I SA/Wa 1366/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Miernik Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2012 r. sprawy ze skargi V. B. i A. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia V. B. oraz A. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wnioskiem z dnia 8 października 1990 r. G. O. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w B. o ekwiwalent za mienie pozostawione we wsi P., gmina S., województwo [...] (obecnie Republika L.). Sąd Wojewódzki w B. wyrokiem z dnia [...] stycznia 1991 r., sygn. akt [...] ustalił, że G. W. - wcześniej O. - gospodarująca wspólnie z mężem S. W. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiła na terenie nie wchodzącym w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego, to jest w miejscowości P., gmina S., województwo [...] - obecnie [...], nieruchomość o powierzchni [...] ha, składającą się z [...] ha ziemi ornej III klasy, 4 ha lasów, 1 ha łąki oraz 0,25 ha sadu, zabudowaną drewnianym domem mieszkalnym o powierzchni 120 m2 (dwie duże izby, kuchnia, spiżarnia i komora), zbudowanym z bali ociosanych na kamiennej podmurówce, krytym gontem; drewnianą oborą o powierzchni [...] m2 z bali ociosanych na kamiennej podmurówce, krytą gontem, stodołą o powierzchni 140 m2 z bali ociosanych na kamiennej podmurówce, krytą gontem, łaźnią z bali drewnianych o powierzchni 40 m2 z kamiennym piecem z bali ociosanych krytej gontem, studni o głębokości 25 metrów z kręgów betonowych na wyciąg korbowy i linę, spichrzem o powierzchni 35 m2 z bali drewnianych ociosanych na podmurówce, krytym gontem oraz sadu mieszanego owocującego o powierzchni 0,25 ha, składającego się z wysokopiennych, mieszanych drzew owocowych jak: jabłonie, grusze, śliwy, wiśnie. Ponadto orzekł, że służyło jej prawo własności tego mienia. Postanowieniem Prezydenta Miasta B. z dnia [...]marca 2004 r., nr [...] wniosek ten został przekazany Wojewodzie [...] do rozpoznania zgodnie z właściwością. Po śmierci G. O. primo voto W. w dniu [...] lipca 2008 r. z wnioskami o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty wystąpiły w dniu [...] grudnia 2008 r. jej wnuki V. B. i A. W. Następstwo wnioskodawców wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w B. Wydział II Cywilny z dnia [...] listopada 1990 r., sygn. akt II Ns [...], stwierdzającego, że spadek po S. W. nabyli: żona G. O. oraz syn J. W., każde po 1/2 części spadku; postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] kwietnia 1997 r., sygn. akt [...], na podstawie którego spadek po J. W. nabyli: żona J. W. oraz dzieci: V. B. i A. W., każdy po 1/3 części spadku oraz z aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w dniu 7 lipca 2009 r., Repertorium A numer [...], zgodnie z którym spadek po G. O. primo voto W. nabyły na podstawie ustawy wnuki: V. B. i A. W., po 1/2 części spadku każde z nich. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] odmówił potwierdzenia V. B. oraz A. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez G. O. primo voto W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości P., powiat S., województwo [...], obecnie na terytorium Republiki L. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść art. 1 ust. 1, art. 1a i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) oraz wymienił dokumenty zgromadzone w sprawie, a wśród nich, m.in. protokół przesłuchania świadka J. W. i powódki G, O. z dnia [...] stycznia 1991 r., w sprawie toczącej się przed Sądem Wojewódzkim w B. o sygn. akt [...]. G. O. zeznała, że pracowała przez 8 lat w kołchozie za darmo. W chwili wyjazdu budynki przejął kołchoz, repatriantka nie wiedziała, że można było sprzedać budynki. Natomiast J. W. zeznał, że w chwili wyjazdu do Polski w ramach repatriacji ich budynki jeszcze stały, zaś w 1956 r. budynki i ziemia zostały przejęte przez kołchoz. Organ dodał, że stosownie do treści art. 2 ww. ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 roku obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn o których mowa w art. 1; 1) posiada obywatelstwo polskie. Wojewoda stwierdził, iż z analizy zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że G. O. przed opuszczeniem miejscowości P. z całą rodziną pracowała na gospodarstwie rolnym, które zostało zabrane do kołchozu osiem lat wcześniej. Natomiast budynki, w których mieszkali do czasu wyjazdu, zostały zabrane przez kołchoz w 1956 r. Wobec rodziny W. były stosowane represje psychiczne, zachodziła więc uzasadniona obawa o ich zdrowie. Dnia 13 marca 1957 r. G., S. i J. W. wyjechali z miejscowości P. i przybyli na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do B. G. O., została zmuszona do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Repatriantka z chwilą opuszczenia miejscowości P., nie posiadała prawa własności do ziemi i budynków na niej położonych, co wynika z zeznań złożonych przed Sądem Wojewódzkim w B. Nieruchomości zostały przejęte przez kołchoz, czyli stały się własnością państwa radzieckiego. Było to wynikiem obowiązujących przepisów, ustanowionych przez [...] S.R.R. Nie została zatem spełniona przesłanka pozostawienia nieruchomości, wymieniona w art. 1 ww. ustawy - czyli skarżąca nie pozostawiła tej nieruchomości. Organ stwierdził, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04: "Naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (zwłaszcza rzeczowych) w odniesieniu do mienia pozostawionego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia" (z przysługującym wobec niego prawem własności lub innymi prawami majątkowymi). W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" w rozumieniu art. 1 ustawy o zaliczaniu. Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza - ich "pomocowy", (a nie: cywilistycznie stricte odszkodowawczy) charakter". Z orzeczenia tego wynika, że w przypadku nacjonalizacji mienia przez ZSRR przed momentem jego pozostawienia, nie można mówić o pozostawieniu tego mienia. Ponadto podniósł, iż także w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt I SA Wa 78/07 Sąd stwierdził, że: "Jeśli nieruchomość właściciela została znacjonalizowana przed opuszczeniem przez niego byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to w takiej sytuacji nie można mówić o spełnieniu się podstawowej przesłanki "pozostawienia mienia", o której mowa w art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej". Przywołał także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/WA 1810/09 stwierdzający, iż prawo do rekompensaty nie przysługuje w przypadku braku legitymowania się prawem własności pozostawionej nieruchomości przez osobę, która w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie była już właścicielem tej nieruchomości. Pismem z dnia 8 marca 2011 r. V. B. i A. W. wnieśli odwołanie od ww. decyzji podnosząc, że ich babka do momentu wyjazdu do Polski nigdy nie straciła prawa własności do pozostawionego mienia. Po rozpoznaniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję W. K. z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ podniósł, że kwestie rekompensat za mienie zabużańskie reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Przytoczył także treść art. 2, art. 5 ust. 1 i 2, art. 6 i art. 9 ww. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Minister stwierdził, że o opuszczeniu przez G. O. primo voto W. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej świadczy Karta Ewidencyjna Repatrianta Nr [...]. – z której wynika, iż repatriantka posiadała narodowość i obywatelstwo polskie, zamieszkiwała do dnia 1 września 1939 r. w miejscowości M., województwo [...], a w czasie wojny i przed powrotem do kraju w miejscowości P., w województwie [...], a także fakt przybycia na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1957 r. Dodał, że z sentencji wyroku wydanego przez Sąd Wojewódzki w B. w dniu [...] stycznia 1991 r., sygn. akt [...] wynika, iż ustalone zostało, że powódka G. O. gospodarująca wspólnie z mężem S. W., w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiła na terenie nie wchodzącym w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego, to jest w miejscowości P. gmina S., województwo [...] - obecnie Z. nieruchomość szczegółowo opisaną w