II SA/Kr 149/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie : NSA Anna Szkodzińska (spr.) WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant : Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi T.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 24 października 2011 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu wykonania rowów opaskowych, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej T.S. kwotę 570 zł ( pięćset siedemdziesiąt złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 11 grudnia 2006 r. na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. (t. jedn. Dz. U. z 2005 r. nr 239, poz. 2019 ze zm.) Wójt Gminy [...] odmówił nakazania R. R. i A. R. – właścicielom działki nr [...] przywrócenia stosunków wodnych na w/w działce niekorzystnie wpływających na działkę sąsiednią nr [...] (własność T. S.) do stanu poprzedniego, poprzez odtworzenie rowka odprowadzającego wody opadowe gromadzone na działce nr [...] w kierunku rowu przy drodze powiatowej. Decyzją z dnia 11 maja 2007 r. (SKO [...]) na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne oraz art. 138 § 2 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania T. S., uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia 8 sierpnia 2007 r. ([...]) na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne Wójt Gminy [...] odmówił nakazania właścicielom działki nr [...] położonej w C. przywrócenia stosunków wodnych na w/w działce niekorzystnie wpływających na działkę nr [...] do stanu poprzedniego poprzez odtworzenie rowka odprowadzającego wody opadowe, wykonanego w 1962 r. biegnącego wówczas po działce nr [...] w kierunku rowu przy drodze powiatowej. Decyzją z dnia 15 listopada 2007 r. ([...]) na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, oraz art. 138§1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania T. S., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na powyższe rozstrzygnięcie T. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2008 r. sygn. II SA/Kr 19/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Są wskazał co następuje: Organy obu instancji ustaliły, że działka skarżącej nr [...] jest zalewana, ale nie ustaliły od jakiej daty to następuje. Oprócz tego organy winny ustalić jaki był stan wód na gruncie przed zalewaniem przedmiotowej działki. Organy administracji przeprowadziły jedynie oględziny w dniach [...] września 2006 r. i [...] lipca 2007 r., przesłuchały świadków oraz dołączyły zdjęcia wykonane przez pracowników organu. Nie sporządzono natomiast żadnego szkicu sytuacyjnego przedstawiającego stan faktyczny istniejący na obu nieruchomościach z pomiarami obiektów znajdujących się na nich oraz z podaniem kierunku spływu wód na gruncie. Poza tym organy administracji naruszyły przepis art. 10 kpa, ponieważ przed wydaniem decyzji nie umożliwiły skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zebrany materiał dowodowy wymagał uzupełnienia dlatego wydanie decyzji było przedwczesne, zaś sporządzone przez organ administracji zdjęcia mogą stanowić jedynie materiał poglądowy. Decyzją z dnia 13 października 2009 r. ([...]) na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne Wójt Gminy [...] odmówił nakazania R. R. i A. R. przywrócenia stosunków wodnych do stanu poprzedniego stwierdzając, że pomiędzy wprowadzonymi zmianami stanu wód na gruncie a szkodami w gruncie sąsiednim brak jest związku przyczynowego. Decyzją z dnia 14 grudnia 2009 r. ([...]) na podstawie art. 138 § 2 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania T. S., uchyliło zaskarżoną decyzję przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia 26 marca 2010 r. ([...]) na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne Wójt Gminy [...] nakazał wykonać rowy opaskowe w odległości 20 m od zachodniej strony zabudowań gospodarczych (stodoły) ze spadkiem od granicy działek ewid. [...] i [...] do: R. R. i A. R. w kierunku północno-wschodnim, następnie wykonać rów wzdłuż granicy z działką ewid. nr [...]; T. S. w kierunku południowo-wschodnim do istniejącego już rowka przy granicy z działka nr ew. [...]