II OSK 2497/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Popowska Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędzia NSA del. Tomasz Zbrojewski /spr./ Protokolant: asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 maja 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 1412/11 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. II OSK 2497/13 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 14 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Wójt Gminy B., działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993), orzekł o wymeldowaniu J. C. z pobytu stałego z budynku nr [...] w miejscowości Ł., uznając, iż opuścił on przedmiotowy lokal w wyniku wykonanej eksmisji. Decyzją z dnia [...] października 2011 r. Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, przy czym wyjaśnił, że za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu przyjmuje się opuszczenie tego lokalu w wyniku przymusowej eksmisji. Egzekucja wyroku orzekającego eksmisję czy opróżnienie i wydanie lokalu powodowi przez osobę objętą wnioskiem egzekucyjnym jest aktem równoznacznym z ustaniem jej pobytu w tym lokalu w rozumieniu przepisu art. 6 ust. 1 ww. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem organu odwoławczego, Wójt Gminy B. prawidłowo ocenił materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, bowiem doszło do opróżnienia lokalu mieszkalnego, opisanego jako budynek mieszkalny stanowiący część składową nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] położonej w Ł. nr [...], gmina B. i oddanie wyżej wymienionej nieruchomości w posiadanie wierzyciela, którym była H. M. Powyższe czynności komornicze zostały wykonane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. w dniu [...] czerwca 2011 r. Potwierdzeniem tych okoliczności jest pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia [...] lipca 2011 r., sygn. akt [...], informujące o dokonanych w dniu [...] czerwca 2011 r. pod powyższym adresem czynnościach egzekucyjnych. W wyniku eksmisji doszło wówczas do opuszczenia przez skarżącego budynku nr [...] w Ł. w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ww. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Dalsze utrzymywanie zameldowania skarżącego w miejscu, w którym nie przebywa z uwagi na prawomocne orzeczenie eksmisji ze spornego lokalu, stanowiłoby fikcją meldunkową niezgodną z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących zasadności jego wymeldowania z budynku nr [...] w Ł. w świetle wykonanej eksmisji, organ odwoławczy uznał je za nieuzasadnione, gdyż czynności komornika były spowodowane niezastosowaniem się skarżącego do nakazanego w wyroku sądowym opuszczenia i opróżnienia przedmiotowej nieruchomości i wydania jej H. M. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, iż zaskarżona decyzja nie uwzględnia okoliczności, że nie opuścił spornego lokalu dobrowolnie, lecz został do tego zmuszony przez komornika, a wyrok eksmisyjny był wykonany z naruszeniem prawa. Skarżący zawnioskował o przeprowadzenie dodatkowych dowodów w postaci zeznań świadków. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż brak jest podstaw dla stwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia prawa procesowego i materialnego w rozpoznawanej sprawie. Sąd I instancji wskazał, że organy orzekające obu instancji wyjaśniły stan faktyczny i dokonały prawidłowej jego oceny, uznając, że skarżący opuścił budynek pod nr [...] w miejscowości Ł., co w konsekwencji skutkowało jego wymeldowaniem z pobytu stałego w tym domu. Rozstrzygająca w tej sprawie była okoliczność, że komornik sądowy w dniu [...] czerwca 2011 r. wykonał prawomocny wyrok sądu powszechnego orzekający o eksmisji skarżącego. Sąd podzielił stanowisko organów orzekających, iż egzekucja wyroku eksmisyjnego jest równoznaczna z ustaniem pobytu osoby eksmitowanej w lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Powyższego stanowiska nie mogła zmienić argumentacja skargi dotycząca przeprowadzenia eksmisji z naruszeniem obowiązujących przepisów, gdyż sąd administracyjny nie posiada kompetencji do oceny czynności podejmowanych przez komornika w związku z wykonywaniem wyroku eksmisyjnego. Sąd administracyjny nie ma podstaw do uznania, że przedmiotowy wyrok eksmisyjny jest wadliwy, a eksmisja nieskuteczna. W sprawie administracyjnej dotyczącej wymeldowania istotną jest okoliczność, iż eksmisja została wykonana, tj., że na skutek eksmisji z domu nr [...] w Ł. skarżący nie przebywa pod tym adresem, a dalsze utrzymywanie zameldowania w tym miejscu stanowiłoby fikcję meldunkową, co jest nie zgodne z obowiązującymi przepisami. Za zgodne z prawem należy uznać stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie stanowią akty rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby lub ustania jej pobytu w określonym miejscu. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że nie opuścił dobrowolnie dotychczasowego miejsca zameldowania należy stwierdzić, że nakaz w wyroku sądowym opuszczenia i opróżnienia przedmiotowego domu przez skarżącego faktycznie nie jest dobrowolnym opuszczeniem tego miejsca, ale wynika z ostatecznego ustalenia sądu powszechnego, że skarżący jako osoba eksmitowana nie ma tytułu do przebywania w domu nr [...] w Ł.. Opuszczenie tego miejsca poprzez wykonanie wyroku eksmisyjnego, w sensie prawnym, spełnia przesłankę opuszczenia domu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy. Sąd podzielił w tym względzie pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 4 lipca 2008 r., II OSK 788/07, że w sprawach, w których przeprowadzona była egzekucja komornicza wykonanie eksmisji jest równoznaczne z ustaniem pobytu skarżącego w spornym lokalu. