III SA/Gl 1506/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant St. sekr. sąd. Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2012 r. przy udziale – sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odmowy przywrócenia terminu) 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w K. odmówił J.L. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...]r. określających zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za okres: styczeń – marzec 2006 r. i luty 2007 r. 2. Decyzjami z dnia [...]r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. określił Stronie zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za okres: styczeń – marzec 2006 r. i luty 2007 r. Decyzje te zawierały pouczenie o sposobie i terminie wniesienia odwołania. 3. Odwołanie z dnia 3 marca 2011 r. od tych decyzji wniósł pełnomocnik Strony adw. A.T., który nadał to pismo w Urzędzie Pocztowym dnia 3 marca 2011 r. W odwołaniu tym zaznaczył, że decyzje zostały stronie doręczone dnia 17 lutego 2011 r. 4. W wyniku zgłoszonej reklamacji przez organ podatkowy powyższej przesyłki Poczta Polska S.A. Oddział Rejonowy w K. w piśmie z dnia 30 marca 2011 r. stwierdziła, że "reklamowany list polecony w związku z nieskuteczną próbą doręczenia, po uprzednich awizacjach, sporządzonych kolejno w dniach 31.01.2011 oraz 07.02.2011 r., został wydany w dniu 18.02.2011 r.". Do tego pisma dołączono duplikat potwierdzenia odbioru, z którego wynika, że J. L. odebrał korespondencję osobiście dnia 18 lutego 2011 r. oraz że wcześniej z powodu niemożliwości doręczenia przesyłka była "awizowana" dnia 31 stycznia 2011 r. 5. Po przesłaniu akt postępowania do organu odwoławczego organ ten jeszcze raz wystąpił do Poczty Polskiej S.A. Oddział Rejonowy w K. pismem z dnia 11 kwietnia 2011 r. i wskazał, że na duplikacie brak jest daty drugiego awiza, tj. 7 lutego 2011 r., chociaż w piśmie wyjaśniającym powołano się na tę datę. W związku z tym zwrócił się z prośbą o przysłanie duplikatu potwierdzenia odbioru ze wskazaniem daty pierwszego i drugiego awizowania przesyłki. 6. Następnie pismem z dnia 20 kwietnia 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. ponownie zwrócił się do tego operatora i powołując się na przepisy pocztowe oraz art. 150 § 1 pkt 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm., zwanej dalej O.p.) wskazał, że ostatnim dniem, w którym Poczta mogła wydać adresatowi list polecony był dzień 14 lutego 2011 r., a po tym dniu odesłać list do nadawcy. Mając to na uwadze poprosił o udzielenie wyjaśnień, na jakiej podstawie Urząd nie spełnił wymogu odesłania nieodebranej w terminie przesyłki od nadawcy i w dniu 18 lutego 2011 r. wydał adresatowi przedmiotową przesyłkę. 7. Odpowiadając na te pisma Poczta Polska S.A. w piśmie z dnia 29 kwietnia 2011 r. stwierdziła, ze postępowanie wyjaśniające wykazało, że przesyłka została wydana adresatowi niezgodnie z terminem i że za zaistniałą nieprawidłowość przeprasza. 8. Postanowieniem z dnia [...] r. organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od przedmiotowych decyzji. W uzasadnieniu podał, że wobec nieobecności adresata w dniu 31 stycznia 2011 r., stosownie do art. 150 O.p., przesyłka została pozostawiona na okres 14 dni do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym, a zawiadomienie o tym umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata po raz pierwszy w dniu 31 stycznia 2011 r., a po raz drugi w dniu 7 lutego 2011 r. Według organu na podstawie art. 150 § 2 O.p. skutek prawny doręczenia nastąpił dnia 14 lutego 2011 r., czyli termin do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg następnego dnia i upłynął dnia 1 marca 2003 r., a tymczasem odwołania zostały wniesione dnia 3 marca 2011 r. Postanowienie to pełnomocnik odebrał dnia 18 maja 2011 r. 9. Wnioskiem z dnia 24 maja 2011 r. (nadanym w Urzędzie Pocztowym dnia 25 maja 2011 r.) pełnomocnik zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia odwołań. W uzasadnieniu wskazał, że w czasie odbierania przesyłki przez J.L. nie zachodziły jakiekolwiek nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniałyby przypuszczenie, że odbierana