. Decyzją z dnia 19 października 2010 r. na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne i 138 § 2 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołań T. S. oraz R. i A. R. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, że co do zasady organ I instancji przyjął prawidłowy kierunek załatwienia sprawy, ale nie wyjaśnił należycie dlaczego za odpowiednią uznał podaną w decyzji odległość rowu od zabudowań, obowiązek administracyjny nałożył z pominięciem terminu jego wykonania. Decyzją z dnia 28 lutego 2011 r. ([...]) na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) Wójt Gminy [...] nakazał wykonać rowy opaskowe (przechwytujące) w odległości 20 m od zachodniej strony zabudowań gospodarczych (stodoły) ze spadkiem od granicy działek nr ew. [...] i [...] do: -R. R. i A. R. w kierunku północno-wschodnim, następnie wykonać rów w wzdłuż granicy z działką nr ew. [...], -T. S. w kierunku południowo-wschodnim do istniejącego już rowka przy granicy z działką nr ew. [...]. Termin wykonania w/w obowiązku wyznaczono na miesiąc od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna. Organ I instancji przytoczył zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia oraz podał co następuje: Na skutek orzeczenia wydanego prze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w dniu 9 kwietnia 2008 r., organ administracji zlecił wykonanie analizy stosunków wodnych na działkach [...] i [...] w miejscowości C.. Z analizy tej wynika, że nie jest możliwe przywrócenie stanu poprzedniego, a jedynie wykonanie urządzeń zapobiegających powstawania szkodom. Działki nr ew. [...] i [...] położone są na zboczu o znacznym spadku wynoszącym około 10%, przy czym działka nr [...] położona powyżej działki nr [...]. W przeszłości (przed latami 60) budynki mieszkalne zlokalizowane były powyżej budynków gospodarczych i leżały w innych punktach działek - na skoncentrowanym spływie wód opadowych. Zagłębienie terenu w pobliżu granicy odprowadzało wody dalej w kierunku drogi. Ówczesne usytuowanie obiektów budowlanych zabezpieczało je przed szkodliwym wpływem nawalnych wód opadowych czy roztopowych oraz umożliwiało odpływ tych wód w kierunki drogi i rzeki. Poprawna lokalizacja budynków oraz pozostawienie wolnych dróg spływu ekstremalnym wodom opadowym zabezpieczało przed zalewaniem. Obecnie istniejące budynki mieszkalne nr 6 (należący do R. i A. R.) i 7 (należący do T. S.) posadowione zostały na trasie spływu wód, dodatkowo umieszczone są jeden przy drugim, uniemożliwiając szybki i naturalny odpływ wód. Nadto powyżej budynków mieszkalnych w odległości około 20 m wybudowano budynki gospodarcze (stodoły) oddalone od siebie o około 1,2 m. Aby zapewnić możliwie poziomy wjazd do budynków gospodarczych wykonano nasypy o ich szerokości, łączące naturalny poziom terenu z poziomem progów wjazdowych, co spowodowało powstanie skarp. Za stodołami (około 25 m) znajduje się naturalne wgłębienie terenu pomiędzy działkami, do którego spływa woda z obydwu działek, dalej płynie zagłębieniem terenu i następnie dostosowując się do kształtu powierzchni terenu wpływa do szczeliny pomiędzy budynkami gospodarczymi. Z tego miejsca nie może odpływać, zgodnie z naturalnym spadkiem terenu, gdyż został on zniekształcony nadsypaniem i budową muru ogrodzeniowego. W znacznej części woda płynie wzdłuż tego muru, a następnie strumieniem wpływa na działkę nr [...]. Po drodze woda ta zalewa i powoduje podmakanie fundamentów budynku nr [...]