sprawą, prowadzona jest w sprawie podatku dochodowego za 2004r., - w której pełnomocnik reprezentuje A. i K. P. Wszelka korespondencja w postępowaniu egzekucyjnym powinna być zatem doręczana pełnomocnikowi. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W dniu [...] r., decyzją Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] roku będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego z dnia [...] roku Nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. wydał postanowienie, którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o powyższy tytuł wykonawczy. Pismem z dnia 7 lipca 2011 roku organ poinformował Bank A o uchyleniu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanych. W tak ustalonym stanie faktycznym Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uznał za konieczne umorzenie postępowania odwoławczego. Stwierdził, że nie ulega wątpliwości, że w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. sprawa rozpoznania zażalenia na postanowienie w przedmiocie zarzutów na to postępowanie stała się bezprzedmiotowa, a to uzasadnia umorzenie postępowania odwoławcze. Przestała bowiem istnieć sprawa, w której organ odwoławczy miał rozstrzygnąć co do istoty. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wydał więc w dniu [...] roku postanowienie o umorzeniu postępowania odwoławczego. Pełnomocnik skarżących wniósł skargę na powyższe postanowienie. Podnosząc zarzut naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 Kpa w związku z art. 144 Kpa oraz w związku z art. 15 Kpa wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W ocenie pełnomocnika uznanie, że na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego bezprzedmiotowe stało się rozpoznanie zażalenia na postanowienie o uznaniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za niezasadne, narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania i powoduje uchylanie się organu odwoławczego od rozpatrzenia odwołania i wydania decyzji merytorycznej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 lub 2 Kpa. Podkreślił, że Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w sposób nieuzasadniony przedłużył do pięciu miesięcy 14-dniowy ustawowy termin załatwienia sprawy. Gdyby organ odwoławczy przestrzegał obowiązujących terminów nie byłoby kwestii bezprzedmiotowości postępowania. Tymczasem wydając postanowienie o umorzeniu postępowania odwoławczego Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił się od rozpoznania środka zaskarżenia i doprowadził do pozostawienia w obrocie prawnym postanowienia organu egzekucyjnego, które zdaniem strony narusza przepisy prawa i wywołuje niekorzystne skutki. Stwierdził, że zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie podkreśla się, że zasadniczo tylko dwie sytuacje wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego: skuteczne cofnięcie odwołania oraz stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 Kpa. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Powyższe prowadzi do wniosku, że nie spełnione zostały przesłanki do umorzenia postępowania odwoławczego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 roku pełnomocnik skarżących oświadczył, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia 7 lipca 2011 roku jest ostateczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), kontrola działalności administracji publicznej jest przez Sądy administracyjne sprawowana pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, uwzględnienie zaś skargi w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu jest wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 144 kpa postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku umarzające postępowanie odwoławcze. Przepis art. 138 § 1 kpa stanowi : organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości, albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Przepisy art. 138 § 1 pkt 2 in fine i pkt 3 k.p.a. stanowią względem siebie odrębne podstawy decyzji o umorzeniu postępowania. Wspólna dla tych podstaw jest natomiast przesłanka umorzenia w postaci bezprzedmiotowości postępowania, z tym że w pierwszym przypadku dotyczy ona postępowania w sprawie, a w drugim – tylko postępowania odwoławczego. Jak podkreśla orzecznictwo sądowe, organ odwoławczy może podjąć w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzję o umorzeniu postępowania tylko wówczas, gdy zachodzą okoliczności wskazane w art. 105 k.p.a. Umorzenie postępowania w wypadku uchylenia decyzji organu I instancji jest dopuszczalne tylko w powiązaniu z treścią art. 105 k.p.a. (wyr. NSA z dnia 11 czerwca 1981 r., SA 1031/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 60; por. także wyr. NSA z dnia 9 lutego 1999 r., III SA 1591/98, niepubl. wyr. WSA w Warszawie z dnia 25 czerwca 2008 VII SA/Wa 528/08 LEX nr 508492). Chodzi tu jednak o powiązanie w postaci