jest ona w zasadzie po terminie. Według pełnomocnika fakt niezachowania terminu wiąże się z działaniami Poczty, która powinna niezwłocznie zwrócić korespondencje nadawcy lub uczynić stosowną adnotację wydając ją w okolicznościach nadzwyczajnych, czyli że błąd został wywołany przez osobę trzecią i nie powinien obciążać Strony postępowania. Zwrócił też uwagę, że mogą następować rozbieżności pomiędzy ujawnionymi datami akwizycji, a faktycznym przekazaniem informacji o przesyłce adresatowi i że adresat odbierał korespondencję sukcesywnie. Tym samym, że Strona dołożyła wysokiej staranności, aby złożyć odwołanie od wydanych decyzji, co potwierdza pośrednio, że wystąpił brak świadomości i jego winy w uchybieniu terminu. 10. Postanowieniem z dnia [...]r. organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do złożenia przedmiotowych odwołań powołując się na art. 162 § 1 i art. 163 § 2 O.p. 10.1. W uzasadnieniu wskazał na ogólne przesłanki przywrócenia terminu i stwierdził, że nie może uwzględnić argumentacji pełnomocnika, ponieważ nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy odwołującego się. Podkreślił przy tym, że w stosunku do J.L. toczyło się w tym czasie postępowanie podatkowe, czyli Strona mogła i powinna się spodziewać wydania decyzji przez organ podatkowy i w jej interesie było zadbanie o terminowy odbiór przesyłki. 10.2. Poza tym organ nadmienił, że po odbiorze przesyłki dnia 18 lutego 2011 r. Strona miała jeszcze 11 dni na dochowanie właściwego terminu do wniesienia odwołania, z czego nie skorzystała. 11. W skardze z dnia 5 sierpnia 2011 r. pełnomocnik wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucił naruszenie: 1/ art. 121 O.p. poprzez wydanie "decyzji" z naruszeniem zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych poprzez m.in. brak dostatecznego wyjaśnienia okoliczności mających istotny wpływ na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie; 2/ zasady wyrażonej w art. 122 O.p. stosownie do której w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w szczególności na skutek niepodjęcia takich działań, zwłaszcza w zakresie wyjaśnienia przyczyn uchybienia terminowi wniesienia odwołania; 3/ art. 187 § 1 O.p. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowym jak również poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie; 4/ art. 191 O.p., który określa na gruncie postępowania podatkowego zasadę swobodnej oceny dowodów, poprzez dokonanie dowolnych, nie znajdujących oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym ustaleń w zakresie oceny działania skarżącego; 5/ art. 162 O.p. poprzez jego błędną wykładnię i/lub niewłaściwe zastosowanie polegające na zawężeniu pojęcia winy do przesłanek nie ujętych wprost w cytowanym przepisie i to bez pozyskania pełnej wiedzy w przedmiocie przyczyn uchybienia terminowi. 11.1. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, iż organ przyjął zawężony katalog zdarzeń pozwalających na wskazanie braku zawinienia w niedochowaniu terminu, co prowadzi do naruszenia wskazanych zasad postępowania oraz art. 162 O.p. Poza tym uznał, że wniesione odwołania dotyczą spraw o fundamentalnym znaczeniu, bowiem opiewają na kwoty o wielkich rozmiarach, co powinno skutkować dużą ostrożnością przy ocenie istotnych okoliczności faktycznych, zwłaszcza, że w przypadku utrzymania postanowień w mocy Skarżący odpowiadałby za działania placówki Poczty Polskiej. 11.2. Wskazał też, że rozbieżności w datach odbierania przesyłki z placówki poczty i datach prawidłowo ustalonej akwizycji nie są praktyką, a raczej nadzwyczajną sytuacją, która mieści się w regulacji art. 162 O.p. Zdaniem pełnomocnika nie zmienia tego to, że Strona winna spodziewać się wydania decyzji i dochować terminu do wniesienia odwołania, gdyż przyczyna uchybienia terminowi nie wynikała z nieświadomości konieczności zachowania terminu tylko z działania organu wydającego korespondencję, który zachował się wbrew obowiązującym regulacjom i wprowadził w błąd podatnika. Podkreślił, że ostatecznie termin został zachowany tyle, że podstawą do jego obliczenia była błędna informacja Poczty. 