II OSK 2390/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Popowska Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski ( spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Po 998/12 w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. II OSK 2390/13 Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 16 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę R. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne. W dniu [...] maja 2012 r. W. K. wystąpił z wnioskiem o wymeldowanie syna R. K. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w miejscowości L. [...], gmina Ś.. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że R. K. nie mieszka pod tym adresem od 3 lat. Ponadto z lokalu tego został eksmitowany przez Komornika Sądu Rejonowego w K. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że R. K. od [...] maja 2012 r. przebywa w Zakładzie Karnym w B., a pozbawiony wolności jest od [...] stycznia 2011 r. Koniec kary zaplanowany jest na [...] października 2014 r. W sprawie o sygn. [...], prowadzonej przed Sądem Okręgowym w P. – Ośrodkiem Zamiejscowym w K. , W. K. oraz E. i R. Małżonkowie K. zawarli ugodę, mocą której E. i R. małżonkowie K. zobowiązali się do opuszczenia i wydania W. K. spornej nieruchomości, położonej w miejscowości L. [...]. Zawiadomiony o toczącym się postępowaniu R. K. poinformował organ, że ma zamiar w dalszym ciągu zamieszkiwać pod ww. adresem. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Burmistrz Miasta i Gminy Ś. orzekł o wymeldowaniu R. K. z pobytu stałego, uznając, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.). Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Wojewoda [...] nie uwzględnił odwołania R. K. i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wywiódł, że bezsporny jest fakt, że R. K. nie posiada żadnego tytułu prawnego do lokalu. Egzekucja prawomocnej ugody zawartej przed sądem, na podstawie której R. K. zobowiązał się do opuszczenia i wydania W. K. spornej nieruchomości, jest równoznaczna z zakończeniem pobytu w lokalu. Bez znaczenia jest, że R. K. przebywał w tym czasie w jednostce penitencjarnej. Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego przez komornika stanowi wyegzekwowanie przez organ prawomocnego nakazu opuszczenia lokalu. Na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd, lecz również inne osoby i organy państwowe i organy administracji publicznej. Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł R. K.. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z art. 1 ust. 2 ustawy wynika, że ewidencja ludności służy jedynie do odzwierciedlenia stanu faktycznego i dostarcza wiedzy m.in. o rzeczywistym miejscu pobytu obywateli. Sąd I instancji stwierdził, że niesporna w sprawie jest okoliczność, że skarżący opuścił dotychczasowe miejsce zamieszkania w związku z aresztowaniem i pobytem w zakładach karnych. Pojęcie pobytu stałego tworzą dwie przesłanki – nie tylko faktyczne przebywanie, ale i wola stałego przebywania w określonym miejscu. Pozbawienie wolności i umieszczenie w zakładzie karnym, czy też areszcie śledczym, rodzi obowiązek zameldowania na pobyt czasowy osoby pozbawionej wolności w miejscu odosobnienia, niezależnie od okresu pobytu w tym miejscu (art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy). Sam fakt pozbawienia wolności nie stanowi jeszcze ustawowej przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego, mimo że w czasie odosobnienia osoba pozbawiona wolności nie zamieszkuje w lokalu stanowiącym jej miejsce stałego pobytu. W przedmiotowej sprawie ziściła się jednak druga przesłanka wymeldowania, czyli utrata zamiaru przebywania w lokalu. Mimo braku bezpośrednio wyrażonej zgody skarżącego na opuszczenie lokalu przeprowadzona została procedura eksmisyjna, która jest równoznaczna z ustaniem pobytu w danym lokalu. Po przeprowadzeniu eksmisji fakt fizycznego przebywania w lokalu musiałby być uznany za bezprawne wtargnięcie i nie mógłby zostać uznany za wyraz woli stałego przebywania w lokalu w znaczeniu prawnym. Tak więc połączenie faktycznego nieprzebywania w lokalu związanego z pobytem w zakładzie karnym ze skutecznie przeprowadzoną procedurą eksmisyjną pozwala na przyjęcie spełnienia obydwu przesłanek wymeldowania w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 maja 2013 r. skargę kasacyjną złożył R. K.. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zostały spełnione wszelkie przewidziane w tym przepisie przesłanki uzasadniające konieczność wymeldowania skarżącego z miejsca jego pobytu stałego. Wskazując na powyższe naruszenie autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, które nie zostały opłacone w całości, ani w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji całkowicie bezpodstawnie uznał, że R. K. nie ma zamiaru stałego przebywania pod adresem, z którego go wymeldowano. Sąd uznał bowiem, że oznaką tego było przeprowadzenie eksmisji. Tymczasem przeprowadzenie eksmisji świadczy właśnie o tym, że skarżący nie miał zamiaru opuszczenia wskazanego lokalu. Gdyby bowiem miał taki zamiar, wyprowadziłby się z niego sam i przeprowadzanie eksmisji byłoby zbędne. W odpowiedzi na skargę kasacyjną W. K. wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W myśl zaś art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis art. 15 ust. 2 określa przesłanki, po spełnieniu których właściwy organ administracji może orzec o wymeldowaniu danej osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Aby było to możliwe, właściwy organ gminy musi ustalić, że strona w sposób trwały i dobrowolny opuściła miejsce swojego zamieszkania, opuszczenie to trwało ponad 3 miesiące, a strona nie wymeldowała się. Przepisy o zameldowaniu służą celom ewidencyjnym i mają na celu potwierdzenie rzeczywistego pobytu w lokalu. Nie mogą one zatem służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa. W niniejszej sprawie niesporne jest, że R. K. w dacie wydania decyzji o wymeldowaniu nie mieszkał od 3 lat w spornym lokalu. Przebywał wówczas w zakładzie karnym, jednakże okoliczność ta w realiach niniejszej sprawy ma znaczenie drugorzędne. W sytuacji bowiem, gdyby nie odbywał on kary pozbawienia wolności, nie mógłby przebywać w lokalu należącym do jego ojca, został bowiem z niego eksmitowany przez komornika sądowego. Jedynym zarzutem kierowanym przez autora skargi kasacyjnej przeciwko wyrokowi Sądu I instancji jest to, że R. K. wciąż chce przebywać w spornym lokalu, nie wystąpiła zatem niezbędna do wymeldowania przesłanka dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, a przeprowadzona eksmisja brak owej dobrowolności tylko potwierdza. Argument ten nie mógł jednak przynieść oczekiwanego rezultatu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których dotychczas zameldowany nie ma prawa przebywać w lokalu, w którym jest zameldowany. Podkreślić należy, że co do zasady opuszczenie lokalu powinno oznaczać, że działanie takie nastąpiło na skutek zachowania samego wymeldowanego i powinno nosić cechy dobrowolności. Nie jest to jednak regułą, bowiem należy dopuścić sytuacje, w których wymeldowaniu z pobytu stałego będzie podlegał nie tylko ten, kto opuścił lokal na skutek tego, że nie chce z miejscem zameldowania wiązać swych dalszych spraw życiowych, ale również ten, kto nie ma prawa przebywania w lokalu, w którym był zameldowany. Wobec tego za równoważne przypadki dobrowolnego opuszczeniu miejsca zameldowania należy uznać wszystkie przypadki, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (wyrok NSA z dnia 29 lipca 2014 r., II OSK 394/13). W niniejszej sprawie na skutek ugody sądowej zawartej w sprawie o sygn. [...], prowadzonej przed Sądem Okręgowym w P. – Ośrodkiem Zamiejscowym w K. , E. i R. K. zobowiązali się do opuszczenia i wydania W. K. spornej nieruchomości, położonej w miejscowości L. [...]. Wobec niewywiązania się z ww. ugody, R. K. został z lokalu eksmitowany przez Komornika Sądu Rejonowego w K. . Zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i doktrynie ukształtowany jest pogląd, że na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu omawianego przepisu należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu (por. wyroki NSA: z dnia 4 października 2007 r., II OSK 519/07, z dnia 4 lipca 2008 r., II OSK 788/08). Wykonania prawomocnego wyroku sądu powszechnego orzekającego eksmisję nie można bowiem uznawać za działanie nielegalne (wyrok NSA z dnia 6 października 2005 r., II OSK 65/05). Nie można zatem w przypadku wykonania eksmisji na drodze postępowania egzekucyjnego twierdzić, że opuszczenie w tej sytuacji miejsca pobytu jako nie mające charakteru dobrowolnego, nie jest opuszczeniem lokalu w znaczeniu wynikającym z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (wyrok NSA z dnia 23 marca 2010 r., II OSK 579/09). Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu, a opuszczenie miało charakter dobrowolny lub wynikało z czynności właściwego organu mającego swe oparcie w prawie, stwarza to podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu tej osoby (wyrok z dnia 28 stycznia 2010 r., II OSK 195/09). Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu – adwokatowi M. B., wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.