I OSK 217/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 829/12 w sprawie ze skargi R. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania wynagrodzenia za przechowywanie pojazdu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w S. na rzecz R. Sp. z o.o. w S. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 829/12, po rozpoznaniu skargi R. Sp. z o.o. w S., uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] i poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie przyznania wynagrodzenia za przechowywanie pojazdu oraz orzekł, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną: Komenda Miejska Policji w S. pismem z dnia 1 marca 2012 r. przesłała Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w S., celem jego realizacji, postanowienie Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia 21 grudnia 2011 r. sygn. akt [...], stwierdzające likwidację depozytu w postaci samochodu marki [...] o nr rej. [...], przechowywanego na parkingu R. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zwanej dalej "Spółką", przy ul. F. [...] w S. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. w piśmie z dnia 9 marca 2012 r. wezwał dozorcę do wydania przedmiotowego pojazdu. Tego samego dnia samochód został odebrany z parkingu przez upoważnionego pracownika organu likwidacyjnego. Przedmiotowy samochód został zabezpieczony przez Policję do postępowania przygotowawczego prowadzonego w sprawie krótkotrwałego postępowania przygotowawczego prowadzonego w sprawie krótkotrwałego zaboru pojazdu. Następnie umieszczony został na parkingu prowadzonym przez R. J. pod firmą D. przy ul. K. [...] w S. w oparciu o umowę nr [...] z dnia 25 kwietnia 2005 r. na wykonywanie usług przechowywania pojazdów zabezpieczonych przez Policję do celów procesowych. Po jej wygaśnięciu w dniu 2 października 2007 r. na podstawie umowy nr [...] z dnia 22 maja 2007 r. zawartej pomiędzy Komendantem Policji w S. a Spółką, pojazd przetransportowano na parking tej Spółki przy ul. F. [...] w S. Spółka we wniosku z dnia 14 marca 2012 r. skierowanym do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. zażądała przyznania wynagrodzenia za przechowywanie powyższego pojazdu za okres od dnia 16 października 2007 r. do dnia 9 marca 2012 r., tj. dnia odbioru pojazdu z parkingu w wysokości po 24,60 zł za każdą dobę przechowania. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. odmówił przyznania wynagrodzenia za przechowywanie przedmiotowego pojazdu. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że przy ocenie istnienia podstaw do przyznania wynagrodzenia za dozór pojazdu kluczową kwestią jest zweryfikowanie wywiązywania się przez podmiot dokonujący parkowania pojazdu z obowiązków dozorcy przewidzianych w art. 102 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.) oraz obowiązków wynikających z umowy nr [...]. Dokonując tej oceny organ podniósł, że Spółka wbrew zobowiązaniu wynikającemu z § 4 ust. 5 umowy nie podjęła żadnych działań zmierzających do uzyskania zapłaty za parkowanie pojazdu od poprzedniego właściciela. Z powyższego wynika, że to działania Spółki co najmniej mogły doprowadzić do braku zapłaty za należności, których teraz wnioskodawca dochodzi od Skarbu Państwa. W ocenie organu próba dochodzenia tych należności przez Spółkę od Skarbu Państwa jest nieuzasadniona. Dyrektor Izby Skarbowej w S., po rozpoznaniu zażalenia Spółki, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.), art. 18 i art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z § 3 pkt 1 lit. b, § 4 ust. 1 pkt 3 i § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 46, poz. 237), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r. Organ wskazał, że [...] będący przedmiotem niniejszego postępowania w dniu 10 września 2006 r. został usunięty na parking przedsiębiorstwa D., a dopiero 2 października 2007 r. przemieszczony na parking Spółki. Z protokołu przejęcia pojazdu z dnia 2 października 2007 r. wynika, że został on przyjęty zgodnie z protokołem z dnia 10 września 2006 r., zatem został umieszczony na parkingu Spółki w stanie w jakim był w dniu usunięcia z drogi. Mając na uwadze stan