11.3. Zdaniem pełnomocnika akwizycja przesyłki nie została dokonana prawidłowo, dlatego odpowiedzialność Strony z tego tytułu nie może rozciągać się na działania innych organów profesjonalnie zajmujących się prawidłowym doręczaniem korespondencji. Zauważył przy tym, że z pisma Poczty Polskiej - znajdującego się w aktach sprawy - wynika, że to ten podmiot błędnie naliczał termin awizacji. 11.4. Na koniec wskazał, że organy podatkowe wykorzystują procesowo błędy Poczty Polskiej i że gdy odbierającym jest sam podatnik, a nie profesjonalny pełnomocnik, to winne być stosowane inne kryteria oceny, tym bardziej, że organ nie ustalił, że podatnik w jakikolwiek sposób miał wpływ na datę odbioru przesyłki. 12. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. 13. Na rozprawie dnia 16 marca 2012 r. pełnomocnik organu odwoławczego wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 14. Skarga jest zasadna. 15. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwaną dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia – art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Nadto Sąd stwierdza nieważność postanowienia w całości lub w części, tylko wówczas jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). 16. Stan prawny sprawy. 16.1. Przepis art. 162 § 1 O.p. stanowi, że: "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy". Stosownie do § 2 tego artykułu: "Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony". Natomiast zgodnie z unormowaniem § 3 art. 162 O.p. przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 tego artykułu jest niedopuszczalne. 16.2. W doktrynie jak i w judykaturze wskazuje się, że przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę lub uczestnika postępowania. Instytucja ta ma zastosowanie tylko do terminów procesowych (a nie materialnych), co jednoznacznie wynika z art. 162 § 4 O.p. Cytowany wyżej art. 162 § 1 i § 2 O.p. ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić kumulatywnie, a mianowicie: 1/ zainteresowany musi złożyć wniosek o przywrócenie terminu; "Przywrócenie terminu jest instytucją procesowa opartą na zasadzie skargowości. Przywrócenie terminu może nastąpić bowiem wyłącznie na wniosek zainteresowanego, który wniesie wniosek o przywrócenie terminu (art. 162 § 2)" (por. B. Adamiak: [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa. Komentarz 2007. Wrocław 2007, s. 699), 2/ wniosek ten musi być wniesiony z zachowaniem zawitego (nieprzywracalnego) terminu wynoszącego 7 dni licząc od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3/ wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona jest zobowiązana dokonać czynności, dla której był ustanowiony, np. wnieść odwołanie; taką czynność procesową należy dopełnić nie czekając na przywrócenie terminu, 4/ zainteresowany musi uprawdopodobnić brak jego winy w uchybieniu terminu; w orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (zob. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2002 r., II SA/Ka 1977/00 – nie publ.). Uprawdopodobnienie nie oznacza więc udowodnienia braku winy; przesłanka ta jest analizowana w wielu opracowaniach teoretycznych i orzeczeniach sądowych, gdzie zwraca się uwagę na to, iż: "Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. (...). Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy." (zob. J. Krajewski: [w:] T. Ereciński, M. Jędrzejewska, M. Jodłowski, J. Krajewski, Z. Krzemiński, K. Piasecki, J. Pietrzykowski, E. Wengerek, A. Zieliński: Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem. T. 1. Warszawa 1989, s.274-275); o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić wówczas, gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła ona usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. "Nie można natomiast poczytać stronie za winę niedopełnienie jakiegoś nadzwyczajnego wysiłku, np. zagrażającego jego zdrowiu lub życiu" (por.: E. Iserzon [w:] E. Iserzon, J. Starościak : Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory, formularze. Warszawa 1970, s. 136); w orzecznictwie sądowym można wskazać następujące przykłady okoliczności faktycznych, które w ocenie sądów, mogą uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu: - mylne pouczenie o środkach zaskarżenia (zob. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2004 r., III SA 1983/03 – niepubl.), - odebranie w miejscu pracy pisma nie przez stronę, a przez osobę upoważnioną przez zakład pracy (zob. postanowienie SN z dnia 14 listopada 2002 r., III RN 115/02 – niepubl.), - nieoddanie przesyłki adresatowi przez domownika (zob. wyrok NSA z dnia 28 maja 2002 r., II SA/Kr 2612/98 – niepubl.), - obalenie domniemania doręczenia adresatowi pisma (zob. postanowienie NSA z dnia 21 września 2001 r., II SA/Po 2646/00 – nie publ.), - nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (zob. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 676/99 – niepubl.), - zwlekanie z dokonaniem czynności do ostatniego dnia terminu nie jest zawinionym działaniem strony, jeśli więc zdarzenie uniemożliwiające jej dokonanie nastąpiło dopiero w ostatnio dniu – niedokonanie czynności jest niezawinione (zob. postanowienie SN z dnia 20 maja 1970 r., II CR 184/70 – Biuletyn SN 1970, nr 11, poz. 20). 17. Odnosząc to do okoliczności faktycznych sprawy należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie, którym odmówiono stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania narusza przepis art. 162 § 1 O.p. w zakresie nie przyjęcia, że Strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. 17.1. Nie ulega wątpliwości, że organ podatkowy doręczając przesyłkę zawierającą decyzje wymiarowe za pośrednictwem Poczty Polskiej winien, przy rozpatrywaniu wniosku o przywróceniu terminu, uwzględniać błędy tego pośrednika oceniając, czy w tym zakresie strona zawiniła uchybiając terminowi do wniesienia odwołania. 17.2. W niniejszej sprawie Poczta Polska dopuściła się takiego błędu, gdyż naruszyła przepis art. 150 § 1 pkt 1 O.p. i inne właściwe przepisy pocztowe poprzez przechowanie przesyłki przez okres dłuższy niż 14 dni licząc od pierwszego zawiadomienia. Wyraźnie wynika to z pisma Poczty z dnia 29 kwietnia 2011 r. znajdującego się w aktach postępowania. Organ podatkowy prawidłowo prowadził postępowanie w tym zakresie, ale wyciągnął z tego błędne wnioski. 17.3. W świetle tego Strona odbierając przesyłkę dnia 18 lutego 2011 r. mogła być przekonana, że termin do wniesienia odwołania należy liczyć od tego momentu. Brak podstaw prawnych do twierdzenia, że Strona powinna w tym zakresie sama ustalać takie okoliczności jak: termin pierwszego zawiadomienia i upływ 14 dni licząc od tego momentu. Należy to do profesjonalnych organów w tym do Poczty Polskiej. Nie wywiązanie się z tego obowiązku i wprowadzenie w błąd nie może obciążać Strony konsekwencjami z tego wynikającymi. Jeśli Strona opierając się na takim doręczeniu niewłaściwie policzyła termin do złożenia odwołania, to pełnomocnik składając w terminie kompletny wniosek o jego przywrócenie skorzystał z możliwości naprawienia tego błędu. W takiej sytuacji Stronie nie można zarzucić, że przyczyniła się w jakikolwiek sposób do powstania tego błędu. 17.4. Strona miała prawo wnieść odwołanie w ostatnim dniu upływu terminu liczonego od dnia wydania przesyłki, dlatego nie można skutecznie podnosić, że miała Ona jeszcze 11 dni na dochowanie terminu i z tego prawa nie skorzystała. 18. Tym samym zarzuty podniesione w skardze okazały się w pełni zasadne. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy winien przywrócić termin do wniesienia odwołań w danych sprawach, gdyż zostało uprawdopodobnione, że uchybienie terminu nie nastąpiło z winy Strony. 19. Mając na uwadze powyższe okoliczności prawne i faktyczne Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. ze względu na niewłaściwe zastosowanie art. 162 § 1 O.p. i błędną ocenę zebranego materiału dowodowego (art. 191 O.p. w zw. z art. 235 O.p.), co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w zakresie przywrócenia terminu. Koszty postępowania w kwocie 340 zł (100 zł – wpis sądowy, 240 zł – koszty zastępstwa procesowego, brak dowodu poniesienia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa) Sąd zasądził stosownie do art. 200 i art. 205 § 3 i 4 P.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).