. Z powyższego wynika, że już podczas budowy budynków gospodarczych i mieszkalnych dokonano zmian naturalnego spływu wód opadowych. Dodatkowo wykonano nadsypanie gruntu przy budynkach gospodarczych co również zmieniło naturalne ukształtowanie ternu. Różnica poziomu pomiędzy sąsiadującymi działkami nie jest naturalna i powstała w wyniku działalności budowlanej. Ze względu na wielkość powierzchni zlewni około 1300 m³ niewielkie rowki i roboty ziemne o małym zakresie nie mają prawie żadnego wpływu na ilość wód opadowych czyniących szkody. Od początku zabudowania tego obszaru narażone są na zalewanie wodami opadowymi. Za nietrafne należy więc uznać stwierdzenie T. S., iż dopiero w ostatnim okresie wystąpiły niekorzystne zmiany w ilości dopływających wód opadowych na skutek zmian w zlewni powyżej budynków gospodarczych. Na taką obserwację wpływ ma przede wszystkim wielkość opadu jaką zanotowano w ostatnich latach. Wobec sprzecznych oświadczeń stron co do przebiegu granicy pomiędzy spornymi działkami oraz braku graniczników przyjęto, że granica przebiega tak jak to zostało przedstawione na mapie geodezyjnej. W trakcie postępowania administracyjnego właściciele działki [...] wskazali, iż z powodu wyższego położenia działki nr [...] należącej do T. S. i zmiany przez nią stosunków wodnych (zaoranie granicy między działkami nr [...] i [...]) wody opadowe zalewają ich posesję. W związku z powyższym wnieśli o nakazanie T. S. przywrócenie stosunków wodnych do stanu poprzedniego tj. przywrócenie miedzy lub wykonanie urządzeń zapobiegających zalewanie posesji. Z kolei T. S. zakwestionowała dowody przedstawione przez A. R. i R. R. jak i zasadność wykonania rowu opaskowego. Podniosła, że to "wody z dachu stodoły rozchodzą się po podwórku Państwa R i A. R. i przelewają się na działkę [...], wpływają do budynku mieszkalnego oraz wszystkie wody z pól przepływają ponad budynkiem gospodarczym na działkę [...] powodując podtapianie budynków". Nadto wniosła o przeprowadzenie kolejnej wizji lokalnej. Z opinii biegłego wynika, że zaoranie miedzy czy posadowienie muru z kamieni wzdłuż działki nie zabezpieczy gruntu przed szkodliwym wpływem wód opadowych. Wykonanie rowu opaskowego wydaje się być słusznym rozwiązaniem. Na takowe wskazał biegły hydrolog uwzględniając analizę cięć warstwicowych oraz konfigurację terenu na przedmiotowych działkach. Takie stanowisko podzieliło również Samorządowe Kolegium odwoławcze w decyzji z dnia 19 października 2010 r. ([...]). Z art. 29 Prawa wodnego wynika, że organ administracji może nakazać naruszającemu wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom albo nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego. Jednak treść tego przepisu pozwala przyjąć taką interpretację, że przywrócenie do stanu poprzedniego jest środkiem subsydiarnym. Należy go więc zastosować, gdy nie ma możliwości wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, albo gdy z okoliczności sprawy wynika, że ich wykonanie nie zapobiegnie szkodliwym oddziaływaniom na gruncie sąsiednim. W przedmiotowej sprawie obie strony zmieniły stan wód na gruncie. Na skutek zabudowy terenu nastąpiła zmiana jego ukształtowania, co spowodowało zmianę kierunku odpływu wód opadowych. W celu zabezpieczenia nieruchomości, w tym znajdujących się na nich budynków przed ubocznymi skutkami wód opadowych należy wykonać urządzenia zabezpieczające w postaci rowów opaskowych. Uwzględniając konfigurację terenu na przedmiotowym odcinku (spadek terenu 8% poza stodołami znajduje się naturalne zagłębienie pomiędzy działkami, do którego spływa woda z obu działek) oraz możliwość racjonalnego korzystania z zabudowanej części gospodarstwa rolnego, rów należy wykonać w odległości 20 m od zachodniej strony budynków gospodarczych (stodół). Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia złożyła T. S.. Odwołująca się wiosła o uchylenie decyzji w części dotyczącej nakazania jej wykonanie rowu opaskowego, a nadto wniosła o nakazanie R. R. i A. R. wykonanie rowu opaskowego na działce nr [...] w odległości 20 m od zachodniej strony zabudowania gospodarczego ze spadkiem od granicy działki [...] w kierunku północno-wschodnim, a następnie wzdłuż granicy z działką nr [...] jak i o nakazanie usunięcie nasypu ziemnego na działce nr [...], pomiędzy budynkiem mieszkalnym, a budynkiem gospodarczym (stodołą) oraz zlikwidowanie otworów w murku ogrodzeniowym co ułatwiało przepływ wody z posesji [...] na posesję [...]