II OSK 2682/12

Dnia 28 marca 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia NSA Andrzej Gliniecki /spr./ sędzia del. WSA Teresa Zyglewska Protokolant starszy asystent sędziego Dominika Człapińska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 lipca 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 112/12 w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 112/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę T. T. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Jak wynika z akt sprawy, zawiadomieniem z dnia 4 listopada 2010 r. Prezydent Miasta Poznania wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymeldowania T. T. z pobytu stałego przy ul. [...] w P. Prezydent Miasta Poznania decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) wymeldował T. T. z pobytu stałego przy ul. [...] w P. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że budynek, w którym zameldowany był T. T. został rozebrany pod budowę autostrady A2 w oparciu o decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2000 r. nr [...]. Organ I instancji wskazał, że T. T. opuścił bez wymeldowania lokal przy ul. [...] w P. będący miejscem jego stałego pobytu. Ponadto wskazano na fakt, iż nie budzi wątpliwości również, że opuszczenie domu ma charakter trwały, gdyż budynek przeznaczony został do rozbiórki, a teren przeznaczony pod budowę autostrady. T. T. nie ma więc możliwości ponownego zamieszkania w przedmiotowym lokalu, z uwagi na fakt, że zamieszkiwanie w nim jest niemożliwe, z uwagi na brak pod powyższym adresem budynku, przeznaczonego na cele mieszkalne. W takiej sytuacji, utrzymywanie zameldowania wymienionego stanowiłoby fikcję meldunkową. Odwołanie od w/w decyzji Prezydenta Miasta Poznania wniósł T. T. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego w trybie art. 15 ust. 2 przedmiotowej ustawy niezbędne jest spełnienie przesłanki faktycznego dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się, przesłanki muszą być spełnione łącznie. Przesłanka ta winna być rozumiana jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Organ odwoławczy podzielił ustalenia wynikające z postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji i jego wnioski prawne. Organ odwoławczy stwierdził, że ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż teren działki nr [...] został przeznaczony na teren autostrady, a budynek zlokalizowany przy ul. [...] w P. decyzją Wojewody Wielkopolskiego podlegał wyburzeniu w 2000 r., tym samym zgodnie z prawem oznaczony adres: przy ul. [...] w P. przestał istnieć. Nikt nie może być zameldowany pod takim adresem, który od 2000 r. nie istnieje, gdyż teren ten należy obecnie do autostrady, i nawet gdyby pozostał jakiś nie rozebrany budynek, to na terenie autostrady nie można nikogo meldować, bo nie ma prawidłowo oznaczonego adresu, a taki pobyt jest nielegalny. Skoro budynek został rozebrany, należało usunąć z ewidencji ludności fikcję meldunkową. Organ odwoławczy stwierdził również, że obowiązek meldunkowy rozumiany jest obecnie jako czynność wyłącznie techniczna, związana z rejestracją ruchu ludności - meldunek potwierdza tylko fakt pobytu. W przedmiotowej sprawie meldunek na pobyt stały jest fikcją, gdyż budynek fizycznie od dawna nie istnieje, został wyburzony, a na jego miejscu jest obecnie teren autostrady. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2011 r. wniósł T. T. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 lipca 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 112/12, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przez opuszczenie miejsca stałego pobytu w świetle art. 15 ust. 2 przedmiotowej ustawy rozumie się dobrowolne zaniechanie dalszego zamieszkiwania w konkretnym lokalu. W wielu wyrokach sądów administracyjnych wskazuje się, że sformułowanie "dobrowolne" w rozumieniu powyższego przepisu nie pokrywa się z potocznym rozumieniem tego słowa. Za dobrowolne opuszczenie lokalu uważa się bowiem m.in. opuszczenie lokalu przez osobę, która została do tego zmuszona, ale w odpowiednim czasie nie podjęła skutecznych działań umożliwiających jej faktyczny powrót do tego lokalu czy też osobę, która opuściła lokal z powodu wykonania wydanego wobec niej wyroku orzekającego eksmisję z tego lokalu. W konwencji szerokiego rozumienia pojęcia "dobrowolnie" w art. 15 ust. 2 ustawy, rozpatrywać należy także konsekwencje faktu, że budynek, w którym osoba była zameldowana, przestał istnieć. Zdaniem Sądu, gdy przestaje istnieć lokal czy budynek, w którym dana osoba była zameldowana, zamieszkiwanie w dotychczasowym miejscu pobytu nie jest możliwe i osoba taka musi przenieść się do innego lokum. Taką sytuację również należy uznać za dobrowolne opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zameldowanie jest bowiem ściśle powiązane z konkretnym miejscem, w którym osoba zameldowana koncentruje w sposób faktyczny swe życiowe interesy. Sformułowanie zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy - "miejsce" pobytu należy odnieść przede wszystkim do konkretnego miejsca - lokalu czy nieruchomości, a adres tego miejsca służy do skonkretyzowania i oznaczenia tego lokalu czy nieruchomości. W ocenie Sądu sprawa o wymeldowanie skarżącego z miejsca pobytu stałego dotyczy wymeldowania go z konkretnego budynku, w którym kiedyś skarżący zamieszkiwał. Rozbiórka budynku i wiążący się z nią brak możliwości zamieszkiwania w tym obiekcie jest więc równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, stanowiącym przesłankę do wymeldowania z pobytu stałego. Jak wynika z materiału dowodowego działka nr 134 została w całości zajęta pod autostradę. Potwierdza to znajdująca się w aktach sprawy mapa ewidencyjna stanowiąca załącznik do decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca1996 r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji autostrady płatnej A 2 na terenie województwa poznańskiego. Zgodnie z decyzją Wojewody Wielkopolskiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 2000 r., w której zatwierdzono projekt