II SA/Sz 1166/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lutego 2013 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] nr [...]. Burmistrz decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 9 ust. 1, 6 i 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) odmówił przyznania A.F. jednorazowego dodatku z tytułu urodzenia córki A. M. F.. Uzasadniając tę decyzję organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] r. strona zwróciła się o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje ojcu lub matce dziecka, albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Wnioskodawczyni zgłosiła się po raz pierwszy do lekarza w dniu [...] r. tj. w [...] tygodniu ciąży, dlatego orzeczono o odmowie przyznania jednorazowego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. W odwołaniu od decyzji A.F. podniosła, że w dniu w którym urodziła córkę, tj. w dniu [...] r. była osobą niepełnoletnią i dlatego postanowieniem Sądu Rejonowego Wydz. [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...] jej córkę umieszczono w rodzinie zastępczej K. F.. Do dnia [...] r. jako osoba niepełnoletnia, wnioskodawczyni nie miała prawa ubiegać się o przyznanie dodatku z tytułu urodzenia dziecka. Obecnie jako osoba pełnoletnia, z uwagi na to, że nie upłynął jeszcze okres 12 miesięcy od narodzin dziecka, złożyła wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, dołączając wymagane dokumenty. Uzasadnienie decyzji odmownej jest niezgodne z prawem, ponieważ od [...] r. do [...] r. jednorazowy dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w czasie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Córka A. F. urodziła się w dniu [..] r., a więc w okresie gdy regulacja ta obowiązywała. Od dnia uzyskania pełnoletniości, odwołująca się może samodzielnie podejmować wszelkie działania mające na celu poprawienie bytu swojej córki, tym bardziej, że jest samotną matką bez świadczeń alimentacyjnych i uczennicą Liceum Ogólnokształcącego w [...], a jej córka jest takim samym dzieckiem jak wiele innych dzieci, które zasiłek otrzymały. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Kolegium wyjaśniło, że dodatek do zasiłku rodzinnego przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu (art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 9 ust. 7 tej ustawy). Wnioskodawczyni nie przedstawiła zaświadczenia z którego wynikałoby, że pozostawała pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży. Organ I instancji z urzędu dołączył zaświadczenie z którego wynika, że odwołująca się pozostawała pod opieką lekarską od 28/29 tygodnia ciąży. Wnioskodawczyni nie udokumentowała, że spełnia warunek wynikający z art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że stan prawny wynikający z ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50 poz. 301), tj. "przedstawienie zaświadczenia wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w czasie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną" musi być odczytywany wraz z dyspozycją art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje na konieczność pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, zaś samo zaświadczenie musi potwierdzać co najmniej jedno badanie kobiety w czasie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych został dodany ustawą z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych ustaw (Dz. U. Nr 237, poz. 1654), która weszła w życie 1 stycznia 2009 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. SKO nie podzieliło zarzutu podniesionego w odwołaniu, że organ I instancji działał zbyt szybko w sprawie, wydając decyzję odmowną już następnego dnia po złożeniu wniosku o przyznanie zasiłku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na opisaną wyżej decyzję A. F. wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji, ponieważ zostały wydane z naruszeniem art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, który obowiązywał do dnia 31 grudnia 2011 r. Skarżąca podniosła, że decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem zasady określonej w art. 7 kpa, tj. z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, a także narusza zasadę zaufania obywateli do organów Państwa wyrażoną w art. 8 kpa, oraz zasadę uwzględniania słusznego interesu obywateli. Zdaniem skarżącej, ubiega się ona o jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, zgodnie z prawem. A. F. wyjaśniła, że od [...] roku życia, po zmianie miejsca zamieszkania, wychowywała się w rozbitej rodzinie (rodzice są w trakcie rozwodu), a obecnie mieszka z matką K. i młodszą o rok siostrą M.. W [...] r. rozpoczęła nauką w Liceum Ogólnokształcącym, a będąc nieletnią, przez swoją lekkomyślność i niefrasobliwość zaszła w ciążę. Gdy stwierdziła ten fakt nikomu o tym nie powiedziała, nadal uczęszczała do szkoły, czuła się dobrze, nie była u żadnego lekarza. Nie wiedziała, że istnieje przepis nakazujący kobiecie w ciąży zgłoszenie się do lekarza nie później niż w 10 tygodniu ciąży. Pod koniec [...] r. matka skarżącej zorientowała się, że córka prawdopodobnie jest w ciąży. W dniu [...] r. obie udały się do lekarza ginekologa, który stwierdził [...] tydzień ciąży, co potwierdził stosownym zaświadczeniem. Skarżąca oświadczyła, że nie mogła pozostawać pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży, ponieważ nie miała świadomości istnienia takiego wymogu, była ponadto nieletnia. W dniu [...] r. skarżąca urodziła córkę która została umieszczona w rodzinie zastępczej jej matki K. F., do czasu uzyskania pełnoletniości przez skarżącą, co nastąpiło [...] r. Sama skarżąca uczęszczała i nadal uczęszcza do tej