pojazdu w dniu usunięcia z drogi oraz fakt, że był on pojazdem zabezpieczonym, w sprawie krótkotrwałego zaboru, należało go uznać wówczas za pojazd nieuszkodzony. W dniu usunięcia z drogi samochód miał jedynie porysowane drzwi od strony kierowcy i nie miał akumulatora. Natomiast w dniu odbioru, tj. 9 marca 2012 r. biegły skarbowy w opinii technicznej nr [...] stwierdził uszkodzenia następujących elementów: płata dachu ze wzmocnieniem, podsufitki, błotnika lewego przedniego, pasa przedniego, pokrywy komory bagażnika, zderzaka przedniego, tarczy kół przednich i tylnych. Uszkodzone zostały również wskaźniki wskazujące przebieg pojazdu, brak było lamp tylnych, reflektorów przednich, pokrywy komory silnika. Powyższe stanowi podstawę do stwierdzenia, że pojazd przechowywany był wbrew postanowieniom umowy i dochowania przewidzianej w ustawie należytej staranności, aby ruchomość nie straciła na wartości. W ocenie organu dozorca nie dopełnił obowiązku zabezpieczenia pojazdu przed dostępem osób nieupoważnionych, uszkodzeniem oraz przedostaniem się opadów atmosferycznych do jego wnętrza. Mając na uwadze, że z materiału dowodowego nie wynika, aby dalsze uszkodzenia samochodu powstały na skutek przypadku lub siły wyższej, nie było w ocenie organu uzasadnionej potrzeby dochodzenia, w jaki konkretnie sposób i w jakich okolicznościach do nich doszło. Dozorca nie tylko nie dochował szczególnej staranności, ale również nie wywiązał się z podstawowego obowiązku, jakim jest przechowywanie ruchomości z taką starannością, aby nie straciła ona na wartości. Spółka wniosła na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz postanowienia organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał skargę za zasadną i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej "P.p.s.a.") uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie je poprzedzające. W ocenie Sądu, analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego go postanowienia w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżąca Spółka trafnie podniosła w skardze zarzut naruszenia wskazanych w niej przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 138 § 1 ust. 1 w związku z art. 144 K.p.a.; art. 107 § 3 w związku z art. 126 K.p.a.; art. 7 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Z zaskarżonego postanowienia wynika, że organ odwoławczy roszczenie Spółki o wynagrodzenie za dozór uznał co do zasady za zasadne, a odmawiając jego przyznania kierował się art. 102 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym, dozorca obowiązany jest przechowywać zajętą ruchomość z taką starannością, aby nie straciła na wartości oraz wydać ją na wezwanie organu egzekucyjnego lub poborcy skarbowego. Sąd nie przesądził ostatecznego sposobu rozstrzygnięcia, jednakże stanowisko organu drugiej instancji uznające, że istnieją podstawy do odmowy przyznania skarżącej Spółce wynagrodzenia za dozór przedmiotowego pojazdu w okresie objętym wnioskiem jest przedwczesne, gdyż oparte zostało na nienależycie zebranym materiale dowodowym. W aktach administracyjnych brak jest dowodu obrazującego stan techniczny pojazdu i jego wartość w dacie zajęcia go przez Policję. Mając na uwadze, ze samochód był przedmiotem przestępstwa, a następnie został porzucony, nie zostało przez organ ustalone, czy przedmiotowy pojazd mógł poruszać się, czy też konieczne było holowanie. Nie przeprowadzono też dowodu z akt postępowania prowadzonego przez Policję na okoliczność stanu technicznego pojazdu bezpośrednio po przestępstwie. Nie wyjaśniono też jaki był stan techniczny pojazdu w momencie przemieszczenia go z parkingu przy ul. K. w S. na parking przy ul. F. w S. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor Izby Skarbowej w S. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik postępowania, a to: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz w związku z art. 102 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ nie zgromadził całego materiału dowodowego niezbędnego do podjęcia rozstrzygnięcia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uwzględnienia skargi i do uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.; 2. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez zobowiązanie organu do wyjaśnienia stanu technicznego pojazdu w dacie zajęcia go przez Policję, bezpośrednio po przestępstwie oraz w momencie przemieszczenia z parkingu przy ul. K. w S. na parking przy ul. F. w S., bez wskazania w jaki sposób organ ma dokonać badania tych okoliczności, a jednocześnie nieodniesienie się do argumentacji organu przedstawionej w tej kwestii, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uwzględnienia skargi i do uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że w kwestii przyznania wynagrodzenia za dozór ważny jest jego wynik tj. oddanie rzeczy w stanie niepogorszonym, dochowanie należytej staranności, aby ruchomość nie straciła na wartości. W związku z tym zalecenia Sądu, że organ powinien ustalać stan pojazdu w poszczególnych okresach jego dysponowania przez organy Policji oraz po przejściu własności pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, uznać należy za zbyt daleko idące i nieznajdujące uzasadnienia w brzmieniu art. 102 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. W przedmiotowej sprawie, w ocenie organu strona nie wywiązała się należycie z obowiązku dozoru nad pojazdem, bowiem w momencie jego odbioru całkowicie stracił on na wartości, co dokumentują fotografie oraz opinia biegłego, sporządzone w momencie odbioru pojazdu z parkingu strony. Stan ten odbiega od pierwotnego stanu pojazdu, opisanego w protokole sporządzonym w dniu 10 września 2006 r., tj. w momencie usunięcia pojazdu z drogi, co wskazano wyżej. Mając powyższe na uwadze, uprawnione było stwierdzenie przez organ egzekucyjny, że strona sprawowała dozór nienależycie, nie dokonując zabezpieczenia pojazdu przed działaniem osób trzecich oraz wpływem czynników atmosferycznych. W ocenie organu, nie istnieją żadne dowody na to by stan pojazdu uległ pogorszeniu w czasie sprawowania dozoru przez pierwszy podmiot tj. D. Organ podjął wszelkie możliwe i niezbędne działania, aby ustalić stan pojazdu w momencie przekazania na parking strony. Co prawda nie udało się uzyskać dokumentu w postaci protokołu przyjęcia pojazdu, lecz jak wskazuje materiał dowodowy protokół ten prawdopodobnie nie został sporządzony. Tym bardziej, że również strona pomimo skierowania do niej konkretnego żądania przedstawienia protokołu przyjęcia pojazdu na parking, obrazującego jego stan techniczny nie wskazała na istnienie tego dokumentu. Strona nie przedłożyła żadnych dowodów, które potwierdzałby okoliczność, że stan pojazdu uległ pogorszeniu, nie na skutek nienależycie sprawowanego dozoru, lecz z uwagi na działanie siły wyższej, czy przypadku, co mogłoby skutkować zastosowaniem art. 103 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W konkluzji skargi kasacyjnej organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca Spółka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w podstawach złożonej skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie – Dyrektor Izby Skarbowej w S. – oparł skargę kasacyjną na podstawie naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, co sprawia, że nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim stwierdzić należy, że zgodnie z art. 102 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dozorca ma prawo żądać przyznania zwrotu koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór. Przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia organ powinien uwzględniać zakres obowiązków dozorcy i okoliczności towarzyszące przechowaniu, warunki sprawowania pieczy nad zajętą ruchomością oraz wielkość składowanego przedmiotu i powierzchnię niezbędną do jego składowania w sposób stosowny do jego właściwości (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 1999 r., sygn. akt I SA/Wr 2390/97, ONSA 2000/1/28; wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1364/10, publ. http//:orzeczenia.nsa.gov.pl). Należność ta winna odpowiadać rzeczywistym i wykazanym wydatkom poniesionym przez dozorcę na wykonywanie dozoru (por. wyrok NSA z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1399/08; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 