przesłanki. W wyroku z dnia 8 sierpnia 1997 r. (I SA/Gd 514/96, niepubl.) NSA ustalił: "W sytuacji, kiedy dopiero na etapie postępowania odwoławczego zajdą okoliczności faktyczne czyniące postępowanie w sprawie bezprzedmiotowym (art. 105 § 1 k.p.a.), organ odwoławczy wydaje decyzję przewidzianą w zdaniu drugim art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Takiemu rozstrzygnięciu nie stoi na przeszkodzie sformułowanie "umarza postępowanie pierwszej instancji", w istocie bowiem znaczy ono tylko tyle, co - umarza postępowanie w sprawie". Natomiast zasadniczo jedynie dwie sytuacje wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego: skuteczne cofnięcie odwołania oraz stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. ( patrz G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, LEX, 2010, wyd. III. a także wyrok NSA w Warszawie z dnia 16.04.2002 IV SA/1635/00 ONSA 2003/4/129). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż rację ma pełnomocnik skarżących nie zgadzając się z rodzajem rozstrzygnięcia podjętego przez organ odwoławczy. Umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodowało, że postępowanie w sprawie zarzutów na prowadzoną egzekucję administracyjną stało się bezprzedmiotowe. Co też stanowiło podstawę rozstrzygnięcia organu odwoławczego w zaskarżonym postanowieniu. Jednakże wbrew twierdzeniu organu II instancji ta bezprzedmiotowość winna skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia i umorzeniem postępowania w sprawie, a nie umorzeniem postępowania odwoławczego. Określeniem z art. 105 § 1 kpa "postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe" obejmuje się bowiem sytuacje, gdy żądanie strony , jak w niniejszej sprawie jest nieaktualne, lub wygasło z mocy prawa. O bezprzedmiotowości postępowania w sprawie można zatem mówić , gdy zachodzi brak jego strony lub brak przedmiotu, czyli brak jest podstaw prawnych i faktycznych do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast, jak już wcześniej wskazano, zasadniczo jedynie dwie sytuacje wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego: skuteczne cofnięcie odwołania oraz stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że A. i K. P. byli stroną postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem oraz, że nie cofnęli zażalenia. Nie zaszły więc okoliczności wypełniające przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Przed wydaniem zaskarżonego postanowienia zostało natomiast umorzone postępowanie egzekucyjne, wobec czego brak było podstaw prawnych i faktycznych do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej zarzutów na to postępowanie egzekucyjne. Należy odróżnić umorzenie postępowania w sprawie administracyjnej od umorzenia postępowania odwoławczego. W razie, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem gdy postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe, organ odwoławczy decyzją kasacyjną eliminuje decyzję organu I instancji i umarza postępowanie w sprawie. Umorzenie samego tylko postępowania odwoławczego będzie miało miejsce zaś tylko wówczas, gdy sprawa rozstrzygnięta zaskarżoną decyzją (postanowieniem) nie stała się bezprzedmiotowa, a bezprzedmiotowe stało się tylko postępowanie odwoławcze. W niniejszej sprawie wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego bezprzedmiotowe stało się więc postępowanie w sprawie rozpoznania zarzutów na to postępowania wobec jego zakończenia poprzez umorzenie. Mamy więc do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania w sprawie administracyjnej (egzekucyjnej), a nie bezprzedmiotowością postępowania odwoławczego. Organ odwoławczy winien więc wydać orzeczenie przewidziane w zdaniu drugim art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 144 kpa. tj. uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie pierwszej instancji. Skutkiem prawnym postanowienia o umorzeniu postępowania odwoławczego jest bowiem pozostawienie w obrocie prawnym zaskarżonego zażaleniem postanowienia. Odnosząc się natomiast do zarzutów pełnomocnika w kwestii nieterminowego załatwienia sprawy przez organ odwoławczy Sąd pragnie podkreślić, że przedmiotem rozpoznania było postanowienie o umorzeniu postępowania odwoławczego, a nie skarga na bezczynność organu, czy przewlekłość postępowania. Tytułem wyjaśnienia godzi się podnieść, że w każdym przypadku nieterminowego załatwienia sprawy przez organ strona może skorzystać ze środków dyscyplinujących organ przewidzianych w art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego, stosowanego zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w toku postępowania egzekucyjnego, a po ich wyczerpaniu wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego w tym przedmiocie. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - p.p.s.a orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 i § 4 ww. ustawy. A. B.