samej szkoły. W chwili obecnej skarżąca jako osoba pełnoletnia wychowuje swoją córkę i podejmuje wszelkie działania celem poprawienia jej warunków życia. Otrzymuje alimenty od swojego ojca G.a w kwocie [...] zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania córki [...] zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny [...] zł miesięcznie. Od [...] r. przed Sądem Rejonowym toczy się postępowanie w sprawie ustalenia ojcostwa jej córki M. F. i o alimenty. Ponieważ swoje dziecko skarżąca urodziła w okresie kiedy obowiązywała liberalizacja przepisów dotyczących dodatku z tytułu urodzenia dziecka, a organy obu instancji odmówiły przyznania tego świadczenia, skarga jest w pełni uzasadniona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, w całej rozciągłości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego, oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, iż stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka zawiera ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). W myśl art. 9 ust. 1 i 3 tej ustawy, jednorazowy dodatek w wysokości 1000 zł z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Dodatek ten przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 9 ust. 6). Z kolei okoliczność pozostawania pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 9 ust. 7). Przepisy art. 9 ust. 6 i 7 zostały wprowadzone w do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.Nr237, poz. 1654). W myśl treści art. 18 ustawy nowelizującej wskazany wyżej obowiązek potwierdzenia opieki medycznej od nie później niż 10 tygodnia ciąży wszedł w życie z dniem 1 listopada 2009 r. Jednakże, na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50, poz. 301) odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 9 ust. 6 i art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z treścią powołanego artykułu dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługiwały po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, w ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie z wniosku A. F. o przyznanie jednorazowego dodatku do świadczenia rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka błędnie uznały, iż nie została spełniona obligatoryjna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, określona w art. 9 ust. 6 ustawy w postaci pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, bowiem obowiązek wykazania pozostawania pod tą opieką nie obejmował skarżącej. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone w prawomocnym orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 397/12 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) według którego, "stosownie do art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, obowiązkiem lekarzy jest wydawanie zaświadczeń w stosunku do kobiet, które z dniem 1 stycznia 2012 r. znajdą się w 10 tygodniu ciąży, zaś obowiązkiem kobiety jest zabieganie o stosowną dokumentację medyczną, która z dniem porodu może stanowić podstawę do wykazania pozostawania pod opieką od 10 tygodnia ciąży. Należy podkreślić, iż obowiązek ten dotyczy kobiet znajdujących się od dnia 1 stycznia 2012 r. w dziesiątym tygodniu ciąży, bowiem do dnia 31 grudnia 2011 r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych było zawieszone. Tym samym w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych". Powyższe stanowisko WSA w Olsztynie zostało co prawda wyrażone w odniesieniu do świadczenia określonego w art. 15b ustawy (jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka) jednakże z uwagi podobny sposób uregulowania warunku przyznania obu tych świadczeń (wymóg udokumentowania pozostawania ciężarnej pod opieką medyczną) odnosi się ono także od świadczenia, o którym mowa w art. 9 ustawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r. sygn. akt II SA/Po 563/12 dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Należy podkreślić, iż przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 208/10 dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na treść art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, do dnia 31 grudnia 2011 r. brak było podstawy prawnej do ubiegania się przez ciężarną o potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży – brak było podstaw do prowadzenia stosownej dokumentacji medycznej. Odmienna interpretacja treści art. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady lex retro non agit. Skoro bowiem przepis art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie obowiązywał w czasie gdy skarżąca była w 10 tygodniu ciąży, a w czasie tym dla uzyskania jednorazowego dodatku z tytułu urodzenia dziecka do świadczenia rodzinnego wystarczało przedłożenie zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną, to nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia stosownego zaświadczenia dotyczącego okresu, gdy zaświadczenie takie nie było wymagane do otrzymania stosownego uprawnienia, stanowi naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz. Reasumując zauważyć trzeba, iż skoro zastosowanie przepisu art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r., to możliwość jego zastosowania powstała z dniem 1 stycznia 2012 r., czyli w czasie, gdy w odniesieniu do skarżącej upłynął już ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży (28 lipca 2011 r. skarżąca urodziła córkę). Tym samym obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu nie dotyczy skarżącej. Brak było zatem podstaw do badania przez organ rozpoznający złożonego przez skarżącą wniosku pod kątem spełnienia przesłanki określonej w art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.