sentencji tego wyroku i służyło jej prawo własności tego mienia. Podniósł jednakże, iż w dniu 29 stycznia 1991 r. w sprawie toczącej się przed Sądem Wojewódzkim w B. o sygn. akt [...] zeznania w charakterze świadka złożył J. W. zeznając, że w 1957 r. rodzina W. wyjechała z P. do Polski w ramach repatriacji, zaś ich budynki oraz ziemia były przejęte w 1956 r. przez kołchoz. W tym samym dniu zeznania złożyła również G. O. wskazując, iż wyjechała z mężem i synem w 1957 r. Do kołchozu było zabierane wszystko, także konie, krowy i świnie. W. mieszkali w budynkach w P. do 1957 r., do czasu wyjazdu. Nie mogli uprawiać ziemi dla siebie, pracowali jako kołchoźnicy. Minister wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, iż wobec rodziny W. były stosowane represje psychiczne, zachodziła więc uzasadniona obawa o ich zdrowie i życie. G. O. p. v. W. w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w 1957 r. nie była właścicielką ww. nieruchomości położonej w miejscowości P., ponieważ nieruchomość ta została wcześniej znacjonalizowana. Dodał, że w świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. podstawowym warunkiem potwierdzenia prawa do rekompensaty jest przysługiwanie prawa własności do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym składniki mienia objęte nacjonalizacją przed momentem opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie mogą być uznane za składniki "nieruchomości pozostawionej". Stanowisko powyższe znajduje poparcie w linii orzeczniczej, tj. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 444/10 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 78/07. Stanowisko takie podzielił również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04. Organ odwoławczy podkreślił, że nie kwestionuje, iż G. O. była w dniu 1 września 1939 r. właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości P. - wynika to bowiem z sentencji wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. w dniu [...] stycznia 1991 r., sygn. akt [...]. Jednakże z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, iż G. O. w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1957 r. nie dysponowała tą nieruchomością jako właścicielka. Natomiast w świetle ww. ustawy podstawowym warunkiem potwierdzenia prawa do rekompensaty jest przysługiwanie prawa własności do nieruchomości na moment opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z faktem, że G. O. nie spełnia warunku przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi graniami Rzeczypospolitej Polskiej, to tym samym jej spadkobiercy również nie są osobami uprawnionymi do rekompensaty za pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomość. Skargę na powyższą decyzję wnieśli V. B. i A. W. podnosząc, że G. O. primo voto W. do momentu opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nigdy nie straciła prawa własności do pozostawionego mienia. Wynika to bowiem z sentencji wyroku wydanego w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej przez Sąd Wojewódzki w B. w dniu [...] stycznia 1991 r., sygn. akt [...], która została błędnie zinterpretowana przez Ministra Skarbu Państwa. Sąd nie stwierdził by prawo własności tego mienia, do momentu opuszczenia, zostało przez G. O. kiedykolwiek utracone, co z pewnością umieszczone byłoby w sentencji wyroku. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że w jego ocenie skarga administracyjna jest oczywiście bezzasadna. G. O. p. v. W. w momencie opuszczania byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w 1957 r. nie dysponowała nieruchomością jako właścicielka, ponieważ mienie to zostało wcześniej znacjonalizowane, a w świetle przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) podstawowym warunkiem potwierdzenia prawa do rekompensaty jest posiadanie prawa własności do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Biorąc pod uwagę powyższe przepisy należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r., odmawiającą przyznania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi obszarami RP. Organy obu instancji uznały, że G. O. primo voto W. nie pozostawiła mienia w miejscowości P., gmina S., województwo [...], obecnie Republika [...]