. Odwołująca się podniosła, że wykonanie rowu na działce nr [...] w odległości 20 m od stodół nie spełni oczekiwanego rezultatu, gdyż w wyznaczonym przez organ administracji miejscu na wykonanie rowu działka jest niżej położona co spowoduje spływ wód z działki nr [...]. Zaproponowała aby każda ze stron w niniejszej sprawie odprowadziła wody ze swojej posesji. Wskazała jednocześnie, że swoją funkcję spełnić może wybudowanie rowu na działce nr [...] w odległości ok. 50 m od zabudowań gospodarczych. Podniosła również, że organ I instancji nie uzasadnił w należyty sposób dlaczego przyjął takie, a nie inne odległości dla wybudowania rowu, zaś nieprecyzyjność decyzji powoduje, że nie nadaje się ona do wykonania. Każda ze stron winna otrzymać precyzyjny projekt lub szczegółowy opis techniczny urządzenia, aby można było stwierdzić, że wykonano decyzję, a urządzenie spełnia swoją funkcję. Dodała, że zaskarżona decyzja rozwiązuje problem jedynie częściowo. Działka nr [...] zalewana jest nie tylko wodami z pól, ale również wodami spływającymi z "podwórka" działki nr [...] do czego doprowadziło zrównanie poziomu gruntu na dz. nr [...] do wysokości murka ogrodzeniowego, wykonanie otworów w tym murku, a w konsekwencji przewrócenie murka wraz z ogrodzeniem na dz. nr [...]. Wskazała, że w tych okolicznościach zasadnym byłoby nakazanie właścicielom dz. nr [...] usunięcia nasypu ziemi do podstawy ogrodzenia na całej długości podwórka oraz doprowadzenie ogrodzenia do stanu pierwotnego, jak i zlikwidowanie wykonanych w murku otworów. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli również R. R. i A. R. zarzucając błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, błędy w ustaleniach faktycznych polegające na przyjęciu, że wody opadowe spływają wyłącznie po tych działkach na których się gromadzą oraz nietrafnym ustaleniu ukształtowania terenu, jak również nieustosunkowanie się do faktu zmiany naturalnego ukształtowania terenu w postaci zlikwidowania miedzy w granicy działek, wybudowania ubikacji, pominięcie w postępowaniu dowodowym dokumentacji fotograficznej, załączonej do pisma z dnia 5 lutego 2011 r. Wnieśli o uchylenie decyzji oraz nakazanie T. S.. przywrócenie stanu poprzedniego t. j. przywrócenie wysokiego brzegu (miedzy) między spornymi działkami w górnych ich częściach, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Podnieśli, że wbrew twierdzeniom organu I instancji możliwe jest przywrócenie stanu poprzedniego - wystarczy bowiem wykonać niewielki nasyp czy miedzę, która poprzednio istniała między działkami. Zarzucili nadto, że organ I instancji błędnie przyjął, że naturalne zagłębienie za stodołami znajduje się między działkami, podczas gdy faktycznie znajduje się ono na działce nr [...]. W miejscu tym gromadzą się wody opadowe, które spływają m. in. z posesji T. S., a następnie zalewają znajdujące się na posesji budynki. Podali, że rozwiązanie przyjęte w decyzji opiera się na błędnym założeniu, że wody spływające do rowów opaskowych za stodołami będą spływały wyłącznie po tych działkach, na których się gromadzą (czyli zanim woda dopłynie do rowów opaskowych nie przeleje się na żadną z działek sąsiednich) oraz wskazali, że rozwiązanie to może doprowadzić do sytuacji gdzie odwołujący się będą odprowadzać wodę, która gromadzi się na działce T. S.. Wskazali również na rozbieżności w twierdzeniach T. S. odnośnie momentu naruszenia stosunków wodnych oraz na nieprawdziwość jej twierdzeń w zakresie odpowiedniej izolacji należących do nich budynków. Decyzją z dnia 24 października 2011 r. ([...]) na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t. jedn. z 2005 r., nr 239, poz. 2019 ze zm.) i art. 138§1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy zaakceptował ustalenia i oceny organu I instancji. Wyjaśnił, że obowiązkiem organu było ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanek z art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne tj. zmiany stanu wody na działkach nr [...] i [...], w tym ustalenia, które z działań przewidzianych w art. 29 ust. 3 ustawy będzie właściwe dla usunięcia skutków naruszeń stosunków wodnych. W przedmiotowej sprawie organ I instancji wypracował sposób rozstrzygnięcia, który doprowadzić ma do usunięcia szkód związanych z naruszeniem naturalnego spływu wód na spornych działkach. Podjęte czynności wyjaśniające, w tym opinia biegłego specjalisty z zakresu hydrologii pozwoliły na ustalenie zaistnienia przesłanek z art. 29 w/w ustawy. Opracowana opinia nie narusza zasad logiki i poprawności rozumowania. Uwzględniając całokształt materiału zgromadzonego w aktach sprawy, należy przyjąć, że jest ona wiarygodna i pomocna dla potrzeb rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nadto opinia ta została poparta dokumentacją mapową i fotograficzną. Nietrafne są więc zarzuty odwołujących się dotyczące nieprawidłowej oceny stanu faktycznego. Ustalenie, że naruszenie stosunków wodnych jest wynikiem działań zarówno na działce nr [...] i [...], przy jednoczesnym braku możliwości przywrócenia stanu poprzedniego (które wiązałoby się z usunięciem ww. budowli), uzasadnia nałożenie łącznego obowiązku naprawienia szkody, zarówno na R. i A. R. jak i na T. S.. Treść nałożonego obowiązku, tj. wykonanie rowów opaskowych przechwytujących znajduje oparcie w uzyskanych przez organ wiadomościach specjalnych biegłego w zakresie hydrologii, którego wiedza fachowa daje rękojmię skuteczności przyjętych przez niego rozwiązań. Proponowane przez strony odmienne sposoby przywrócenia stosunków wodnych, nie znajdują uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym. Zarówno usypanie wysokiego brzegu (miedzy) w granicy spornych działek jak i zlikwidowanie nasypu na działce oraz otworów w murku ogrodzeniowym zaliczyć należy do robol ziemnych o małym zakresie, które nie zniwelują spowodowanych szkód. Stosownie do zaleceń Kolegium organ I instancji doprecyzował swoje rozstrzygnięcie w zakresie odległości w jakiej rów opaskowy winien zostać wykonany (podając motywy takiego ustalenia) oraz ustalił termin, w którym należy wykonać przedmiotową decyzję. Rozstrzygniecie decyzji sformułowano w sposób umożliwiający jego wykonanie, a posłużenie się przez organ pojęciem "rowu opaskowego" nie stanowi niejasności, która uniemożliwiłaby stronom wykonanie decyzji. Jest to termin z dziedziny prawa wodnego, a sposób wykonania tego urządzenia wodnego oraz związane z tym wymogi techniczne zawierają przepisy szczegółowe. Na powyższą decyzję T. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Rozstrzygnięciu Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzuciła naruszenie art. 29 ust 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo, naruszenie art. 7, 77 oraz 107 § 4 kpa , naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewykonanie zaleceń Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2008 r. (II SA/Kr 19/08) tj. ustalenia daty zmiany stanu wód na gruncie, naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu l instancji, która w zakresie pkt. 2 określającego termin wykonania urządzeń wydana została bez podstawy prawnej. Skarżąca podniosła, że organ l instancji przyjął stanowisko Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] zawarte w decyzji z dnia 19 października 2010 roku, zakładające, iż w przedmiotowej sprawie najlepszym rozwiązaniem będzie nałożenie na obie strony obowiązku wykonania rowów zbierających wodę. Jednak z art. 29 prawa wodnego wynika, że obowiązek wykonania określonych urządzeń wymaga wcześniejszego udowodnienia takich przesłanek jak: zaistnienie zmiany stanu wody na gruncie będące skutkiem działania właściciela gruntu oraz związku