II GZ 479/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia [..] listopada 2012 r., sygn. akt [..] w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora [..] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [..] czerwca 2012 r., nr [..] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 14 listopada 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1793/12, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym W.S. w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z [...] czerwca 2012r., nr [...], w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010. W.S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia rentowego i dochodów z gospodarstwa w łącznej wysokości 780 złotych miesięcznie. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni ok. 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 8,29 ha. Nie posiada natomiast zasobów pieniężnych, oszczędności i przedmiotów wartościowych, a jedynie – samochód osobowy oraz stare maszyny rolnicze. Zarządzeniem z 24 sierpnia 2012 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał oświadczenie, z którego wynikało, że jego wydatki własne wynoszą w ciągu roku 32.400 złotych (średnio miesięcznie 2.700 złotych). Skarżący wskazał, że otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych, stypendium socjalne w wysokości 250 złotych miesięcznie oraz stypendium dla osób niepełnosprawnych w wysokości 200 zł miesięcznie za okres od marca 2012 r. do lipca 2012 roku. Postanowieniem z 3 października 2012r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił W.S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Od ww. postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 14 listopada 2012 r. odmówił wnoszącemu sprzeciw przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków (32.400 zł rocznie) przekracza wysokość deklarowanych przez niego dochodów o ponad 10.000 zł. Oznacza to w szczególności – zdaniem Sądu I instancji – że nawet w ujęciu miesięcznym (2700 zł) kwota ta znacznie, tj. o około 1000 zł, przewyższa deklarowane przez skarżącego dochody. W konsekwencji Sąd I instancji uznał oświadczenie skarżącego za nierzetelne i niepozwalające dokonać właściwej oceny jego sytuacji materialnej. Od ww. postanowienia Sądu I instancji skarżący wniósł zażalenie, domagając się uchylenie zakwestionowanego postanowienia. W uzasadnieniu tego środka prawnego skarżący podniósł, że w jego przekonaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny bezpodstawnie uznał, iż złożone przez niego wyjaśnienia są niepełne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne i jako takie podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243–263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak podnosi się w orzecznictwie, art. 255 p.p.s.a. statuuje więc po stronie wnioskodawcy obowiązek współdziałania z sądem przejawiający się w szczególności w dyrektywie złożenia przez stronę pełnej i rzetelnej informacji dotyczącej jej sytuacji materialnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2011 r., sygn. akt II FZ 733/10; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 153/11). W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest prawidłowa. W szczególności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji co do naruszenia przez skarżącego obowiązku pełnego i rzetelnego poinformowania Sądu o swojej sytuacji materialnej. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że przedstawione przez niego dane, zarówno w formularzu, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., jak i dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu w trybie art. 255 p.p.s.a. są nie tylko niepełne, ale i niespójne. W szczególności wypada zauważyć, że – jak prawidłowo ustalił na podstawie akt sprawy Sąd I instancji – wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków w ujęciu rocznym (32.400 zł) przekracza znacznie wysokość deklarowanych przez niego dochodów, tj. o ponad 10 000 zł. A jak podnosi się w orzecznictwie w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy to strona ma obowiązek przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna ona więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2012 r., II FZ 238/12). Stan ten w niniejszej sprawie nie miał jednak miejsca, co w konsekwencji pozwala uznać, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.