II FSK 3169/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA (del.) Jan Grzęda (sprawozdawca), Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 538/12 w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. C. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 1 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 538/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 29 lutego 2012 r. (nr ...) o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Z uzasadnienia wyroku wynikało, co następuje. Decyzją z 4 października 2011 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w G. określił skarżącemu zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września 2006 r. do marca 2008 r. Postanowieniem z 23 listopada 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, a następnie 24 listopada 2011 r. wystawił tytuł wykonawczy nr SM [...] i przystąpił do czynności egzekucyjnych w sprawie. Zawiadomienie z dnia 8 grudnia 2011 r. o zajęciu rachunku bankowego dłużnika (będącym pierwsza czynnością w sprawie), zostało doręczone bankowi [...] S.A. 16 grudnia 2011 r., a następnie doręczone osobiście skarżącemu . Postanowieniem z 15 grudnia 2011 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wyżej wskazanego tytułu wykonawczego. Również 15 grudnia 2011 r. poborca skarbowy podjął próbę doręczenia postanowienia skarżącemu, który jednak odmówił przyjęcia przesyłki, informując doręczyciela, że w sprawach postępowań prowadzonych przez Urząd Skarbowy w P. jest reprezentowany przez doradcę podatkowego, który zakazał mu przyjmowania jakiejkolwiek urzędowej korespondencji. Pismem z 30 stycznia 2012 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu, ponieważ wobec odmowy przyjęcia przesyłki aż do dnia 23 stycznia 2012 r. nie wiedział, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Podkreślił jednocześnie, że nie odbierając w dniu 15 grudnia 2011 r. zaadresowanej bezpośrednio do niego przesyłki działał w sposób usprawiedliwiony ponieważ był przekonany, że wszelka korespondencja urzędowa powinna być doręczana na adres pełnomocnika w oparciu o pełnomocnictwo, które znajdowało się w aktach Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Do wniosku dołączone zostało zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 29 lutego 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. na podstawie art. 58 w zw. z art. 59 § 1 k.p.a. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, wobec uznania, że skarżący nie wykazał koniecznego dla przywrócenia terminu braku winy w jego uchybieniu. Powołując się na treść art. 47 § 2 k.p.a. stwierdził, że pomimo domowy przyjęcia pisma, skutek jego doręczenia przyjąć należy na 15 grudnia 2011 r. Organ podkreślił, że przekonanie strony o konieczności doręczania wszelkiej korespondencji pełnomocnikowi nie znajduje potwierdzenia w obowiązujących przepisach prawa oraz ustalonym w sprawie stanie faktycznym. W skardze na postanowienie wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu M. C., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucił naruszenie: art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm. - dalej: "u.p.e.a."), art. 47 § 1 i 2, art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 125 § 1 k.p.a. w zw. z art.18 u.p.e.a. oraz art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. art.18 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w G. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zaskarżone doń postanowienie nie naruszało prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. Podzielił stanowisko organu administracyjnego, uznając, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu (art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) co stało na przeszkodzie jego przywróceniu. Choć wobec odmowy odebrania przesyłki zawierającej postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego skarżący nie znał jego treści, to jednak okoliczności tej - w ocenie sądu pierwszej instancji - nie można jednak uznać za niezawinioną. Za prawidłowe uznał również ustalenie organu egzekucyjnego, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zostało skutecznie doręczone skarżącemu już w dniu 15 grudnia 2011 r. (art. 47 § 2 k.p.a.) Tym samym okoliczność, że skarżący nie zapoznał się z jego treścią pozostawała bez wpływu dla rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia zażalenia i nie może być uznana za okoliczność uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminu. Sąd nie uwzględnił również argumentu skarżącego, że postanowienie wadliwie doręczano jemu a nie pełnomocnikowi. Sąd argumentował bowiem, iż zgodnie z art. 40 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. doręczenia w postępowaniu egzekucyjnym dokonywane są stronie, zaś w sytuacji gdy ustanowiła ona pełnomocnika, aby doręczenie było skuteczne - wyłącznie temu pełnomocnikowi, natomiast pełnomocnictwo z dnia 24 marca 2011 r. nie zostało jednak przez doradcę podatkowego R. J. zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym, wobec czego nie można uznać, aby w tym postępowaniu strona ustanowiła pełnomocnika. Skarżący nie zgodził się z wyrokiem WSA i w złożonej skardze kasacyjnej, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania zarzucił temu sądowi naruszenie: 1. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 k.p.a. - w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy skarżący wykazał, iż Dyrektor Izby Skarbowej w G. postanowieniem nr [...] z dnia 29.02.2012r. bezzasadnie, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. nr [...] z dnia 15.12.2011 r., 2. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 40 § 1, § 2, art. 47 § 1 i § 2, art. 7, art. 77 § 1, art. 125 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, iż Dyrektor Izby Skarbowej w G. w postanowieniu nr [...] z dnia 29.02.2012r. dokonał błędnego ustalenia faktycznego, iż Skarżący w dniu 15.12.2011r. odmówił przyjęcia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. nr [...] z dnia 15.12.2011r., podczas gdy ww. postanowienie organu egzekucyjnego nie zostało skutecznie doręczone Skarżącemu, gdyż powinien je otrzymać pełnomocnik zgodnie z pełnomocnictwem z dnia 24.03.2011r., które znajdowało się w aktach egzekucyjnych Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., 3. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi na skutek nieuwzględnienia przez Sąd I instancji z urzędu, iż Dyrektor Izby Skarbowej w G. zaniechał umorzenia postępowania z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. nr [...] z dnia 15.12.2011 r., mimo że było ono bezprzedmiotowe, gdyż ww. postanowienie organu egzekucyjnego nie zostało skutecznie doręczone, 4. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem nr [...] z dnia 15.12.2011r. bezzasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela, przed datą doręczenia Skarżącemu odpisu tytułu wykonawczego nr SM [...] z dnia 24.11.2011r. (29.12.2011r.) i przed datą rozpatrzenia zarzutów w prawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie powyższego tytułu wykonawczego, 5. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 ustawy k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez Sąd I instancji w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż nieprawidłowo uzasadniono postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. nr [...] z dnia 29.02.2012r., 6. art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 40 § 1, § 2, art. 47 § 1 i § 2, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprawidłowym uzasadnieniu wyroku z dnia 01.08.2012r., w którym Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny niezgodnie z rzeczywistością poprzez akceptację ustaleń Dyrektora Izby Skarbowej w G. zawartych w postanowieniu nr [...] z dnia 29.02.2012r., iż Skarżący w dniu 15.12.2011r. odmówił przyjęcia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. nr [...] z dnia 15.12.2011r., podczas gdy ww. postanowienie organu egzekucyjnego nie zostało skutecznie doręczone, gdyż powinien je otrzymać pełnomocnik. Dyrektor Izby Skarbowej w G. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Zarzuty kasacyjne, pomimo ich znacznej liczby pozostają z sobą w związku, i stąd w niniejszym uzasadnieniu, dla uniknięcia powtarzania argumentacji i zachowania przejrzystości rozważań, zostaną ocenione łącznie. Oparto je w głównej mierze o twierdzenie o braku doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i w związku z tym nierozpoczęciu biegu terminu do wniesienia przez skarżącego zażalenia na to postanowienie. Takie stanowisko jest błędne. Postępowanie egzekucyjne wszczęte na postawie nieostatecznej decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, wykonalnej na podstawie postanowienia o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, jest postępowaniem odrębnym od samego postępowania wymiarowego. Zgodnie z art. 32 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., strona może działać przez pełnomocnika, chyba, że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Pełnomocnictwo, w myśl art. 33 § 2 i 3 k.p.a., powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu. Pełnomocnik ma obowiązek dołączenia do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa. W związku z tym że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem odrębnym, strona ustanawiająca pełnomocnika do reprezentowania jej w tym postępowaniu winna dopełnić wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Pełnomocnictwem udzielonym do reprezentowania strony w postępowaniu egzekucyjnym nie jest dokument, który został złożony do akt sprawy podatkowej i to nawet wówczas, gdy sprawę prowadzi ten sam organ. Innymi słowy: pełnomocnictwo udzielone w postępowaniu zakończonym decyzją określającą zobowiązanie podatkowe nie wywiera automatycznie skutku w