budowlany i udzielono pozwolenia na budowę odcinka autostrady A 2 stanowiącej część obwodnicy Poznania, organ wydający pozwolenie na budowę nakazał rozbiórkę obiektów budowlanych nie przewidzianych do dalszego użytkowania przed rozpoczęciem robót objętych pozwoleniem. Znajdujący się w aktach sprawy załącznik nr 7 do projektu zagospodarowania terenu Tom I część opisowa, stanowiący część projektu architektoniczno – budowlanego autostrady A 2 obejmującego m.in. odcinek od km [...] (Węzeł [...]) do km [...] (Węzeł [...]) wskazuje, iż działka nr [...] na której znajdował się budynek położony przy ul. [...] w P., objęta została wykazem działek z budynkami do rozbiórki. Fakt wykonania rozbiórki potwierdza protokół z wizji lokalnej przy ul. [...] w P. Z treści tego protokołu oraz załączonej dokumentacji fotograficznej bezspornie wynika, że na działce nr [...] nie ma żadnych budynków mieszkalnych ani też innego rodzaju zabudowań. Budynek ten obecnie nie istnieje - został rozebrany. Dlatego też, organy prawidłowo uznały, że istotne w niniejszej sprawie jest, że skoro przestał istnieć budynek, w którym skarżący zameldowany był na pobyt stały, a działka została zajęta pod autostradę, nie wymeldowanie skarżącego byłoby usankcjonowaniem fikcji meldunkowej. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z dnia 25 lipca 2012 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł T. T. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przejawiającą się w uznaniu, że brak trwałości i dobrowolności w opuszczeniu miejsca dotychczasowego stałego pobytu nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej wymeldowanie. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz uchylenie decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] września 2011 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasadzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się zaistnienia enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności, zatem przedmiotową skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w jej treści zarzutami. Zaś tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Ustawowymi przesłankami wymeldowania są więc: opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Ewidencja ludności służy bowiem jedynie rejestracji faktu pobytu danej osoby w konkretnym lokalu. Organy ewidencyjne mają więc przede wszystkim obowiązek ustalić czy dana osoba przebywa w konkretnym lokalu (stale lub czasowo) czy też dany lokal opuściła. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że opuszczenie miejsca stałego pobytu musi mieć charakter dobrowolny w tym znaczeniu, że nie może być wynikiem bezprawnego działania osób trzecich (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., II OSK 1455/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 27 marca 2007 r., II OSK 521/06, Lex nr 338851). Różnorodność okoliczności faktycznych wielu spraw meldunkowych powodowała przyjęcie przez sądy wykładni art. 15 ust. 2 ustawy mającej na celu ochronę osób, które zostały zmuszone do opuszczenia miejsca pobytu stałego na skutek niezgodnych z prawem działań współlokatorów lub innych osób. Należy jednak podkreślić, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania, dlatego nie w każdym przypadku wykazanie zaistnienia przesłanek wymeldowania będzie wymagało ustalenia, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez daną osobie nie nastąpiło wbrew jej woli. Jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (np. w przypadku wykonania w drodze egzekucji wyroku nakazującego eksmisję z lokalu, czy też wynikającego z decyzji administracyjnej nakazu opuszczenia lokalu w związku z wyłączeniem budynku z użytkowania), to przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że te działania organów najczęściej nie są zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal. Trudno również uwzględniać tą przesłankę, gdy opuszczenie przez daną osobę lokalu następuje na skutek okoliczności obiektywnych, jakimi są bardzo zły stan techniczny budynku uniemożliwiający zamieszkiwanie w nim lub rozbiórka budynku. W wielu przypadkach nawet przymusowe opuszczenie lokalu będzie uzasadniało wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego w tym lokalu, gdyż zostanie spełniona podstawowa przesłanka ustawowa wymeldowania tj. opuszczenie miejsca pobytu stałego (zob. wyrok NSA z 18 stycznia 2011 r. sygn. akt II OSK 46/10 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl,). W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że skarżący nie mieszka w budynku znajdującym się w P. przy ul. [...]. Budynek, w którym skarżący zamieszkiwał został decyzją Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2000 r. przeznaczony do rozbiórki z uwagi na zatwierdzenie projektu budowlanego i udzielenie pozwolenia na budowę odcinka autostrady A2. Jak zasadnie wskazał Sąd I instancji działka nr [...] została w całości zajęta pod autostradę, co potwierdza znajdujący się w aktach sprawy załącznik nr 7 do projektu zagospodarowania terenu, stanowiący część projektu architektoniczno – budowlanego autostrady A 2 obejmującego m.in. odcinek od km [...] (Węzeł [...]) do km [...] (Węzeł [...]). Fakt wykonania rozbiórki bezsprzecznie potwierdza protokół z wizji lokalnej przy ul. [...] w P. Z treści tego protokołu oraz załączonej dokumentacji fotograficznej bezspornie wynika, że na działce nr [...] nie ma żadnych budynków mieszkalnych ani też innego rodzaju zabudowań. W tym stanie sprawy brak więc było podstaw faktycznych do badania przesłanki dobrowolności opuszczenia przez skarżącego budynku przy ul. [...] w P. Dlatego też należy podkreślić, że Sąd prawidłowo zastosował przepis art. 15 ust. 2 ustawy, uznając, że skarżący spełniła wymienione w nim przesłanki wymeldowania. Należy również zauważyć, że utrzymywanie fikcji meldunkowej w budynku, który został już rozebrany i nie istnieje jest niedopuszczalne. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 20123 r. poz. 461) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.