1099/12, publ. http//:orzeczenia.nsa.gov.pl). Z aktem powołania na dozorcę łączy się powstanie określonych przez ustawę obowiązków i uprawnień osoby, która na objęcie dozoru wyraziła zgodę. Z artykułu 102 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że dozorca obowiązany jest przechowywać zajętą ruchomość z taką starannością, aby nie straciła na wartości. Powyższe oznacza, że dozorca ma nie tylko obowiązek ochrony zajętej rzeczy przed uszkodzeniem, zniszczeniem, czy zaginięciem, lecz ciąży na nim również obowiązek podejmowania działań z taką starannością, by nie dopuścić do obniżenia jej wartości. Zakres czynności, które musi podjąć dozorca jest uzależniony od tego, co jest przedmiotem zajęcia. Dalsze obowiązki dozorcy będą wynikały z przepisów dotyczących umowy przechowania (art. 835-845 K.c.), które znajdują odpowiednie zastosowanie (por. R. Hauser, A. Skoczylas, "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Warszawa 2011, s. 447). Przy ocenie prawidłowości wykonywania tych obowiązków w granicach określonych przez ustawę, znajduje zastosowanie art. 471 K.c., bowiem dozorca zobowiązał się do tego z mocy ustawy lub w drodze umowy (por. wyrok SN z dnia 26 kwietnia 1966 r., sygn. akt I CR 312/63, OSNC 1966, nr 12, poz. 221). Odpowiedzialność dozorcy za wadliwy dozór może jednak dotyczyć tylko okresu, w którym do dozoru tego był zobowiązany. W artykule 471 K.c. i następnych została uregulowana kwestia odpowiedzialności kontraktowej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Podstawową okolicznością, za którą dłużnik ponosi odpowiedzialność jest niezachowanie należytej staranności (art. 472 K.c.). W przedmiotowej sprawie świadczenie w postaci dozoru pojazdu zostało spełnione, ponieważ przedmiotowy samochód został przez dozorcę przechowany, a więc należy mu się co do zasady wynagrodzenie za czas jego przechowywania. Jednak w ocenie organu doszło do jego nienależytego wykonania, co skutkowało tym, że interes wierzyciela nie został zaspokojony w sposób wynikający z treści zobowiązania. Zdaniem organu, skarżąca Spółka ponosi odpowiedzialność za pogorszenie stanu technicznego samochodu i obniżenie jego wartości. Tym samym organ jako wierzyciel uznał, że po jego stronie wystąpiła szkoda, za którą ponosi odpowiedzialność dozorca. Wierzytelność tą potrącił z wierzytelności dozorcy, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji. Oceniając to stanowisko z punktu widzenia przepisów prawa, należy przyjąć dopuszczalność kompensacji opartej na art. 498-508 K.c. także wobec zobowiązań publicznoprawnych. Niemniej jednak, uwzględniając skutki potrącenia w postaci umorzenia wierzytelności wyższej o wierzytelność niższą zachodzi konieczność dokładnego ich wyliczenia. Organ w zaskarżonej decyzji, korzystając z pomniejszenia długu obowiązany był ustalić jego wysokość (wynagrodzenie dozorcy), jak i wykazać wysokość swojej wierzytelności (szkody będącej następstwem niezachowania należytej staranności przez dozorcę). Zatem stanowisko Sądu pierwszej instancji, że sprawa nie została należycie wyjaśniona, jest w pełni uzasadnione. Wobec czego za niezasadną należy uznać wskazaną podstawę kasacyjną naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 102 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem organ nie wyjaśnił należycie sprawy, w szczególności nie przeprowadził prawidłowo postępowania dowodowego pozwalającego na prawidłowe ustalenie wysokości należnego wynagrodzenia dozorcy i nie zgromadził całego materiału dowodowego niezbędnego do wykazania wysokości szkody powstałej w wyniku niezachowania należytej staranności przez dozorcę. Objęty zarzutem kasacyjnym art. 141 § 4 P.p.s.a. określa zasadnicze elementy składowe uzasadnienia wyroku. Powinno ono mianowicie zawierać: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w taki sposób, że wynika z niego, dlaczego Sąd pierwszej instancji uznał zaskarżone postanowienie za niezgodne z prawem. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd ten odzwierciedlił dokonaną kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia. Nie można więc przyjąć, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.