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata, podniósł zarzut naruszenia: - prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez przyjęcie, że ustalenie, iż doszło do eksmisji może być samoistną przesłanką wydania decyzji o wymeldowaniu, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu każe oceniać, czy określona osoba opuściła miejsce stałego lub czasowego pobytu trwającego ponad 3 miesiące na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, a nie wyłącznie w oparciu o dokumentację z przeprowadzonej eksmisji; - przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy a to art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organy administracji wydające decyzje i przyjęcie za prawidłowe ustalenie, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że skarżący w tym miejscu przebywa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podał, że przesłanką zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest opuszczenie lokalu przez osobę z zamiarem jego opuszczenia w sposób trwały i wskazaniem przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce. Zatem wykładnia dokonana w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którą dokonanie eksmisji z miejsca zameldowania jest samoistną przesłanką oceny wypełnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy jest błędna. Ze względu na przyjęcie powyższej wykładni Sąd I instancji ograniczył ocenę postępowania dowodowego przeprowadzonego w sprawie do zbadania wyłącznie dokumentacji z eksmisji. Tymczasem ocena ta powinna dotyczyć całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności podnoszonych przez skarżącego twierdzeń, że w momencie wydawania decyzji przez organ odwoławczy przebywał z zamiarem stałego pobytu w miejscu, z którego został wymeldowany. Powołując takie zarzuty w ramach podstaw kasacyjnych skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części (pkt 1 sentencji) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy przyznanej skarżącemu z urzędu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania H. M. wniosła o jej oddalenie, wskazując, że nie znajdują uzasadnienia zarzuty podniesione przez skarżącego kasacyjnie. Wyjaśniła, że eksmisja została przeprowadzona w czerwcu 2011 r., zaś decyzja Wójta Gminy B. została wydana we wrześniu 2011 r., a wówczas skarżący nie zamieszkiwał już w spornym lokalu od wielu miesięcy, gdyż mieszkał wspólnie z rodziną w Ł. [...], zaś w trakcie egzekucji z nieruchomości organ egzekucyjny opróżnił go z rzeczy i przedmiotów należących do skarżącego i wydał nieruchomość uczestniczce. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Została ona oparta została na zarzutach naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które nie mogą wywołać zamierzonego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stała się decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] lipca 2011 r. w sprawie wymeldowania J. C. z pobytu stałego w budynku nr [...] w miejscowości Ł.. Istota sporu sprowadza się zaś do odpowiedzi na pytanie, czy dopuszczalne jest wymeldowanie z pobytu stałego osoby, która nie opuściła lokalu w sposób dobrowolny. Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Natomiast jak wynika z ust. 2 art. 15 ustawy, jeśli osoba opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, organ gminy wydaje na wniosek lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania tej osoby. Słusznie przyjął Sąd I instancji, posiłkując się utrwaloną już linią orzeczniczą, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że opuszczenie lokalu poprzez wykonanie wyroku eksmisyjnego spełnia przesłankę opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co uzasadniało rozstrzygnięcia organów administracyjnych o jego wymeldowaniu. Przyjmuje się co do zasady, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jednak na gruncie szczególnych okoliczności, do których zalicza się wykonanie wyroku eksmisyjnego w judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że egzekucja wyroku orzekającego eksmisję określonej osoby z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu stałego tej osoby w tym lokalu, tj. pobytu, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego, jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji (wyrok NSA z 18.04.2008 r., II OSK 459/07, z dnia 4.07.2008 r., II OSK 788/07, z 8.03.2012 r., II OSK 1515/10). Reasumując, nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż za prawidłową należy przyjąć taką jego wykładnię, w myśl której wykonanie wyroku eksmisyjnego stanowi przesłankę do orzeczenia o wymeldowaniu. Przechodząc natomiast do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, to w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w dniu 28 czerwca 2011 r. doszło do opróżnienia lokalu mieszkalnego, opisanego jako budynek mieszkalny stanowiący część składową nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] położonej w Ł. nr [...], gm. B. i oddanie wyżej wymienionej nieruchomości w posiadanie wierzyciela - H. M. Powyższe czynności komornicze zostały wykonane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B.. Fakt ten stanowi wystarczającą podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bez konieczności ustalania okoliczności związanych z zamiarem osoby, w stosunku do której została orzeczona eksmisja, co do opuszczenia lokalu bądź też w nim pozostania. Stąd też podnoszone przez autora skargi kasacyjnej w związku z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. kwestie przebywania skarżącego w miejscu, z którego go eksmitowano pozostają bez wpływu na prawidłowość orzeczenia o wymeldowaniu. Na marginesie natomiast należy zauważyć, że samym zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ustaleń faktycznych sprawy, bowiem to przepisy postępowania administracyjnego dotyczące postępowania dowodowego decydują o prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Zatem zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie został prawidłowo sformułowany. Mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast o wynagrodzeniu za udzieloną pomoc prawną dla ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego kasacyjnie, bowiem należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.