I OZ 1176/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 września 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 1350/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia: oddalić zażalenie W. P. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej. Następnie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2013r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie nie zostało zaskarżone przez W. P.. Wyrokiem z dnia 15 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie skargę W. P. oddalił. W dniu 14 maja 2013 r. skarżący złożył ponowny wniosek o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości ze względu na trudną sytuację materialną. Kolejnym wnioskiem dnia 7 czerwca 2013 r. skarżący rozszerzył zakres żądania domagając się obok zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienia na jego rzecz radcy prawnego lub adwokata z urzędu. Z oświadczenia zawartego w formularzach "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz córkami. W rubryce, w której należało podać stan majątkowy osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wpisał "żona rozdzielność majątkowa". Jako źródło dochodów W. P. wskazał umowę o pracę na 1/8 etatu z wynagrodzeniem miesięcznym 162,22 zł. Wnioskodawca nie dysponuje żadnym majątkiem nieruchomym, nie posiada też zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż nie stać go na poniesienie kosztów sądowych oraz adwokackich bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Nie posiada on żadnych środków, aby pokryć te koszty we własnym zakresie. Pracuje na 1/8 etatu. Pozostaje na utrzymaniu rodziny. W wykonaniu zarządzenia z dnia 24 maja 2013 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: wskazanie w jaki sposób zmieniła się jego sytuacja materialna w stosunku do stanu jaki istniał w momencie rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy (styczeń 2013 r.) oraz do nadesłania dokumentów potwierdzających tę zmianę, wykazanie stanu majątkowego oraz źródła i wysokości miesięcznych dochodów małżonki wnioskodawcy, kserokopii zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za rok 2012, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich 3 miesięcy wraz z aktualnym saldem, a także udokumentowanie aktualnymi rachunkami wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, ścieki, itp.) oraz określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ewentualne leczenie, telefon, edukację dzieci, itp. Skarżący poinformował, iż jego sytuacja finansowa się nie zmieniła, a z uwagi na kolejne pożyczki u ludzi na utrzymanie – pogorszyła się. Z żoną skarżący posiada rozdzielność majątkową, nie ma dostępu, ani wglądu w stan jej rachunków bankowych, dochodów i zeznań podatkowych, jak również rachunków potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów na bieżące utrzymanie. Na dzień dzisiejszy żona skarżącego pokrywa koszty utrzymania, wynajmu i opłaca bieżące rachunki za media. Jak podał wnioskodawca, żona oświadczyła, że nie interesują ją żadne zobowiązania finansowe dotyczące osoby skarżącego i nie będzie ona spłacała żadnych jego długów i opłat, pod rygorem rozwodu i wyrzucenia go z wynajmowanego lokalu. Dochody skarżącego nie wystarczają nawet na śniadania. Nadal poszukuje pracy, która pozwoliłaby na pewną niezależność finansową. Dlatego nie stać go na ponoszenie opłat sądowych z obecnego dochodu. Do pisma strony załączone zostały kopie zeznań podatkowych PIT-37 za rok 2012 i za rok 2011 oraz zaświadczenie z dnia 24 czerwca 2013 roku o wysokości dochodów skarżącego. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2013r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniem z dnia 10 września 2013 r., na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że W. P. nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści jego oświadczeń wynika, że całość kosztów utrzymania rodziny ponosi jego żona. Zgodnie z tymi oświadczeniami uiszczenie kosztów postępowania nie może mieć negatywnego wpływu na utrzymanie pozostałych członków rodziny. Skoro żona utrzymuje także skarżącego, również w jego przypadku nie zachodzi niebezpieczeństwo uszczerbku koniecznego utrzymania. Skarżący nie zrealizował wezwania referendarza do uściślenia podanych informacji oraz przedstawienia dokumentów. Sąd podkreślił, że niezależnie od braku danych i dokumentów, dotyczących majątku i zarobków żony (skarżący wskazywał, że żona odmawia ich udostępnienia), bez odpowiedzi pozostało również wezwanie o przedstawienie wykazów i wyciągów z rachunków bankowych samego skarżącego. Ponadto skarżący nie wykazał, w jaki sposób jego sytuacja zmieniła się od czasu wydania poprzedniego postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy. Wręcz przeciwnie, z treści oświadczeń wynika, że sytuacja ta pozostała bez zmian. Tym samym nie można przyjąć, aby doszło do zmiany okoliczności sprawy, co umożliwiałoby orzeczenie w sposób odmienny, niż w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2013 r. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył W. P., podnosząc że w dalszym ciągu nie posiada informacji dotyczących stanu majątkowego i wysokości dochodów uzyskiwanych przez żonę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zasadnie Sąd I instancji uznał, iż wskazane przez skarżącego informacje, są niepełne i sprzeczne. Dopiero jednoznaczne określenie miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego oraz miesięcznych kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego pozwala na ustalenie, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednocześnie należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał niniejszą sprawę w stanie faktycznym ustalonym przez Sąd pierwszej instancji, w świetle okoliczności podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPf) oraz w dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie. Natomiast w sytuacji zmiany okoliczności sprawy, a w szczególności okoliczności dotyczących stanu majątkowego, dochodów, czy też stanu rodzinnego, skarżący może złożyć w trybie art. 165 p.p.s.a. nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić jednak trzeba, że muszą to być takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Dodatkowo podkreślić należy, że fakt pozostawania skarżącego w związku małżeńskim, którego jedną z konsekwencji jest wzajemna pomoc i obowiązek alimentacyjny. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do ww. obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r. sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Tym samym brak ujawnienia sytuacji materialnej żony, nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełniania przesłanek koniecznych do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09- orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji stwierdzić trzeba, iż w rozpoznawanym zażaleniu strona skarżąca nie przedstawiła żadnych takich okoliczności, które by podważyły zasadność kontrolowanego postanowienia. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.