II FZ 900/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 663/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi G. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. 1. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2012 r., III SA/Wa 663/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił G. D. (powoływanemu dalej jako "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 listopada 2011 r., nr [...], w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Warszawie podał, że Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika - doradcę podatkowego) wniósł skargę na ww. decyzję Dyrektora IS. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, że jest bezrobotnym na potwierdzenie czego przedstawił orzekającą o tym decyzję Prezydenta W. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami i posiada 50% udziału w własności nieruchomości 1,9 ha w K. oraz 50% udziału w 1,1 ha w K. 2.2. W wykonaniu wezwania Referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2012 r. o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji życiowej, Skarżący przedstawił "historię operacji" przeprowadzonych na jego rachunku bankowym za okres od 1 stycznia 2012 r. do 7 maja 2012 r., z której wynikało ujemne saldo w wysokości 4.900 zł oraz zeznanie PIT 36 L za 2011 r., z którego wynikała strata w wysokości 3.655,09 zł. Wyjaśnił, że w 2012 r. nie miał dochodów, a posiadane nieruchomości rolne są nieużytkami VI klasy i nie przynoszą dochodów. Skarżący wyjaśnił, że próbował zatrudnić się m.in. jako pomocnik murarza, jednak się to mu nie udało. Wyjaśnił, że mieszka w mieszkaniu żony, z którą ma rozdzielność majątkową, natomiast w utrzymaniu dzieci pomagają Skarżącemu jego rodzice. 2.3. Referendarz sądowy WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 10 maja 2012 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 2.4. Skarżący pismem z dnia 4 czerwca 2012 r. zatytułowanym "Skarga na postanowienie" wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. 2.5. Zarządzeniem z dnia 10 lipca 2012 r. Sąd pierwszej instancji wezwał Skarżącego do przedstawienia sytuacji rodzinnej i majątkowej, w tym do wskazania dochodów uzyskanych z pełnienia funkcji członka zarządu F. oraz członka zarządu O. sp. z o.o. siedzibą w W. 2.6. W piśmie z dnia 7 maja 2012 r. Skarżący odpowiadając na powyższe wezwanie, powtórzył argumentację zawartą w piśmie z 12 kwietnia 2012 r. Odnosząc się natomiast do pełnienia funkcji członka zarządu ww. spółek, Skarżący wyjaśnił, że funkcje te pełni bezpłatnie. 3. Postanowienie WSA w Warszawie (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Odmawiając przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, WSA w Warszawie stwierdził, że oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy dojść do wniosku, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w rozpoznawanej sprawie pozostają wątpliwości, których Skarżący nie wyjaśnił, lub wyjaśnił w sposób niewystarczający. To na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. 3.2. Odpowiadając na wątpliwości Skarżącego co do rozdzielności majątkowej, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka i nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Inaczej mówiąc, rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Warszawie Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – doradcę podatkowego) zarzucił Sądowi pierwszej instancji "wadliwą ocenę dowodu" i zażądał uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając zażalenie, Skarżący stwierdził, że przedstawił Sądowi pierwszej instancji sytuację majątkową swojej małżonki poprzez przesłanie kopii zaświadczenia o jej zarobkach (którą ponownie załączył do zażalenia). 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, stąd podlega uwzględnieniu, a zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie jako nieodpowiadające prawu podlega uchyleniu (art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Skarżący podniósł w zażaleniu, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo przeprowadził ocenę sytuacji majątkowej Skarżącego i jego małżonki pod kątem zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 5.2. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wojewódzkie sądy administracyjne są obowiązane odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie ocenę, czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy art. 246 p.p.s.a. obowiązek wykazania zasadności przyznania ww. prawa, sądy administracyjne powinny przeprowadzić, badając przedłożone dokumenty źródłowe, o których mowa w art. 255 p.p.s.a., pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Analiza to powinna obejmować całość dokumentów zebranych w aktach sprawy, co wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Tylko bowiem wyczerpująca analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów źródłowych pozwala na zrekonstruowanie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. 5.3. W rozpoznawanej sprawie WSA w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jedynie lakonicznie stwierdził, że wniosek Skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem "w rozpoznawanej sprawie pozostają wątpliwości, których Skarżący nie wyjaśnił, lub wyjaśnił w sposób niewystarczający". Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do dokumentów źródłowych przedłożonych przez Skarżącego (por. k. 25-29 oraz k. 48-50 akt WSA w Warszawie). Ponadto, jak trafnie podniósł Skarżący w zażaleniu, WSA w Warszawie pominął załączoną do pisma Skarżącego z dnia 10 sierpnia 2012 r. kopię zaświadczenia o zarobkach jego małżonki (k. 48 akt WSA w Warszawie). Tym samym rozważania Sądu pierwszej instancji na temat obowiązku Skarżącego zobrazowania stosownymi dokumentami sytuacji majątkowej małżonki są niekompletne i niekonsekwentne. Reasumując, należy stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia czyni wątpliwym, czy w sposób prawidłowy Sąd pierwszej instancji zrekonstruował sytuację majątkową Skarżącego oraz ocenił zasadność, a raczej bezzasadność jego wniosku o prawo pomocy w zakresie częściowym. 5.4. Kierując się wyżej wymienionymi względami, w szczególności ogólnym charakterem oceny wyrażonej przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 193 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, WSA w Warszawie odniesie się do konkretnych informacji zawartych we wniosku Skarżącego, jego oświadczeniach (składanych pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny - Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oraz dokumentów źródłowych, celem zrekonstruowania sytuacji majątkowej Skarżącego. Dopiero wówczas możliwe będzie wyrażenie oceny, czy przedłożone dokumenty są wystarczające do weryfikacji zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym ocena, czy Skarżący wywiązał się z obowiązku ciążącego na nim na mocy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.