przyczynowego. Organ musi więc ustalić, że nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie i zmiany te wywołują szkody na gruntach sąsiednich (por wyrok WSA w Lublinie z dnia 26 stycznia 2010 r. II SA/Lu 638/09, wyrok WSA w Kielcach z dnia n 13 stycznia 2010 r., II SA/Ki 642/09). Skoro organ nie uznał za możliwe do udowodnienia kiedy nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, nie mógł też wykazać samej zmiany stanu wody. Organy nie wykazały, że to skarżąca dokonała zmiany stanu wody na należącym do niej gruncie. Co się zaś tyczy opinii hydrologicznej, to nie można potraktować ją jako dowód w sprawie, skoro nie zawiera podpisu osoby, która ją sporządziła. Zaskarżone decyzje nie wskazują szkód, jakie na działce nr [...] wyrządziły wody odpływające z nieruchomości skarżącej. Nie wykazano też związku przyczynowego pomiędzy tymi zdarzeniami. Niezależnie od powyższego granice gruntów pozostają sporne, co Skarżąca wielokrotnie podnosiła. Nieustalenie rzeczywistego przebiegu granic na nieruchomości może utrudniać, a nawet uniemożliwić wykazanie w/w przesłanek, o ile takie w ogóle zaistniały. Skarżąca zwróciła uwagę, że ustalenia faktyczne odnośnie zaistnienia zmiany stosunków wodnych oraz ich przyczyny zostały powierzone biegłemu z zakresu hydrologii, ale ustalając obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, organ po wiadomości specjalistyczne nie sięgnął. Organ musi wskazać sposoby adekwatne, efektywne, a przy tym najprostsze i jednocześnie najmniej obciążające strony . Taki charakter nakazywanych działań w świetle art. 7, 77 i 107 kpa musi być uzasadniony i w aspekcie technicznym, udowodniony. Nadto niemożliwa jest kontrola wykonania oraz ewentualna egzekucja nałożonego na strony obowiązku. Zmienność ukształtowania terenu powoduje, iż wykonanie urządzeń wodnych wymaga szczegółowego projektu, uwzględniającego zmiany kierunkom spadku terenu, jego stopnia nachylenia oraz precyzyjnego określenia szerokości i głębokości rowów. W tym zakresie decyzja nie spełnia wymogów zawartych w art. 107 kpa, a rozstrzygnięcie nie zapewni oczekiwanego rezultatu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Dalej organ odwoławczy podał co następuje: Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze Kolegium zbadało, czy organ I instancji podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Podjęte czynności wyjaśniające pozwoliły na ustalenie zaistnienia przesłanek zawartych w art. 29 Prawa wodnego, a sprowadzających się do zmiany stanu wody na działkach nr [...] i [...] i wystąpienia w związku z tym szkody w gruntach sąsiednich oraz ustalenia, które z działań przewidzianych w art. 29 ust- 3 ustawy będzie właściwe dla usunięcia skutków naruszeń stosunków wodnych. W toku postępowania, roszczenie o przywrócenie stosunków wodnych formułowała zarówno i T. S. jak i R. i A. R.. Obie strony wskazywały na występowanie szkód na ich posesjach, przedstawiając odpowiednią dokumentację fotograficzną. Przebieg czynności wyjaśniających z udziałem stron, wizji w terenie oraz rozprawy administracyjnej wskazały na konflikt miedzy stronami, co obniża wiarygodność oświadczeń stron. Z uwagi na powyższe decydujące znaczenie miała opinia biegłego specjalisty z zakresu hydrologii. Z opinii tej wynika przybliżona data pierwotnego naruszenia stosunków wodnych oraz powstanie szkody wynikłej z tego naruszenia - ,,podczas budowy budynków gospodarczych i mieszkalnych wzdłuż spornej granicy przedmiotowych działek dokonano zmian naturalnego spływu wód opadowych". Szczegółowo opisane zostały zmiany kierunku spływu wody związane z w/w, zabudową oraz spływ wód przed wybudowaniem. Budynków. Takie wnioski pozwalają na ustalenie momentu naruszenia stosunków wodnych, w celu wypełnienia zaleceń orzekającego w sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Jednocześnie przyjęte przez biegłego założenia, że obecny nienaturalny spływ wód prowadzi do zalewania działki