II GZ 696/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt III SAB/Kr 10/12 w zakresie pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych bez rozpoznania w sprawie skargi J. J. na bezczynność Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Izby Radców Prawnych w K. w przedmiocie nierozpoznania odwołania od odmowy wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec radcy prawnego postanawia: oddalić zażalenie I Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. pozostawił bez rozpoznania wniosek J. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Rady Radców Prawnych w K. w rozpoznaniu odwołania od postanowienia w przedmiocie postępowania dyscyplinarnego wobec radcy prawnego. Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco: postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2012 r. odrzucono skargę J. J. na bezczynność Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Rady Radców Prawnych w K.. W związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującym ustanowienie dla niego radcy prawnego, postanowieniem z dnia 22 czerwca 2012 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. W skardze kasacyjnej na postanowienie z dnia 26 kwietnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. W związku z tym wnioskiem, skarżącemu pismem z dnia 15 kwietnia 2013 r. przesłano urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia i przesłania Sądowi w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Sąd I instancji wskazując na obowiązki wnioskodawcy domagającego się przyznania prawa pomocy wynikające z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), dotyczące złożenia wniosku na urzędowym formularzu, stwierdził, że wniosek w takiej formie nie został przez skarżącego złożony. W tym stanie sprawy Sąd I instancji, w oparciu o art. 257 p.p.s.a. postanowił pozostawić wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego bez rozpoznania. II Zażaleniem J. J. zaskarżył to postanowienie zarzucając mu naruszenie: - art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i domaganie się od skarżącego kolejnego oświadczenia obejmującego dokładne dane o jego stanie majątku i dochodach w sytuacji gdy w sprawie składał on już takie oświadczenie i jego sytuacja osobista oraz majątkowa jest Sądowi znana z urzędu; - art. 257 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i pozostawienie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu nieopłaconych w całości kosztów udzielonej pomocy prawnej. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek, o którym mowa w art. 243 § 1 tej ustawy, składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Wniosek poza wymogiem złożenia go na formularzu powinien również zawierać oświadczenia wnioskodawcy określone w art. 252 § 1 p.p.s.a. Postępowanie wpadkowe, jakim jest postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest, na co zwrócił słusznie uwagę Sąd I instancji i co wynika z treści powołanych przepisów, postępowaniem szczególnie sformalizowanym, inicjowanym każdorazowo składanym przez stronę wnioskiem w tym przedmiocie. Oznacza to, że złożenie pierwszego jak i kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy przez tę samą stronę, choćby w tym samym zakresie powodować będzie konieczność spełnienia przez nią wymogów określonych w art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a., celem umożliwienia sądowi dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny zasadności wniosku. Pogląd, co do obowiązku każdorazowego złożenia wniosku na formularzu przy wielokrotnym ubieganiu się przez stronę o przyznanie jej prawa pomocy oraz tego, że nie może być argumentem sanującym niedopełnienie warunków formalnych wniosku wcześniejsze otrzymanie prawa pomocy jest poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. post. NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 299/13., post. NSA z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 510/12, post. NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 468/12). Wobec powyższego błędne jest stanowisko pełnomocnika skarżącego, że uprzednio złożony na formularzu wniosek i zawarte w nim oświadczenia oraz informacje, na podstawie, których przyznano skarżącemu prawo pomocy, wyłącza obowiązek złożenia kolejnego formularza zawierającego odpowiednie oświadczenia, w związku z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Obowiązkiem pełnomocnika reprezentującego skarżącego było, formułując wniosek o zwolnienie od kosztów – wpisu sądowego, złożenie go w odpowiedniej, przewidzianej przepisami ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, formie i spełniającego wymogi określone w art. 252 § 1 tej ustawy. Na kwestię omawianego obowiązku nie może mieć również wpływu podnoszona przez pełnomocnika skarżącego, opisana w uzasadnieniu zażalenia, kwestia znajomości z urzędu sytuacji majątkowej skarżącego w związku z innymi sprawami toczącymi się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w K. oraz fakt uprzedniego przyznania skarżącemu w tej sprawie prawa pomocy. Jak trafnie podniósł Sąd I instancji, wnioski złożone w ramach innych toczących się przed sądem postępowań rozpatrywane są indywidualnie w zależności od okoliczności danej sprawy. Również kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w tej samej sprawie podlega analizie pod kątem zmiany okoliczności będących podstawą poprzedniego wniosku, jeśli oba wnioski mają ten sam zakres żądania co do udzielenia wnioskodawcy prawa pomocy. Natomiast w przypadku zmiany tego zakresu, jak w tej sprawie gdzie żądanie pierwszego wniosku obejmowało przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego, kolejny zaś wniosek dotyczył zwolnienia z kosztów sądowych – wpisu sądowego, zmianie ulegnie ocena, jakiej sąd będzie musiał dokonać w ramach przesłanek przyznania stronie prawa pomocy rozstrzygając o przyznaniu bądź odmowie przyznania tego prawa wnioskodawcy. Jakkolwiek informacje zawarte w pierwszym wniosku mogą być pomocne przy dokonywaniu oceny zasadności kolejnego wniosku lub mogą stanowić przedmiot oceny stosowanie do art. 165 p.p.s.a., to nie mogą zastępować oświadczeń, jakie powinien zawierać kolejny wniosek. Nie mogą zatem prowadzić do ich pominięcia bądź niezłożenia wniosku w ogóle, zgodnie z wymogami art. 252 § 2 p.p.s.a., co uczynił pełnomocnik skarżącego. Stanowisko pełnomocnika skarżącego, co do braku konieczności składania kolejnego formularza i związanych z nim oświadczeń wobec znanej Sądowi I instancji sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego opisanej w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy, jest poza wskazanymi uchybieniami obowiązków wynikającymi z przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nietrafne również z tego względu, że okres czasu, jaki upłynął od złożenia pierwszego wniosku w sprawie był na tyle długi, że koniecznym było przy składaniu kolejnego wniosku przedstawienie aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Pełnomocnik sam zresztą w uzasadnieniu zażalenia przyznaje, że ta sytuacja skarżącego mogła się zmienić. Bezzasadnie natomiast wskazał, że "jest to mało prawdopodobne". Do dokonania takiej oceny uprawniony jest w związku z zainicjowaniem postępowania wpadkowego jedynie sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że niezłożenie w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy formularza, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., pomimo wezwania pełnomocnika skarżącego do dokonania tej czynności, powodowało pozostawienie tego wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 257 p.p.s.a.. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.