- bowiem należące do niej mienie zostało znacjonalizowane i w momencie repatriacji do Polski w 1957 r. nie stanowiło już jej własności. Z uwagi na powyższe organ uznał, iż skarżąca nie wypełniła przesłanki określonej w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - zgodnie z którym prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Jednakże Sąd stwierdził, że takie stanowsko ogan wyraził wbrew znajdującemu się w aktach sprawy wyrokowi Sądu Wojewódzkego w B. z dnia [...] stycznia 1991 r., sygn. akt [...]. Orzeczenie to jednoznacznie i bez żadnych wątpliwości ustala, że poprzedniczka prawna skarżących G. O., gospodarująca wspólnie z mężem S. W. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiła na terenie nie wchodzącym w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego, to jest w miejscowości P. gmina S., województwo [...] - obecnie ZSRR nieruchomość o powierzchni [...] ha, składającą się z 4 ha ziemi ornej III klasy, 4 ha lasów, 1 ha łąki oraz 0,25 ha sadu, zabudowaną drewnianym domem mieszkalnym o powierzchni 120 m2 (dwie duże izby, kuchnia, spiżarnia i komora), zbudowanym z bali ociosanych na kamiennej podmurówce, krytym gontem; drewnianą oborą o powierzchni 90 m2 z bali ociosanych na kamiennej podmurówce, krytą gontem, stodołą o powierzchni 140 m2 z bali ociosanych na kamiennej podmurówce, krytą gontem, łaźnią z bali drewnianych o powierzchni 40 m2 z kamiennym piecem z bali ociosanych krytej gontem, studni o głębokości 25 metrów z kręgów betonowych na wyciąg korbowy i linę, spichrzem o powierzchni 35 m2 z bali drewnianych ociosanych na podmurówce, krytym gontem oraz sadu mieszanego owocującego o powierzchni 0,25 ha, składającego się z wysokopiennych, mieszanych drzew owocowych jak: jabłonie, grusze, śliwy, wiśnie oraz, że służyło jej prawo własności tego mienia. Wyrokiem tym związane są organy administracji, a co z tego wynika, nie mają prawa kwestionować poczynionych w nim ustaleń - bowiem na mocy art. 365 § 1 kpc, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Oznacza to, że organ administracji jest związany tym orzeczeniem, czyli nie może dokonać odmiennej oceny prawnej niż zawarta w orzeczeniu. Ponadto nie może również czynić odmiennych ustaleń faktycznych. Wywodzenie zatem przez organ administracji - z zeznań złożnych w postępowaniu przed sądem powszechnym - całkowicie przeciwstawnych wniosków niż te, które wywiódł Sąd, stanowi naruszenie autorytetu Sądu i przekreśla jego kompetencje ustrojowe, m.in. na straży których stoi powołany art. 365 kpc. Ponownie należy podkreślić, że przedmiotowy wyrok jednoznacznie i bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych stwierdza, iż przedmiotowe mienie zostało pozostawione przez poprzedniczkę prawną skarżących, a ponadto, że to właśnie jej przysługiwało prawo właśności do pozostawionej nieruchomości. Tym samym za całkowicie chybione należy uznać twierdzenia Ministra Skarbu Państwa, że orzeczenie z 1991 r. stwierdza, iż poprzedniczka prawna skarżacych pozostawiła nieruchomość, której właścicielką była w dniu 1 września 1939 r., jednakże w wyniku późniejszych wydarzeń prawo to utraciła. W tych okolicznościach Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że skoro ww. wyrok Sądu Wojewódzkiego w B. jest prawomocny i wywołuje skutki prawne, to należy stwierdzić, iż decyzja Wojewowdy [...], a nastepnie Ministra Skarbu Państwa, dokonujące odmiennych ustaleń niż zawarte w tym wyroku, naruszyły art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa, regulujące postępowanie dowodowe w postępowaniu administracyjnym, a w konsekwencji także przepisy prawa materialnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji uwzględnią przedstawione powyżej stanowisko Sądu i wezmą pod uwagę moc wiążacą wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia [...]stycznia 1991 r., sygn. akt [...]. Następnie dokonają całościowej oceny przesłanek warunkujących otrzymanie rekomensaty za mienie zabużańskie. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.