I OZ 146/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 373/12 odrzucające wniosek M. W. o wyłączenie sędziów i oddalające wniosek D. W. o wyłączenie sędziów od rozpoznania sprawy ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem o stwierdzeniu nieważności postanowienia przekazującego według właściwości wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem o przekazaniu zażalenia na postanowienie w przedmiocie przekazania wniosku o wydanie kserokopii mapy postanawia: oddalić zażalenie. D. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem o stwierdzeniu nieważności postanowienia przekazującego według właściwości wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem o przekazaniu zażalenia na postanowienie w przedmiocie przekazania wniosku o wydanie kserokopii mapy. W toku postępowania, dniu 2 maja 2013 r. D. W. i M. W. złożyli wniosek o wyłączenie od orzekania – w szeregu sprawach, w tym też i w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 373/12 – wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu dla dobra interesu społecznego i interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarządzeniem wezwał D. W. do uzupełnienia braków formalnych wniosku, poprzez wskazanie sędziów, których wniosek ten dotyczy, wymieniając ich z imienia i nazwiska oraz wskazanie na okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wskazanych sędziów w sprawie II SA/Wr 373/12. D. W. i M. W. uzupełnili braki poprzez wymienienie z imienia i nazwiska sędziów, których wyłączenia żądają, wskazali okoliczności, które w ich ocenie uzasadniają żądanie. Odnośnie niektórych z wymienionych sędziów podniesieniono "wykorzystywanie własnych stanowisk służbowych i instytucji Sądu do celów prywatnych, ochronie (pisownia oryginalna) bezprawia i układów [...] mafii powiązanej z Agencją Nieruchomości Rolnych we Wrocławiu, w Gminie T., w Starostwie Powiatowym w T., nadzorze budowlanym (...)", zaś pozostałym sędziom zarzucono "solidarność zawodową i koleżeńską oraz stronniczość". Wskazani we wniosku sędziowie złożyli pisemne oświadczenia, że w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 373/12, nie zachodzą w stosunku do nich okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił wniosek M. W. o wyłączenie sędziów (pkt I), oddalił wniosek skarżącej D. W. o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy następujących sędziów: sędziego WSA Olgi Białek, sędziego NSA Haliny Kremis, sędziego WSA Mieczysława Górkiewicza, sędziego NSA Andrzeja Wawrzyniaka, sędziego WSA Alicji Palus, sędziego NSA Zygmunta Wiśniewskiego, sędziego WSA Anny Siedleckiej, sędziego WSA Jerzego Strzebinczyka, sędziego WSA Lidii Serwiniowskiej, sędziego NSA Mirosławy Rozbickiej-Ostrowskiej, sędziego NSA Tadeusza Kuczyńskiego, sędziego NSA Haliny Betty, sędziego WSA Dagmary Dominik-Ogińskiej, sędziego WSA Katarzyny Borońskiej, sędziego WSA Marty Semiczek, sędziego WSA Marka Olejnika, sędziego WSA Zbigniewa Łobody, sędziego NSA Anny Moskały, sędziego WSA Józefa Kremisa, sędziego WSA Tomasza Świetlikowskiego, sędziego NSA Ryszarda Pęka, sędziego NSA Jolanty Sikorskiej, sędziego NSA Henryki Łysikowskiej, sędziego NSA Lidii Błystak, sędziego WSA Marii Tkacz-Rutkowskiej, sędziego WSA Anetty Chołuj, sędziego WSA Katarzyny Radom, sędziego WSA Jadwigi Danuty Mróz, sędziego WSA Wandy Wiatkowskiej-Ilków, sędziego WSA Ewy Kamienieckiej i sędziego WSA Alojzego Wyszkowskiego (pkt II) oraz odrzucił wniosek skarżącej D. W. o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziego NSA Ludmiły Jajkiewicz (pkt III). Sąd pierwszej instancji uznał, że skuteczny wniosek o wyłączenie sędziego może złożyć tylko strona postępowania sądowoadministracyjnego, którą w myśl art. 32 p.p.s.a. jest skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi, a także, w świetle art. 33 § 1 p.p.s.a., osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, bowiem jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Ponadto wskazał, że wniosek o wyłączenie może dotyczyć wyłączenia tylko takich sędziów, którzy w chwili jego zgłoszenia orzekają w danym sądzie administracyjnym, w którym sprawa się toczy. Podkreślił, iż w niniejszej sprawie wniosek o wyłączenie sędziów mogła złożyć tylko D. W., gdyż M. W. nie był skarżącym, ani też nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym złożenie skargi, dlatego jego wniosek podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny. Odnosząc się do wniosku D. W. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony stanowi gwarancję, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się więc do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że złożony przez D. W. wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie wskazanych sędziów nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Wnioskodawczyni nie podała bowiem żadnych okoliczności faktycznych uzasadniających ich wyłączenie. Przywołane okoliczności co do stronniczości, wykorzystywania stanowiska, jak też legalizowania bezprawia kosztem skarżących, wynikają wyłącznie z subiektywnego przeświadczenia strony o istnieniu takich okoliczności. Nie zostały jednak uprawdopodobnione przez stronę i tym samym nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 19 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji za niedopuszczalny uznał natomiast wniosek D. W. w części odnoszącej się do wyłączenia sędziego NSA Ludmiły Jajkiewicz, bowiem w dniu złożenia wniosku sędzia ten nie orzekał już w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu (z dniem 17 stycznia 2013 r. został powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego). Na powyższe postanowienie D. W. i M. W. złożyli zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyrazili niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił wniosek M. W. o wyłączenie sędziów, bowiem nie jest on w tej sprawie stroną postępowania i nie miał legitymacji procesowej do złożenia takiego wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił również wniosek skarżącej D. W. w zakresie wyłączenia sędziego Ludmiły Jajkiewicz od orzekania w niniejszej sprawie, bowiem w momencie składania wniosku o jej wyłączenie nie orzekała już w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu. Przechodząc do oceny wniosku D. W. o wyłączenie pozostałych wskazanych w nim sędziów, wskazać należy, iż instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do jego bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.). Należy podzielić stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji w zakresie oddalenia wniosku skarżącej. Brak jest bowiem podstaw do wyłączenia wskazanych we wniosku sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Podniesione przez skarżącą argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 p.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego stosownie do treści art. 19 p.p.s.a. W szczególności nie jest takim powodem subiektywne przekonanie skarżącej o braku bezstronności w/w sędziów, niepoparte żadnymi dowodami, czy też fakt podjęcia niekorzystnego rozstrzygnięcia w innej sprawie toczącej się z udziałem skarżącej. Przyczyny wyłączenia muszą zawsze mieć charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Sędziowie, których dotyczył wniosek, złożyli ponadto wymagane oświadczenia w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienia NSA: z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt I OZ 165/15, z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I FZ 147/12, z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt II OZ 851/13 oraz z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt I OZ 754/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji trafnie wywiódł, iż złożony w tej sprawie wniosek D. W. o wyłączenie sędziów nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.