I OSK 132/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych M. B. i A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 267/12 odrzucające skargę A. S. na czynność Starosty Bydgoskiego w przedmiocie wpisu do ewidencji gruntów i budynków postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 267/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę A. S. na czynność Starosty Bydgoskiego w przedmiocie wpisu do ewidencji gruntów i budynków. Sąd wskazał, że skarżący w dniu 12 grudnia 2011 r. wezwał Starostwo Powiatowe w Bydgoszczy do usunięcia naruszenia prawa. Zgodnie z adnotacją umieszczoną na powyższym wezwaniu, organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, skarżący natomiast skargę wniósł do sądu w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Jednakże Sąd zwrócił uwagę, iż skarżący uchybił terminowi do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa, które winno zostać wniesione w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności, w związku czym bez znaczenia pozostaje fakt zmieszczenia się w terminie do wniesienia skargi od dnia złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Sąd podał, iż wprawdzie skarżący nie wskazuje kiedy dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o podjęciu zaskarżonej czynności, jednakże z akt spraw prowadzonych pod sygnaturami II SA/Bd 606/10, II SA/Bd 1269/10, II SA/Bd 53/11, II SA/Bd 609/11 i II SA/Bd 578/11 ustalono, że skarżący miał wiedzę na temat przedmiotowych zmian w ewidencji gruntów i budynków dotyczących działki nr 127 w T. już w dniu 25 maja 2010 r. (data wniesienia skargi w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II SA/Bd 606/10). Skarżący był bowiem w sprawie powyższej, a także w sprawach pozostałych, pełnomocnikiem strony w tamtych sprawach skarżącej, swojej małżonki M. B. Mimo, iż w sprawach o wyżej wskazanych sygnaturach A. S.nie był stroną skarżącą i nie względem niego były odrzucane skargi, Sąd uznał, że z uwagi na okoliczność, iż termin do wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa przekroczony był już w momencie wniesienia pierwszej ze skarg (postanowienia wydane w dniach: 6 września 2010r., 14 lutego 2011r., 7 marca 2011r. oraz 27 czerwca 2011r.), to A. S., jako pełnomocnik skarżącej, co najmniej w czasie złożenia pierwszej ze skarg (25 maja 2010r.) nabył wiedzę na temat dokonania skarżonych zmian w ewidencji gruntów i budynków. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa zostało wniesione z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), co obligowało Sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 tej ustawy Skargi kasacyjne od powyższego postanowienia wnieśli: uczestniczka postępowania M. B. oraz skarżący A. S., zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. M. B. w skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 141 § 4 w związku z art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 50 § 1 tej ustawy, przez błędne ustalenia stanu faktycznego; - art. 58 § 1 pkt 6 powołanej wyżej ustawy w związku z art. 52 § 3 tej ustawy w związku z art. 50 § 1 tejże ustawy przez niewłaściwe zastosowanie; - art. 6 ust. 1 i art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez brak należytego, rzetelnego i sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, w której brak skutecznego środka odwoławczego wobec naruszenia prawa przez osobę wykonującą swoje funkcje urzędowe. Natomiast A. S. zarzucił naruszenie: - art. 52 § 3 i 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 53 § 2 i art. 58 § 1 tej ustawy poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do odrzucenia skargi, albowiem skarżący uchybił terminowi do wezwania do usunięcia naruszenia prawa mimo braku ustaleń co do konkretnej daty, w której skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o podjęciu zaskarżonej czynności i braku ustalenia momentu, w którym powstał interes prawny skarżącego, - art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 6, 7, 77, 80 k.p.a., poprzez nieustosunkowanie się do zarzutów strony skarżącej, czego konsekwencją było oparcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie na niekompletnym materiale dowodowym, dokonanie oceny materiału dowodowego z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów; brak dokonania oceny materiału dowodowego w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący w oparciu o powołane przepisy prawa. W uzasadnieniu obu skarg kasacyjnych podniesiono, że skarżący A. S. stał się jako dzierżawca, stroną postępowania i od tej daty w sprawie rozpoczął bieg termin czternastodniowy na wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa. Wskazano, że wiedza A. S. o wadliwej zmianie w ewidencji gruntów i budynków, podobnie jak wiedza M. B., sięga jesieni, a nawet lata, roku 2007. Jednak A. S. oraz M. B. z powodu braku interesu prawnego w dniu, w którym dowiedzieli się o wadliwej zmianie w ewidencji nie byli uprawnieni do wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Prawo to M. B. uzyskała w dniu podpisania umowy kupna-sprzedaży nieruchomości, a A. S. w dniu podpisania umowy dzierżawy. W ocenie wnoszących skargi kasacyjne Sąd pierwszej instancji nie zbadał kwestii podmiotowości prawnej wnoszącego skargę, bowiem tylko podmiot posiadający interes prawny może być adresatem normy prawnej zawartej w art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podniesiono, że nie można uznać za wniesione z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 52 § 3 powołanej ustawy, wezwania do usunięcia naruszenia prawa przez podmiot postępowania sądowoadministracyjnego, jeśli wniesione zostało w tym terminie od daty powstania interesu prawnego podmiotu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skargi kasacyjne zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Na wstępie swych rozważań Naczelny Sad Administracyjny pragnie przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 50 § 1 powołanej ustawy, uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Powyższe oznacza, że prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego mają dwie kategorie podmiotów: po pierwsze te, którym to uprawnienie przysługuje dla ochrony ich interesu prawnego, zaś drugą kategorię stanowią podmioty instytucjonalne, którym zostało przyznane prawo do wniesienia skargi w cudzej sprawie, ze względu na konieczność ochrony również obiektywnego porządku prawnego (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2004). W związku z tym stwierdzić należy, że o statusie strony w postępowaniu sądowym decyduje posiadanie interesu prawnego. Podstawę procesowej legitymacji strony musi stanowić przepis prawa materialnego wskazujący na własne prawo (interes prawny) lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Istotą zatem interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot swojego zainteresowania sprawą nie może poprzeć przepisami prawa materialnego. Przymiotu strony nie ma natomiast osoba, która swój udział w postępowaniu opiera na potrzebie ochrony lub zaspokojenia interesu faktycznego. W niniejszej sprawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożył A. S.. Sąd pierwszej instancji winien dokonać ustaleń, czy A. S. posiada interes prawny do wniesienia skargi. Wskazać bowiem należy, iż skarżący swój interes prawny wywodzi z umowy dzierżawy zawartej w dniu 7 grudnia 2011 r. Wobec tego Sąd pierwszej instancji powinien – przed wydaniem postanowienia z dnia 9 lipca 2012 r. o odrzuceniu skargi – dokonać ustaleń, czy skarżący jako dzierżawca posiada interes prawny do żądania przeprowadzenia sądowej kontroli czynności wpisu danych w ewidencji gruntów, bowiem – jak to zasadnie zostało podniesione w skargach kasacyjnych – tylko podmiot posiadający interes prawny może być adresatem normy, o której mowa w art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, że nierozważnie przez Sąd pierwszej instancji tej kwestii powoduje, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Natomiast kwestia terminowości wniesienia wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa pozostaje kwestią wtórną w stosunku do ustalenia kręgu osób uprawnionych do wniesienia skargi i sprecyzowania, na jaką czynność została wniesiona. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku art. 182 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.