nr [...] jak i [...] (k. 8), pozwalają przyjąć, że szkoda wystąpiła nie tylko po stronie wnioskodawczyni – T. S., ale również po stronie R. i A. R.. Wnioski te można również poprzeć dokumentacją z fotografii przedstawioną przez obie sporne Strony. Niewątpliwie zaistniał też związek przyczynowy pomiędzy działaniem obu stron, a wyrządzeniem szkody na posesji sąsiedniej. Powyższe uzasadnia nałożenie obowiązku naprawienia szkody- zarówno na R. i A. R. jak i na T. S.. Również treść nałożonego obowiązku - wykonanie rowów opaskowych przechwytujących znajduje oparcie w uzyskanych przez organ wiadomościach specjalnych biegłego w zakresie hydrologii, którego wiedza fachowa daje rękojmię skuteczności przyjętych przez niego rozwiązań. Z kolei określenie terminu wykonania obowiązku sprawia, że można ustalić dzień, w którym obowiązek stał się wymagalny, co z kolei uprawnia do przeprowadzenia ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty są uzasadnione. Zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie właściwy organ może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Z treści tego przepisu wynika, że decyzja nakładająca obowiązki może być wydana po ustaleniu, że doszło do zmiany stanu wód na gruncie, oraz że w wyniku tej zmiany wody wpływają szkodliwie na grunt sąsiedni. Zgromadzony w sprawie materiał pozwalał na przyjęcie, że na gruncie doszło do zmian stanu wód. Zmiany te zostały przez organ opisane i wykazane. Wykazane też zostało, że zmiany te spowodowały szkodliwy wpływ na działkę T. S.. W pozostałym jednak zakresie sprawa nie została należycie wyjaśniona. Za trafny uznać należy zarzut naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa. Choć postępowanie w sprawie trwa od 2006 roku, choć wydano wiele, następnie uchylanych decyzji, to nadal poczynione przez organy ustalenia nie są wystarczające. Brak miarodajnych ustaleń był przyczyną uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny (wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2008 r.) poprzednio wydanych decyzji. Sąd wskazał wówczas, że konieczne jest ustalenie przyczyny zalewania obu działek, oraz daty ich powstania. Do owych zaleceń organy dostosowały się tylko częściowo. Organ I instancji przeprowadził dowód z opinii biegłego hydrologa, z tym że – jak wynika z umowy [...] – zlecenie dla biegłego ograniczyło się do "analizy stosunków wodnych na terenie posesji na działkach [...] i [...]". Biegły dokonał opisu stanu istniejącego i wskazał przyczyny zalewania działki [...] określając jednocześnie ramy czasowe ich powstania. W tym miejscu podkreślić należy, że, choć Wojewódzki Sąd Administracyjny dla określenia braku w ustaleniach faktycznych użył słowa "data", to z całą pewnością nie mogło chodzić o dokładną datę "dzienną", lecz o takie "czasowe" ustalenie, które pozowali na zidentyfikowanie faktu, sposobu i "sprawcy" zmiany stanu wód na gruncie. W tym zakresie zarzut naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest trafny. Organy jednak nie przeprowadziły dostatecznej oceny opinii. Organ I instancji ograniczył się do zacytowania jej fragmentów, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało co prawda dowód ten za miarodajny, ale nie dostrzegło jego niepełnego charakteru. Po pierwsze zaś wskazać trzeba, że opinia sporządzona została na takim etapie postępowania, w którym R. i A. R. nie sformułowali jeszcze własnych żądań. Opinia zatem odnosi się co do istoty do faktu zalewania działki T. S. na skutek zmiany stosunków wodnych przez R. i A. R.. Tylko niejako w tle opinii pojawia się opis działań podjętych przez T. S. i wyrażone przypuszczenie, że "zapewne i fundamenty budynku mieszkalnego państwa [...] ulegają podmakaniu na skutek nasycenia gruntu wodą przepływu w bezpośrednim sąsiedztwie ich fundamentów". Także i proponowane rozwiązanie problemu dotyczy tylko jednostronnych relacji. Skoro zaś organ prowadził od pewnego momentu postępowanie kompleksowo, co