postępowaniu egzekucyjnym, konieczne jest odrębne ustanowienie pełnomocnika w tym właśnie postępowaniu. Ustanowienie pełnomocnika jest bowiem prawem strony, a więc w każdym postępowaniu winna ona wskazać, czy chce działać przez pełnomocnika. (por. wyr. NSA z dnia 15 stycznia 2009 r. sygn. akt II FSK 1431/07, z 13 czerwca 2012 r. II FSK 491/11 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Do dnia podjęcia próby doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego skarżący nie wyraził woli reprezentowania go przez pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym. W konsekwencji, wszystkie pisma oraz orzeczenia w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie nieostatecznej decyzji do momentu wstąpienia do postepowania pełnomocnika winny były być kierowane osobiście do skarżącego. Na ręce skarżącego właśnie poborca skarbowy usiłował doręczyć postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a do fizycznego doręczenia nie doszło ponieważ skarżący odmówił przyjęcia kierowanej do niego przesyłki. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał w tej sytuacji, że Dyrektor Izby Skarbowej w G. zasadnie przyjął, iż do doręczenia doszło w momencie odmowy odbioru przesyłki przez skarżącego (art. 47 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.), a doręczenie jako skuteczne spowodowało rozpoczęcie biegu siedmiodniowego terminu do wniesienia zażalenia. Tym samym wszystkie zarzuty wyprowadzane z tezy o błędnym (niewłaściwie adresowanym) doręczeniu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego są chybione. Trafna była również konkluzja sądu pierwszej instancji, że uchybienie terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie było przez skarżącego niezawinione w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a. i tym samym nie było podstaw do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia zażalenia. Z niewadliwie ustalonego stanu faktycznego wynikało bowiem, że skarżący świadomie odmówił odbioru postanowienia po konsultacji z doradcą podatkowym. Nieznajomość treści postanowienia, a w konsekwencji zaniechanie terminowego złożenia zażalenia, wynikły zatem wyłącznie ze świadomego zaniechania skarżącego. Tymczasem ocena braku winy, jako przesłanki przywrócenia terminu (art. 58 k.p.a.), wymaga ustalenia czy strona postępowania dochowała szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne w razie stwierdzenia, że strona dopuściła się niedbalstwa. O braku winy można mówić tylko wówczas, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której osoba wnosząca o przywrócenia terminu nie mogła obiektywnie usunąć. W rozpoznawanej sprawie niedochowanie terminu wynikło właśnie z braku dbałości o własne interesy przez samego skarżącego. Przesądza to, iż to skarżący był jedynym odpowiedzialnym za uchybienie terminu. Stąd niezasadne były zarzuty kwestionujące oddalenie skargi z powodu rzekomo wadliwego uznania za trafne stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej o zawinionym uchybieniu przez skarżącego terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela jednak argumentu zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku o sprzeczności w postawie procesowej skarżącego, jako jednego z motywów oddalenia skargi. Skarżący wniósł wprawdzie jednocześnie skargę na postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oraz na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na to samo postanowienie. Obie te skargi są w istocie konkurencyjnymi środkami prawnymi ponieważ zmierzają do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych nadto zachodzi wewnętrzna sprzeczność ich podstaw. Tym niemniej w realiach niniejszej sprawy nie można uznać, by rzutowała ona na ocenę skargi. Należy bowiem zwrócić uwagę, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia przed formalnym stwierdzeniem przez Dyrektora Izby Skarbowej w G. uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Postanowienie stwierdzające uchybienie terminu wydano bowiem jednocześnie z postanowieniem o odmowie przywrócenia terminu - w dniu 29 lutego 2012 r. Tym samym uznać trzeba, że skarżący w sposób prawidłowy, składając spóźnione zażalenie, wniósł jednocześnie o przywrócenie terminu. Inną sprawą jest niespójność wspierającej ten wniosek argumentacji. Ta jednak podlegała rozważeniu w ramach merytorycznej oceny podnoszonych przez skarżącego okoliczności wskazanych jako uzasadnienie żądania przywrócenia terminu. Sprzeczność pomiędzy skargą na postanowienie stwierdzające wniesienie zażalenie z uchybieniem terminu oraz skargą na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu nie stanowiła zatem formalnej przeszkody w rozpoznawaniu skargi złożonej w niniejszej sprawie ani też argumentu uzasadniającego jej oddalenie. Uwzględniając całość przytoczonej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego znajduje podstawę w art. 204 pkt 1 p.p.s.a.