zresztą słusznie zostało ocenione pozytywnie przez organ odwoławczy, to winien był doprowadzić co najmniej do uzupełnienia opinii w zakresie relacji obustronnych i wzajemnych. W ramach zaś ewentualnej uzupełniającej opinii biegłego należałoby oczekiwać szczegółowego ustosunkowania się do podnoszonych wzajemnie przez strony okoliczności, które mogły mieć wpływ na zmianę stosunków wodnych takich jak budowa ubikacji, likwidacja miedzy, budowa ogrodzenia. Biegły co prawda stwierdził, że "niewielkie rowki i miejscowe roboty ziemne o małym zakresie mają mały lub prawie żaden wpływ na ilość wód opadowych czyniących szkody", ale to dość ogólne stwierdzenie nie zostało odniesione do poszczególnych zarzutów i do usytuowania wymienianych przez strony elementów zagospodarowania. Ocenę opinii w tym zakresie uniemożliwia to, że do materiału sprawy – i to wbrew zaleceniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – nie włączono graficznego opracowania przedstawiającego szczegółowo ukształtowanie terenu i usytuowanie elementów jego byłego i obecnego zagospodarowania. W tym stanie udzielone przez biegłego w piśmie z dnia 29 grudnia 2008 r. (niepodpisanym) wyjaśnienia nie były wystarczające. Istotną wadą zaskarżonej decyzji – i tu zarzut skargi należy podzielić - jest to, że rodzaj i zakres nałożonych na strony obowiązków nie jest należycie dookreślony, a potrzeba ich wykonania nie jest właściwie uzasadniona. Zlecenie dla biegłego nie obejmowało opracowania projektów rozwiązań problemu, zapewne więc stąd w tym zakresie opinia jest ogólnikowa. We wnioskach opinii biegły stwierdził, że przywrócenie stanu poprzedniego nie jest możliwe i ta teza została uzasadniona. Wykonanie jednak rowów opaskowych biegły wskazał jako rozwiązanie tylko przykładowe, tylko na działce R. i A. R. i bez zweryfikowania ich twierdzeń co do tego, że ich działka powyżej zabudowań usytuowana jest wyżej od działki T. S.. Co więcej biegły podał, że rowy winny być "poprowadzone ze spadkiem powyżej budynku gospodarczego oraz od wylotu "rynny" pomiędzy tymi budynkami", a więc inaczej niż określono to w decyzji. W piśmie z dnia 29 grudnia 2009 r. z kolei biegły wskazał jako rozwiązanie urządzenie rowów poprzecznych (ukośnych), odpowiednio zwymiarowanych i usytuowanych na wyżej położonej działce PP. R.. Nie podał biegły parametrów rowów i szczegółowego ich umiejscowienia. W aktach znajduje się co prawda kopia mapy w skali 1:1000 , na której oznaczono kierunek napływu wód i odprowadzenie wód, ale nie wiadomo kto dokument ten sporządził i jakie miał on znaczenie dla rozstrzygnięcia. W istocie więc to sam organ określił obowiązki, ale nie wykazał czy i dlaczego ich wykonanie będzie wystarczające dla naprawy istniejącego stanu. Nie opisał precyzyjnie rodzaju i zakresu koniecznych do wykonania urządzeń, nie określił żadnych parametrów rowów. Samodzielnie też organ ustalił odległość rowów od budynków gospodarczych, a swego stanowiska w tym zakresie nie uzasadnił. Nie sposób bowiem przyjąć za miarodajne zawarte w decyzji z dnia 28 lutego 2011 r. dotyczące tej kwestii ogólnikowe wywody. Uchybienie organów nie polega więc tylko na nienależytym wyjaśnieniu sprawy, ale na wadliwym, uniemożliwiającym egzekwowanie, sformułowaniu rozstrzygnięcia. W ten sposób doszło do istotnego naruszenia także art. 107 § 1 kpa. Rację ma też skarżąca twierdząc, że przepisy Prawa wodnego nie przewidują możliwości określenia terminu wykonania obowiązków nałożonych na podstawie art. 29 ust. 3, oraz że opinia nie została opatrzona prawidłowo podpisem jej autora (podpis znajduje się jedynie na tytułowej karcie opinii). Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi decyzje organów obu instancji należało uchylić. W ponownym postępowaniu organ uzupełni materiał dowodowy we wskazanych kierunkach. O zakazie wykonywania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152, a o zwrocie kosztów na podstawie art. 200 w/w ustawy.